ତସ୍ମାଦିହାଗତାସ୍ମ୍ଯଦ୍ଯ ତଦ୍ଵଧାର୍ଥଂ କୃତୋଦ୍ଯମା । ଏକାକିନୀ ନ ସୈନ୍ଯେନ ସଂଯୁତା ମନ୍ତ୍ରିସତ୍ତମ
ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ଆଜି ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ। ମୁଁ ଏକା, କୌଣସି ସେନା ସହିତ ନୁହେଁ, ହେ ମନ୍ତ୍ରୀଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯତ୍ତ୍ଵଯାହଂ ସାମପୂର୍ଵଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵାଗତମାଦରାତ୍ । ଉକ୍ତା ମଧୁରଯା ଵାଚା ତେନ ତୁଷ୍ଟାସ୍ମି ତେଽନଘ
ତୁମେ ଯେପରି ମୋତେ ସମ୍ମାନ ଓ ମାୟା ସହିତ ମିଠା କଥା କହି ସ୍ବାଗତ କରିଛ, ତାହାରୁ ମୁଁ ତୁମ ଉପରେ ଖୁସି।
ନୋଚେଦ୍ଧନ୍ମି ଦୃଶା ତ୍ଵାଂ ଵୈ କାଲାଗ୍ନିସମଯା କିଲ । କସ୍ଯ ପ୍ରୀତିକରଂ ନ ସ୍ଯାନ୍ମାଧୁର୍ଯଵଚନଂ ଖଲୁ
ଏହି ବିନାଶର ସମୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିନଥାନ୍ତି, ତେବେ ମିଠା କଥା କାହାର ମନକୁ ଖୁସି କରିନଥାନ୍ତା?
ଗଚ୍ଛ ତଂ ମହିଷଂ ପାପଂ ଵଦ ମଦ୍ଵଚନାଦିଦମ୍ । ଗଚ୍ଛ ପାତାଲମଧୁନା ଜୀଵିତେଚ୍ଛା ଯଦସ୍ତି ତେ
ତୁମେ ସେ ଅପରାଧୀ ମହିଷଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ ଏବଂ ମୋର କଥା କହ: ଯଦି ଜୀବନ ଚାହୁଁଛ, ଏବେ ତୁମେ ପାତାଳକୁ ଯାଅ।
ନୋଚେତ୍କୃତାଗସଂ ଦୁଷ୍ଟଂ ହନିଷ୍ଯାମି ରଣାଙ୍ଗଣେ । ମଦ୍ବାଣକ୍ଷୁଣ୍ଣଦେହସ୍ତ୍ଵଂ ଗନ୍ତାସି ଯମସାଦନମ୍
ନହେଲେ, ହେ ଦୁଷ୍ଟ, ତୁମେ ଅପରାଧ କରିଛ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ତୁମକୁ ମାରିଦେବି। ମୋ ବାଣରେ ତୁମ ଦେହ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେବ ଏବଂ ତୁମେ ଯମଲୋକକୁ ଯିବ।
ଦଯାଲୁତ୍ଵଂ ମମେଦଂ ତ୍ଵଂ ଵିଦିତ୍ଵା ଗଚ୍ଛ ସତ୍ଵରମ୍ । ହତେ ତ୍ଵଯି ସୁରା ମୂଢ ସ୍ଵର୍ଗଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯନ୍ତି ସତ୍ଵରମ୍
ମୋର ଏହି ଦୟା ଜାଣି, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଅ। ଯଦି ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିଦେଲି, ହେ ମୂଢ଼, ଦେବତାମାନେ ତୁରନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିବେ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଗଚ୍ଛସ୍ଵ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵୈକୋ ମେଦିନୀଞ୍ଚ ସସାଗରାମ୍ । ପାତାଲଂ ତରସା ମନ୍ଦ ଯାଵଦ୍ ବାଣା ନ ମେଽପତନ୍
ତେଣୁ, ଏହି ପୃଥିବୀ ଓ ସମୁଦ୍ରକୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଅ। ମୋ ବାଣ ପଡିବା ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ପାତାଳକୁ ଯାଅ।
ଯୁଦ୍ଧେଚ୍ଛା ଚେନ୍ମନସି ତେ ତର୍ହ୍ଯେହି ତ୍ଵରିତୋଽସୁର । ଵୀରୈର୍ମହାବଲୈଃ ସର୍ଵୈର୍ନଯାମି ଯମସାଦନମ୍
ଯଦି ତୁମ ମନରେ ଯୁଦ୍ଧର ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ଆସ, ହେ ଦାନବ। ସମସ୍ତ ବଳବାନ ବୀରମାନେ ସହିତ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେବି।
