ସ ପୀଡଯତି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ମୁନୀନ୍ ଵେଦାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ । ନ କୋଽପି ଵିଦ୍ଯତେ ତସ୍ଯ ହନ୍ତାଦ୍ଯ ଭୁଵନତ୍ରଯେ
ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ମୁନିମାନେ ଓ ବେଦମାନେଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଭାବରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି; ଏହି ତିନି ଭୁବନରେ ଆଜି ତାଙ୍କୁ ମାରିପାରିବାକୁ କେହି ନାହାନ୍ତି।
ତସ୍ମାଚ୍ଛୀର୍ଷଂ ହଯସ୍ଯାସ୍ଯ ସମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ମନୋହରମ୍ । ଦେହେଽତ୍ର ଵିଶିରୋଵିଷ୍ଣୋସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟା ସଂଯୋଜଯିଷ୍ଯତି
ତେଣୁ, ଏହି ଘୋଡ଼ାର ମନୋହର ମୁଣ୍ଡକୁ ଉଠାଇ, ତ୍ୱଷ୍ଟା ଏହାକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହ ସହିତ ଯୋଡ଼ିଦେବେ।
ହଯଗ୍ରୀଵୋଽଥ ଭଗଵାନ୍ହନିଷ୍ଯତି ତମାସୁରମ୍ । ପାପିଷ୍ଠଂ ଦାନଵଂ କ୍ରୂରଂ ଦେଵାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ତାପରେ ଭଗବାନ ହୟଗ୍ରୀବ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ସେଇ ପାପୀ ଦାନବ ଏବଂ କ୍ରୁର ଦୈତ୍ୟକୁ ବଧ କରିବେ।
ସୂତ ଉଵାଚ ଏଵଂ ସୁରାଂସ୍ତଦାଭାଷ୍ଯ ଶର୍ଵାଣୀ ଵିରରାମ ହ । ଦେଵାସ୍ତଦାତିସନ୍ତୁଷ୍ଟାସ୍ତମୂଚୁର୍ଦେଵଶିଲ୍ପିନମ୍
ସୂତ କହିଲେ: ଏପରି ଭାବରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହି, ଶର୍ବାଣୀ ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଦେବଶିଳ୍ପୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦେଵା ଊଚୁଃ କୁରୁ କାର୍ଯଂ ସୁରାଣାଂ ଵୈ ଵିଷ୍ଣୋଃ ଶୀର୍ଷାଭିଯୋଜନମ୍ । ଦାନଵପ୍ରଵରଂ ଦୈତ୍ଯଂ ହଯଗ୍ରୀଵୋ ହନିଷ୍ଯତି
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ କାମ କର—ଘୋଡ଼ାର ମୁଣ୍ଡକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହ ସହିତ ଯୋଡ଼। ହୟଗ୍ରୀବ ଏହି ପ୍ରମୁଖ ଦୈତ୍ୟ ଦାନବକୁ ବଧ କରିବେ।
ସୂତ ଉଵାଚ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତେଷାଂ ତ୍ଵଷ୍ଟା ଚାତିତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ । ଵାଜିଶୀର୍ଷଂ ଚକର୍ତାଶୁ ଖଡ୍ଗେନ ସୁରସନ୍ନିଧୌ
ସୂତ କହିଲେ: ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ତ୍ୱଷ୍ଟା ବହୁତ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ହୋଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଖଡ଼ଗ ଦ୍ୱାରା ଘୋଡ଼ାର ମୁଣ୍ଡକୁ ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲେ।
ଵିଷ୍ଣୋଃ ଶରୀରେ ତେନାଶୁ ଯୋଜିତଂ ଵାଜିମସ୍ତକମ୍ । ହଯଗ୍ରୀଵୋ ହରିର୍ଜାତୋ ମହାମାଯାପ୍ରସାଦତଃ
ଏହି ଘୋଡ଼ାର ମୁଣ୍ଡ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହ ସହିତ ତୁରନ୍ତ ଯୋଡ଼ାଗଲା; ମହାମାୟାଙ୍କ କୃପାରେ ହରି ହୟଗ୍ରୀବ ହେଲେ।
କିଯତା ତେନ କାଲେନ ଦାନଵୋ ମଦଦର୍ପିତଃ । ନିହତସ୍ତରସା ସଂଖ୍ଯେ ଦେଵାନାଂ ରିପୁରୋଜସା
