କାମିନ୍ଯା ମରଣଂ କ୍ଲୀବରତିଦଂ ଶୂରଦୁଃଖଦମ୍ । ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ପ୍ରଭୁଣା ତେନ ମହିଷେଣାତ୍ମବୁଦ୍ଧିନା
ଜଣେ ଜନାନୀଙ୍କ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିବା କ୍ଳୀବ ଲୋକଙ୍କ କାମ, ଏହା ଶୂରମାନେ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି; ଏହି ଭାବରେ ମହିଷ ନିଜକୁ ଚତୁର୍ ବୋଲି ଭାବି ଏହା ଚାହିଥିଲେ।
ତସ୍ମାତ୍ସ୍ତ୍ରୀରୂପମାଧାଯ କାର୍ଯଂ କର୍ତୁମୁପାଗତା । କଥଂ ବିଭେମି ତ୍ଵଦ୍ଵାକ୍ଯୈର୍ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଵିରୋଧକୈଃ
ତେଣୁ ମୁଁ ଜନାନୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି ମୋ କାମ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଆସିଛି; ତୁମର ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ର ବିରୋଧୀ କଥାକୁ ମୁଁ କାହିଁକି ଡରିବି?
ଵିପରୀତଂ ଯଦା ଦୈଵଂ ତୃଣଂ ଵଜ୍ରସମଂ ଭଵେତ୍ । ଵିଧିଶ୍ଚେତ୍ସୁମୁଖଃ କାମଂ କୁଲିଶଂ ତୂଲଵତ୍ତଦା
ଯେତେବେଳେ ଭାଗ୍ୟ ବିପରୀତ ହୁଏ, ତେବେ ଘାସ ମଧ୍ୟ ବଜ୍ର ସମାନ ହୁଏ; ଯଦି ଭାଗ୍ୟ ଭଲ ଥାଏ, ବଜ୍ର ମଧ୍ୟ ପତି ଭଳି ହୁଏ।
କିଂ ସୈନ୍ଯୈରାଯୁଧୈଃ କିଂ ଵା ପ୍ରପଞ୍ଚୈର୍ଦୁର୍ଗସେଵନୈଃ । ମରଣଂ ସାମ୍ପ୍ରତଂ ଯସ୍ଯ ତସ୍ଯ ସୈନ୍ଯୈସ୍ତୁ କିଂ ଫଲମ୍
ସେନା, ଅସ୍ତ୍ର, କିମ୍ବା କୋଟ ରକ୍ଷା କ’ଣ କାମର? ଯାହାର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ, ସେନା ରଖିଲେ କ’ଣ ଲାଭ?
ଯଦାଯଂ ଦେହସମ୍ବନ୍ଧୋ ଜୀଵସ୍ଯ କାଲଯୋଗତଃ । ତଦୈଵ ଲିଖିତଂ ସର୍ଵଂ ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ତଥା ମୃତିଃ
ଯେତେବେଳେ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଆତ୍ମା ଦେହ ସହିତ ଯୋଗ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ସୁଖ, ଦୁଃଖ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଆଗରୁ ଲେଖାଯାଇଅଛି।
ଯସ୍ଯ ଯେନ ପ୍ରକାରେଣ ମରଣଂ ଦୈଵନିର୍ମିତମ୍ । ତସ୍ଯ ତେନୈଵ ଜାଯେତ ନାନ୍ଯଥେତି ଵିନିଶ୍ଚଯଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଯେମିତି ଭାଗ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛି, ସେମିତି ହେବ; ଏହା ନିଶ୍ଚିତ, ଅନ୍ୟ ଭଳି ହେବ ନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ଯଥା କାଲେ ନାଶୋତ୍ପତ୍ତୀ ଵିନିର୍ମିତେ । ତଥୈଵ ଭଵତଃ କାମଂ କିମନ୍ଯେଷାଂ ଵିଚାର୍ଯତେ
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେମିତି ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶ ପାଆନ୍ତି, ସେମିତି ତୁମର ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ଭାବିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।
ଯେ ମୃତ୍ଯୁଧର୍ମିଣସ୍ତେଷାଂ ଵରଦାନେନ ଦର୍ପିତାଃ । ମରିଷ୍ଯାମୋ ନ ମନ୍ଯନ୍ତେ ତେ ମୂଢା ମନ୍ଦଚେତସଃ
ଯେମାନେ ମୃତ୍ୟୁଶୀଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଦାନର ଗର୍ବରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଭାବନ୍ତି—‘ଆମେ ମରିବୁ ନାହିଁ’; ସେମାନେ ମୂର୍ଖ ଓ ମନ ହଳକା।
ତସ୍ମାଦ୍ ଗଚ୍ଛ ନୃପଂ ବ୍ରୂହି ଵଚନଂ ମମ ସତ୍ଵରମ୍ । ଯଦାଜ୍ଞାପଯତେ ଭୂପସ୍ତତ୍କର୍ତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା କିଲ
ତେଣୁ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ ଓ ମୋ କଥା କହ; ରାଜା ଯାହା ଆଦେଶ ଦେବେ, ସେହି କାମ ତୁମେ କରିବା ଦରକାର।
ମଘଵା ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ନୋତୁ ଦେଵାଃ ସନ୍ତୁ ହଵିର୍ଭୁଜଃ । ଯୂଯଂ ପ୍ରଯାତ ପାତାଲଂ ଯଦି ଜୀଵିତୁମିଚ୍ଛଥ
ଇନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଉନ୍ତୁ, ଦେବତାମାନେ ହବିର ଭୋଗ କରନ୍ତୁ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଯଦି ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ପାତାଳକୁ ଯାଅ।
ଅନ୍ଯଥା ଚେନ୍ମତିର୍ମନ୍ଦ ମହିଷସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ । ତଦ୍ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ମଯା ସାର୍ଧଂ ମରଣାଯ କୃତାଦରଃ