ଯୁଗେ ଯୁଗେ ମହାମୂଢ ହତାସ୍ତ୍ଵତ୍ସଦୃଶାଃ କିଲ । ଅସଂଖ୍ଯାତାସ୍ତଥା ତ୍ଵାଂ ଵୈ ହନିଷ୍ଯାମି ରଣାଙ୍ଗଣେ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଏପରି ଅନେକ ଅଜ୍ଞାନୀ ତୁମ ପରି ମୂର୍ଖମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏହିପରି ଭାବରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି।
ସାଫଲ୍ଯଂ କୁରୁ ଶସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଧାରଣେ ତୁ ଶ୍ରମୋଽନ୍ଯଥା । ତଦ୍ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ମଯା ସାର୍ଧଂ ସମରେ ସ୍ମରପୀଡିତଃ
ତୁମେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିବାରେ ଯେତେ ଶ୍ରମ କରିଛ, ସେଥିରେ ଫଳ ମିଳିବ; ନହେଲେ ଏହା ଅପଚୟ ହେବ। ଏହିପରି ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର, ମନରେ ଅଭିଲାଷାରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କର।
ମା ଗର୍ଵଂ କୁରୁ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମନ୍ ଯନ୍ମେଽସ୍ତି ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵରଃ । ସ୍ତ୍ରୀଵଧ୍ଯତ୍ଵେ ତ୍ଵଯା ମୂଢ ପୀଡିତାଃ ସୁରସତ୍ତମାଃ
ଅପବିତ୍ର ମନ ଥିବା, ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ରହିଛି ବୋଲି ଅଭିମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଦେବମାନେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଛନ୍ତି, କାରଣ ତୁମେ ଜନାଣୀ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ହେବାର ନୁହେଁ।
କର୍ତଵ୍ଯଂ ଵଚନଂ ଧାତୁସ୍ତେନାହଂ ତ୍ଵାମୁପାଗତା । ସ୍ତ୍ରୀରୂପମତୁଲଂ କୃତ୍ଵା ସତ୍ଯଂ ହନ୍ତୁଂ କୃତାଗସମ୍
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ; ଏହିପାଇଁ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଜନାଣୀ ରୂପ ନେଇ, ତୁମ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ।
ଯଥେଚ୍ଛଂ ଗଚ୍ଛ ଵା ମୂଢ ପାତାଲଂ ପନ୍ନଗାଵୃତମ୍ । ହିତ୍ଵା ଭୂସୁରସଦ୍ମାଦ୍ଯ ଜୀଵିତେଚ୍ଛା ଯଦସ୍ତି ତେ
ମୂର୍ଖ, ଯେଉଁଠି ଚାହୁଁ ଯାଅ; ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ଆଜି ଦେବମାନଙ୍କର ସଭା ଛାଡି, ସାପମାନେ ଭରିଥିବା ପାତାଳକୁ ଯାଅ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ ତତୋ ଦେଵ୍ଯା ମନ୍ତ୍ରିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ବଲାନ୍ଵିତଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ନିଶମ୍ଯାସୌ ଵଚନଂ ହେତୁଗର୍ଭିତମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏପରି ଦେବୀଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କର ଯୁକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଦେଵି ସ୍ତ୍ରୀସଦୃଶଂ ଵାକ୍ଯଂ ବ୍ରୂଷେ ତ୍ଵଂ ମଦଗର୍ଵିତା । କ୍ଵାସୌ କ୍ଵ ତ୍ଵଂ କଥଂ ଯୁଦ୍ଧମସମ୍ଭାଵ୍ଯମିଦଂ କିଲ
ଦେବୀ, ତୁମେ ନାରୀ ସହଜ କଥା କହୁଛ, ସ୍ୱରୂପରେ ଅଭିମାନିତ। ସେ କେଉଁଠି, ତୁମେ କେଉଁଠି? ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ କିପରି ସମ୍ଭବ?