ଅତି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ, ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ହୋଇଥିବା ସେଇ ଦାନବ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଳପୂର୍ବକ ବଧ ହେଲା।
ଯ ଇଦଂ ଶୁଭମାଖ୍ଯାନଂ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତି ଭୁଵି ମାନଵାଃ । ସର୍ଵଦୁଃଖଵିନିର୍ମୁକ୍ତାସ୍ତେ ଭଵନ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ
ଏହି ଶୁଭ କଥା ଯେଉଁ ଲୋକେ ପୃଥିବୀରେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ମହାମାଯାଚରିତ୍ରଞ୍ଚ ପଵିତ୍ରଂ ପାପନାଶନମ୍ । ପଠତାଂ ଶୃଣ୍ଵତାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵସମ୍ପତ୍ତିକାରକମ୍
ମହାମାୟାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ପବିତ୍ର ଏବଂ ପାପ ନାଶକ; ଯେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ପଢ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ।
ମଧୁକୈଟଭଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧୋଦ୍ଯୋଗଵର୍ଣନମ୍ ଋଷଯ ଊଚୁଃ ସୌମ୍ଯ ଯଚ୍ଚ ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଶୌରେର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ମହାର୍ଣଵେ । ମଧୁକୈଟଭଯୋଃ ସାର୍ଧଂ ପଞ୍ଚଵର୍ଷସହସ୍ରକମ୍
ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ତାହାର ପ୍ରସ୍ତୁତିର ବର୍ଣ୍ଣନା। ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ହେ ସୁମଧୁର, ତୁମେ ଯେଉଁ ଶୌରିଙ୍କ ମହାସାଗରରେ ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ସହିତ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ, ଏହା କିପରି ହେଲା?
କସ୍ମାତ୍ତୌ ଦାନଵୌ ଜାତୌ ତସ୍ମିନ୍ନେକାର୍ଣଵେ ଜଲେ । ମହାଵୀର୍ଯୋ ଦୁରାଧର୍ଷୌ ଦେଵୈରପି ସୁଦୁର୍ଜଯୌ
ସେଇ ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରରେ, ସେ ଦୁଇ ଦାନବ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ? ସେମାନେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ କିପରି ହେଲେ?
କଥଂ ତାଵସୁରୌ ଜାତୌ କଥଂ ଚ ହରିଣା ହତୌ । ତଦାଚକ୍ଷ୍ଵ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଚରିତଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍
ସେ ଦୁଇ ଅସୁର କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିପରି ବଧ ହେଲେ? ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଆମକୁ କୁହ।
ଶ୍ରୋତୁକାମା ଵଯଂ ସର୍ଵେ ତ୍ଵଂ ଵକ୍ତା ଚ ବହୁଶ୍ରୁତଃ । ଦୈଵାଚ୍ଚାତ୍ରୈଵ ସଂଜାତଃ ସଂଯୋଗଶ୍ଚ ତଥାଵଯୋଃ
ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁଛୁ; ତୁମେ ଅନେକ ଶାସ୍ତ୍ର ଜାଣିଛ, ଏହି ମିଳନ ଓ ଆମର ଏକାତ୍ରତା ଦୈବବଶାତ୍ ଘଟିଛି।
ମୂର୍ଖେଣ ସହ ସଂଯୋଗୋ ଵିଷାଦପି ସୁଦୁର୍ଜରଃ । ଵିଜ୍ଞେନ ସହ ସଂଯୋଗଃ ସୁଧାରସସମଃ ସ୍ମୃତଃ