ଯଦି ମହିଷ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଅନ୍ୟ ଭଳି ରହିଛି, ତେବେ ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର, ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅ।
ମନ୍ଯସେ ସଙ୍ଗରେ ଭଗ୍ନା ଦେଵା ଵିଷ୍ଣୁପୁରୋଗମାଃ । ଦୈଵଂ ହି କାରଣଂ ତତ୍ର ଵରଦାନଂ ପ୍ରଜାପତେଃ
ତୁମେ ଭାବୁଛ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଦେବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ କାରଣ ଥିଲା ଭାଗ୍ୟ—ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଦିଆ ଦାନ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ଦେଵ୍ଯା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚିନ୍ତଯାମାସ ଦାନଵଃ । କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ମଯା ଯୁଦ୍ଧଂ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ଵା ନୃପଂ ପ୍ରତି
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଦେବୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦାନବ ଚିନ୍ତା କଲେ—ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? ଯୁଦ୍ଧ କରିବି, କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି?
ଵିଵାହାର୍ଥମିହାଜ୍ଞପ୍ତୋ ରାଜ୍ଞା କାମାତୁରେଣ ଵୈ । ତତ୍କଥଂ ଵିରସଂ କୃତ୍ଵା ଗଚ୍ଛେଯଂ ନୃପସନ୍ନିଧୌ
ମୁଁ ବିବାହ ପାଇଁ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ଯିଏ କାମ ରେ ଅନ୍ଧ; ଏବେ ଏହାକୁ ଅସ୍ବାଦ କରିଦେଇ, କିପରି ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯିବି?
ଇଯଂ ବୁଦ୍ଧିଃ ସମୀଚୀନା ଯଦ୍ ଵ୍ରଜାମି କଲିଂ ଵିନା । ଯଥାଗତଂ ତଥା ଶୀଘ୍ରଂ ରାଜ୍ଞେ ସଂଵେଦଯାମ୍ଯହମ୍
ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ଠିକ୍, ମୁଁ ବିଳମ୍ବ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯିବି; ଯେତେବେଳେ ପହଞ୍ଚିବି, ସେହି ସମୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଇଦେବି।
ସ ପ୍ରମାଣଂ ପୁନଃ କାର୍ଯେ ରାଜା ମତିମତାଂ ଵରଃ । କରିଷ୍ଯତି ଵିଚାର୍ଯୈଵ ସଚିଵୈର୍ନିପୁଣୈଃ ସହ
ସେ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ପୁଣିଥରେ ଏହି କଥା ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରିବେ ଏବଂ ଦକ୍ଷ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି ଯଥାଯଥା କାମ କରିବେ।
ସହସା ନ ମଯା ଯୁଦ୍ଧଂ କର୍ତଵ୍ଯମନଯା ସହ । ଜଯେ ପରାଜଯେ ଵାପି ଭୂପତେରପ୍ରିଯଂ ଭଵେତ୍
ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହିତ ହଠାତ୍ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଜିତିଲି ବା ହାରିଲି, ଦୁଇଥିରେ ଯାହା ହେଉ, ଏହା ରାଜାଙ୍କୁ ଅପ୍ରିୟ ହେବ।
ଯଦି ମାଂ ସୁନ୍ଦରୀ ହନ୍ଯାଦହଂ ଵା ହନ୍ମି ତାଂ ପୁନଃ । ଯେନ କେନାପ୍ଯୁପାଯେନ ସ କୁପ୍ଯେତ୍ପାର୍ଥିଵଃ କିଲ
ଯଦି ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ମୋତେ ମାରିଦିଏ, କିମ୍ବା ମୁଁ ତାକୁ କିଛି ଉପାୟରେ ମାରିଦିଏ, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ରାଜା ରୁଷ୍ଟ ହେବେ।
ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ରୈଵ ଗତ୍ଵାହଂ ବୋଧଯିଷ୍ଯାମି ତଂ ନୃପମ୍ । ଯଥାଦ୍ଯାଭିହିତଂ ଦେଵ୍ଯା ଯଥାରୁଚି କରୋତୁ ସଃ
ସେଥିପାଇଁ, ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯାଇ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ବାଦ ଦେଇଦେବି; ଦେବୀ ଯେପରି ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେଠିପରି ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କାମ କରନ୍ତୁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ମେଧାଵୀ ଜଗାମ ନୃପସନ୍ନିଧୌ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ତମୁଵାଚେଦଂ କୃତାଞ୍ଜଲିରମାତ୍ଯକଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏପରି ଭାବି, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗଲେ, ଶିର ନମାଇ ହାତ ଜୋଡି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ମନ୍ତ୍ର୍ଯୁଵାଚ ରାଜନ୍ ଦେଵୀ ଵରାରୋହା ସିଂହସ୍ଯୋପରି ସଂସ୍ଥିତା । ଅଷ୍ଟାଦଶଭୁଜା ରମ୍ଯା ଵରାଯୁଧଧରା ପରା