ଏକାକିନୀ ପୁନର୍ବାଲା ପ୍ରାରବ୍ଧଯୌଵନା ମୃଦୁଃ । ମହିଷୋଽସୌ ମହାକାଯୋ ଦୁର୍ଵିଭାଵ୍ଯଂ ହି ସଙ୍ଗତମ୍
ତୁମେ ଏକା, ଅପରିପକ୍ୱ, ଯୁବତୀ ହେଉଛ, ମୃଦୁ ସ୍ୱଭାବର। ମହିଷ ଏକ ବଡ଼ ଦେହର; ଏପରି ମିଳନ ଅସମ୍ଭବ।
ସୈନ୍ଯଂ ବହୁଵିଧଂ ତସ୍ଯ ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥସଂକୁଲମ୍ । ପଦାତିଗଣସଂଵିଦ୍ଧଂ ନାନାଯୁଧଵିରାଜିତମ୍
ତାଙ୍କର ସେନା ବହୁ ପ୍ରକାରର, ହାତୀ, ଘୋଡା, ରଥ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିବା; ପଦାତିମାନେ ଶ୍ରେଣୀରେ ରହିଛନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ।
କଃ ଶ୍ରମଃ କରିରାଜସ୍ଯ ମାଲତୀପୁଷ୍ପମର୍ଦନେ । ମାରଣେ ତଵ ଵାମୋରୁ ମହିଷସ୍ଯ ତଥା ରଣେ
ହାତୀରାଜ ମାଲତୀ ଫୁଲକୁ ଭାଙ୍ଗିବାରେ କେତେ ଶ୍ରମ ଲାଗେ? ଏହିପରି, ମହିଷ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିବାକୁ କେତେ ଶ୍ରମ ଲାଗିବ, ଶୋଭାବନ୍ତୀ?
ଯଦି ତ୍ଵାଂ ପରୁଷଂ ଵାକ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମି ସ୍ଵଲ୍ପମପ୍ଯହମ୍ । ଶୃଙ୍ଗାରେ ତଦ୍ଵିରୁଦ୍ଧଂ ହି ରସଭଙ୍ଗାଦ୍ବିଭେମ୍ଯହମ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି କଠୋର କଥା କହିଲେ, ଭୟ କରେ ଏହା ମନର ରସକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେବ; କାରଣ ଏପରି କଥା ଭଲ ପ୍ରେମର ବିପରୀତ।
ରାଜାସ୍ମାକଂ ସୁରରିପୁର୍ଵର୍ତତେ ତ୍ଵଯି ଭକ୍ତିମାନ୍ । ସାମମେଵ ମଯା ଵାଚ୍ଯଂ ଦାନଯୁକ୍ତଂ ତଥା ଵଚଃ
ଆମର ରାଜା, ଦେବମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ, ତୁମପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ। ଏହିପରି, ମୁଁ ମୃଦୁ ଭାବରେ, ଦାନ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ କଥା କହିବା ଉଚିତ।
ନୋଚେଦ୍ଧନ୍ମ୍ଯହମଦ୍ଯୈଵ ବାଣେନ ତ୍ଵାଂ ମୃଷାଵଦାମ୍ । ମିଥ୍ଯାଭିମାନଚତୁରାଂ ରୂପଯୌଵନଗର୍ଵିତାମ୍
ନହେଲେ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ତୀରରେ ମାରିଦେଇଥାନ୍ତି, ତୁମେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଛ, ଅଭିମାନରେ ଚତୁର, ରୂପ ଓ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଅଭିମାନିତ।
ସ୍ଵାମୀ ମେ ମୋହିତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରୂପଂ ତେ ଭୁଵନାତିଗମ୍ । ତତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ପ୍ରିଯଂ କାମଂ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯି ଯନ୍ମଯା
ମୋ ସ୍ୱାମୀ ତୁମର ରୂପ ଦେଖି, ଯେଉଁଟି ତିନି ଭୁବନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ, ମୋହିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପାଇଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେଉଁ କଥା ଭଲ ଲାଗିବ, ସେ କହିବି।
ରାଜ୍ଯଂ ତଵ ଧନଂ ସର୍ଵଂ ଦାସସ୍ତେ ମହିଷଃ କିଲ । କୁରୁ ଭାଵଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରୋଷଂ ମୃତିପ୍ରଦମ୍