ମୂଢ଼ ସହିତ ମିଳନ ବିଷ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ କଠିନ; ଜ୍ଞାନୀ ସହିତ ମିଳନ ଅମୃତର ସ୍ୱାଦ ସମାନ ମନେ କରାଯାଏ।
ଜୀଵନ୍ତି ପଶଵଃ ସର୍ଵେ ଖାଦନ୍ତି ମେହଯନ୍ତି ଚ । ଜାନନ୍ତି ଵିଷଯାକାରଂ ଵ୍ଯଵାଯସୁଖମଦ୍ଭୁତମ୍
ସମସ୍ତ ପଶୁ ଜୀବନ୍ତି, ଖାଆନ୍ତି ଏବଂ ପାଖାନ୍ତି; ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ଓ ବିଚିତ୍ର ଯୌନ ସୁଖକୁ ଜାଣନ୍ତି।
ନ ତେଷାଂ ସଦସଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ଵିଵେକୋ ନ ଚ ମୋକ୍ଷଦଃ । ପଶୁଭିସ୍ତେ ସମା ଜ୍ଞେଯା ଯେଷାଂ ନ ଶ୍ରଵଣାଦରଃ
ଯେମାନେ ସତ୍ୟ-ଅସତ୍ୟ ବିଚାର କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଭଲ-ମନ୍ଦ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ମୁକ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ—ଏମାନେ ଶୁଣିବାରେ ଆଦର ନଥିବା ଲୋକମାନେ ପଶୁ ସମାନ ବୋଲି ଜାଣ।
ମୃଗାଦ୍ଯାଃ ପଶଵଃ କେଚିଜ୍ଜାନନ୍ତି ଶ୍ରାଵଣଂ ସୁଖମ୍ । ଅଶ୍ରୋତ୍ରାଃ ଫଣିନଶ୍ଚୈଵ ମୁମୁହୁର୍ନାଦପାନତଃ
କିଛି ପଶୁ, ଯେପରିକି ହରିଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଶୁଣିବାର ଆନନ୍ଦ ଜାଣନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସାପମାନେ କାନ ନଥିବାରୁ ଧ୍ୱନିର ଆନନ୍ଦରୁ ବଞ୍ଚିତ।
ପଞ୍ଚାନାମିନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ଵୈ ଶୁଭେ ଶ୍ରଵଣଦର୍ଶନେ । ଶ୍ରଵଣାଦ୍ଵସ୍ତୁଵିଜ୍ଞାନଂ ଦର୍ଶନାଚ୍ଚିତ୍ତରଞ୍ଜନମ୍
ପାଞ୍ଚଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ମଧ୍ୟରେ, କାନ ଓ ଆଖିକୁ ଶୁଭ ମନାଯାଏ; କାନ ଦ୍ୱାରା ବସ୍ତୁର ଜ୍ଞାନ ମିଳେ, ଆଖି ଦ୍ୱାରା ମନ ଖୁସି ହୁଏ।
ଶ୍ରଵଣଂ ତ୍ରିଵିଧଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସାତ୍ତ୍ଵିକଂ ରାଜସଂ ତଥା । ତାମସଂ ଚ ମହାଭାଗ ସୁଜ୍ଞୋକ୍ତଂ ନିଶ୍ଚଯାନ୍ଵିତମ୍
ଶୁଣିବାକୁ ତିନି ପ୍ରକାର କୁହାଯାଇଛି—ସାତ୍ତ୍ୱିକ, ରାଜସିକ ଓ ତାମସିକ; ମହାଭାଗ, ଏହି କଥା ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କହିଛନ୍ତି।
ସାତ୍ତ୍ଵିକଂ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଦି ସାହିତ୍ଯଂ ଚୈଵ ରାଜସମ୍ । ତାମସଂ ଯୁଦ୍ଧଵାର୍ତା ଚ ପରଦୋଷପ୍ରକାଶନମ୍
ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଶୁଣିବା ହେଉଛି ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଏପରି; ରାଜସିକ ହେଉଛି ସାହିତ୍ୟ; ତାମସିକ ହେଉଛି ଯୁଦ୍ଧର କଥା ଓ ଅନ୍ୟର ଦୋଷ ଖୋଲାସା।
ସାତ୍ତ୍ଵିକଂ ତ୍ରିଵିଧଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପ୍ରଜ୍ଞାଵଦ୍ଭିଶ୍ଚ ପଣ୍ଡିତୈଃ । ଉତ୍ତମଂ ମଧ୍ଯମଂ ଚୈଵ ତଥୈଵାଧମମିତ୍ଯୁତ
ସାତ୍ତ୍ୱିକ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ପଣ୍ଡିତମାନେ ତିନି ପ୍ରକାର କୁହିଛନ୍ତି—ଉତ୍ତମ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଅଧମ।
ଉତ୍ତମଂ ମୋକ୍ଷଫଲଦଂ ସ୍ଵର୍ଗଦଂ ମଧ୍ଯମଂ ତଥା । ଅଧମଂ ଭୋଗଦଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନିର୍ଣୀଯ ଵିଦିତଂ ବୁଧୈଃ