ମନ୍ତ୍ରୀ କହିଲେ: ରାଜନ୍, ଦେବୀ ଅତି ଶୋଭାମୟୀ ରୂପରେ ସିଂହ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଅଠର ହାତରେ ଦେବତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଛନ୍ତି।
ସା ମଯୋକ୍ତା ମହାରାଜ ମହିଷଂ ଭଜ ଭାମିନି । ମହିଷୀ ଭଵ ରାଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧିପତେଃ ପ୍ରିଯା
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କହିଲି, 'ମହାରାଜ, ଭାମିନୀ, ମହିଷକୁ ବରଣ କର; ତୁମେ ରାଜାଙ୍କ ରାଣୀ ହେଉ, ତିନି ଲୋକର ନାଥଙ୍କ ପ୍ରିୟା ହେଉ।'
ପଟ୍ଟରାଜ୍ଞୀ ତ୍ଵମେଵାସ୍ଯ ଭଵିତା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ସ ତଵାଜ୍ଞାକରୋ ଜାତୋ ଵଶଵର୍ତୀ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତୁମେ ଏହି ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ରାଣୀ ହେବ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ସେ ତୁମ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନିବେ ଏବଂ ତୁମ ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲିବେ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଭଵଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଚିରକାଲଂ ଵରାନନେ । ମହିଷଂ ପତିମାସାଦ୍ଯ ଯୋଷିତାଂ ସୁଭଗା ଭଵ
ତିନି ଲୋକର ଧନ-ଦୌଲତ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଉପଭୋଗ କର, ଶୋଭାମୟୀ, ମହିଷକୁ ପତି କରି ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ ହେଉ।
ଇତି ମଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସା ସ୍ମଯାଵେଶମୋହିତା । ମାମୁଵାଚ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ସ୍ମିତପୂର୍ଵମିଦଂ ଵଚଃ
ମୋ କଥା ଶୁଣି, ସେ ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଓ ହସର ମାୟାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ହସି ଆଗରୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ମହିଷୀଗର୍ଭସମ୍ଭୂତଂ ପଶୂନାମଧମଂ କିଲ । ବଲିଂ ଦାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଦେଵ୍ଯୈ ସୁରାଣାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ରାଣୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ, ମୁଁ ତାକୁ ଦେବୀଙ୍କୁ ବଳି ଦେଇବି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ।
କା ମୂଢା କାମିନୀ ଲୋକେ ମହିଷଂ ଵୈ ପତିଂ ଭଜେତ୍ । ମାଦୃଶୀ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧେ କିଂ ପଶୁଭାଵଂ ଭଜେଦିହ
ଏହି ଜଗତରେ କେଉଁ ମୂର୍ଖ ଜନାନୀ ମହିଷକୁ ପତି ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବ? ମୋ ପରି ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି କାହିଁକି ଏଠି ପଶୁ ସ୍ୱଭାବ ଗ୍ରହଣ କରିବ?
ମହିଷୀ ମହିଷଂ ନାଥଂ ସଶୃଙ୍ଗା ଶୃଙ୍ଗସଂଯୁତମ୍ । କୁରୁତେ କ୍ରନ୍ଦମାନା ଵୈ ନାହଂ ତତ୍ସଦୃଶୀ ଶଠା
ମହିଷୀ ତାଙ୍କ ଶିଂଗ ଥିବା ନାଥ ମହିଷକୁ କ୍ରନ୍ଦନ କରାଏ; ମୁଁ ସେଉଁଠି ଚତୁର ମହିଷୀ ପରି ନୁହେଁ।
କରିଷ୍ଯେଽହଂ ମୃଧେ ଯୁଦ୍ଧଂ ହନିଷ୍ଯେ ତ୍ଵାଂ ସୁରାପ୍ରିଯମ୍ । ଗଚ୍ଛ ଵା ଦୁଷ୍ଟ ପାତାଲଂ ଜୀଵିତେଚ୍ଛା ଯଦସ୍ତି ତେ
ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରି ତୁମକୁ, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ମାରିଦେବି; କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ, ତୁମେ ଯଦି ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ପାତାଳକୁ ଚାଲିଯାଅ।
ପରୁଷଂ ତୁ ତଯା ଵାକ୍ଯମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ନୃପ ମତ୍ତଯା । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵାହଂ ସମାଯାତଃ ପ୍ରଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେ ମଦୋନ୍ମତ୍ତା ରାଜାଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିଲେ; ଏହା ଶୁଣି, ମୁଁ ପୁଣିପୁଣି ଭାବି ଫେରିଆସିଲି।