ତୁମେ ଚାହିଲେ, ରାଜ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଧନ, ମହିଷ ନିଜେ ତୁମର ଦାସ ହେବ। ଶୋଭାବନ୍ତୀ, ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇଥିବା କ୍ରୋଧ ଛାଡି, ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କର।
ପତାମି ପାଦଯୋସ୍ତେଽହଂ ଭକ୍ତିଭାଵେନ ଭାମିନି । ପଟ୍ଟରାଜ୍ଞୀ ମହାରାଜ୍ଞୋ ଭଵ ଶୀଘ୍ରଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ
ଭାମିନୀ, ମୁଁ ଭକ୍ତି ଭାବରେ ତୁମର ପାଦରେ ପଡ଼ୁଛି; ଶୁଚିସ୍ମିତେ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ମହାରାଜଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ରାଣୀ ହେଉ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଭଵଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ତ୍ଵମନାଵିଲମ୍ । ସୁଖଂ ସଂସାରଜଂ ସର୍ଵଂ ମହିଷସ୍ଯ ପରିଗ୍ରହାତ୍
ତୁମେ ମହିଷଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ତିନି ଭୁବନର ସମସ୍ତ ଧନ ଅସୁବିଧା ବିନା ପାଇବା, ଏବଂ ସଂସାରର ସମସ୍ତ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବ।
ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ ଶୃଣୁ ସାଚିଵ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵାକ୍ଯାନାଂ ସାରମୁତ୍ତମମ୍ । ଶାସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟେନ ମାର୍ଗେଣ ଚାତୁର୍ଯମନୁଚିନ୍ତ୍ଯ ଚ
ଦେବୀ କହିଲେ: ମନ୍ତ୍ରୀ, ଶୁଣ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥାର ସାର କହିବି, ଶାସ୍ତ୍ରର ଦେଖାଯାଇଥିବା ପଥ ଓ ଚତୁର୍ୟତାକୁ ଭାବି।
ମହିଷସ୍ଯ ପ୍ରଧାନସ୍ତ୍ଵଂ ମଯା ଜ୍ଞାତଂ ଧିଯା କିଲ । ପଶୁବୁଦ୍ଧିସ୍ଵଭାଵୋଽସି ଵଚନାତ୍ତଵ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ମହିଷର ପ୍ରଧାନତ୍ୱ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ହେବାକୁ ମୁଁ ବୁଝିଛି; ତୁମ ବ୍ୟବହାର ଦେଖି, ଏହି ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଛି ତୁମେ ପଶୁମନ୍ତି ଅଟୁଟ ଅଛ।
ମନ୍ତ୍ରିଣସ୍ତ୍ଵାଦୃଶା ଯସ୍ଯ ସ କଥଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ଭଵେତ୍ । ଉଭଯୋଃ ସଦୃଶୋ ଯୋଗଃ କୃତୋଽଯଂ ଵିଧିନା କିଲ
ଏମିତି ମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ ରାଜା କେମିତି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ହେବେ? ଭାଗ୍ୟ ଦୁହେଁକୁ ଏକ ଭଳି ମିଶାଇଛି।
ଯଦୁକ୍ତଂ ସ୍ତ୍ରୀସ୍ଵଭାଵାସି ତଦ୍ଵିଚାରସ୍ଯ ମୂଢ କିମ୍ । ପୁମାନ୍ନାହଂ ତତ୍ସ୍ଵଭାଵାଭଵଂସ୍ତ୍ରୀଵେଷଧାରିଣୀ
ତୁମେ କହିଲ ମୁଁ ଜଣେ ଜନାନୀ ସ୍ୱଭାବର; ଏହା କେତେ ମୂର୍ଖତା! ମୁଁ ପୁରୁଷ ନୁହେଁ, ସେ ସ୍ୱଭାବ ମୋର ନାହିଁ; ମୁଁ କେବଳ ଜନାନୀ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି।
ଯାଚିତଂ ମରଣଂ ପୂର୍ଵଂ ସ୍ତ୍ରିଯା ତ୍ଵତ୍ପ୍ରଭୁଣା ଯଥା । ତସ୍ମାନ୍ମନ୍ଯେଽତିମୂର୍ଖୋଽସୌ ନ ଵୀରରସଵିତ୍ତମଃ
ତୁମର ପତି ପୂର୍ବରୁ ଜଣେ ଜନାନୀଙ୍କ ଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁଥିଲେ; ତେଣୁ ମୁଁ ଭାବେ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଅତି ମୂର୍ଖ, ବୀରତା ଜଣାନ୍ତି ନାହିଁ।