ଉତ୍ତମ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ମୁକ୍ତି, ମଧ୍ୟମ ଦେଇଥାଏ ସ୍ୱର୍ଗ, ଅଧମ ଦେଇଥାଏ ଭୋଗ; ଏହିପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛନ୍ତି।
ସାହିତ୍ଯଂ ଚୈଵ ତ୍ରିଵିଧଂ ସ୍ଵୀଯାଯାଂ ଚୋତ୍ତମଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ମଧ୍ଯମଂ ଵାରଯୋଷାଯାଂ ପରୋଢାଯାଂ ତଥାଧମମ୍
ସାହିତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାର—ନିଜର ସାହିତ୍ୟ ଉତ୍ତମ, ବେଶ୍ୟାଙ୍କର ମଧ୍ୟମ, ଅନ୍ୟର ଘରଣୀଙ୍କର ଅଧମ।
ତାମସଂ ତ୍ରିଵିଧଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିଃ ଶାସ୍ତ୍ରଦର୍ଶିଭିଃ । ଆତତାଯିନିଯୁଦ୍ଧଂ ଯତ୍ତଦୁତ୍ତମମୁଦାହୃତମ୍
ତାମସିକ ମଧ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତିନି ପ୍ରକାର କୁହନ୍ତି; ଆକ୍ରମଣକାରୀ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଉତ୍ତମ କୁହାଯାଏ।
ମଧ୍ଯମଂ ଚାପି ଵିଦ୍ଵେଷାତ୍ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ତଥାରିଭିଃ । ଅଧମଂ ନିର୍ନିମିତ୍ତଂ ତୁ ଵିଵାଦେ କଲହେ ତଥା
ମଧ୍ୟମ ହେଉଛି ଶତ୍ରୁତା ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ, ଯେପରି ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନେ; କାରଣ ବିନା ବିବାଦ ଓ ଝଗଡ଼ା ଅଧମ।
ତଦତ୍ର ଶ୍ରଵଣଂ ମୁଖ୍ଯଂ ପୁରାଣସ୍ଯ ମହାମତେ । ବୁଦ୍ଧିପ୍ରଵର୍ଧନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ତତଃ ପାପପ୍ରଣାଶନମ୍
ଏହିଠାରେ ପୁରାଣ ଶୁଣିବା ସବୁଠାରୁ ମୁଖ୍ୟ; ଏହା ବୁଦ୍ଧି ବଢ଼ାଏ, ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି, ପାପ ଦୂର କରେ।
ତଦାଖ୍ଯାହି ମହାବୁଦ୍ଧେ କଥାଂ ପୌରାଣିକୀଂ ଶୁଭାମ୍ । ଶ୍ରୁତାଂ ଦ୍ଵୈପାଯନାତ୍ପୂର୍ଵଂ ସର୍ଵାର୍ଥସ୍ଯ ପ୍ରସାଧିନୀମ୍
ଏହିପରି, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଆପଣ ବ୍ୟାସଙ୍କଠାରୁ ପୂର୍ବେ ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ପୁରାଣ କଥା ଶୁଣିଥିଲେ, ସେହି ଶୁଭ କଥା କହନ୍ତୁ, ଯାହା ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଦେଉଛି।
ସୂତ ଉଵାଚ ଯୂଯଂ ଧନ୍ଯା ମହାଭାଗା ଧନ୍ଯୋଽହଂ ପୃଥିଵୀତଲେ । ଯେଷାଂ ଶ୍ରଵଣବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ମମାପି କଥନେ କିଲ
ସୂତ କହିଲେ: ଆପଣମାନେ ଧନ୍ୟ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ; ଏହି ପୃଥିବୀରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ଆପଣମାନେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ମୋତେ କହିବା ସୁଯୋଗ ମିଳିଛି।
ପୁରା ଚୈକାର୍ଣଵେ ଜାତେ ଵିଲୀନେ ଭୁଵନତ୍ରଯେ । ଶେଷପର୍ଯଙ୍କସୁପ୍ତେ ଚ ଦେଵଦେଵେ ଜନାର୍ଦନେ
ପୂର୍ବେ, ଯେବେ ତିନି ଲୋକ ଏକ ମହାସାଗରରେ ବିଲୀନ ହୋଇଥିଲା, ଦେବମାନଙ୍କ ଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଶେଷ ନାଗ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଏଇଥିଲେ,