ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ସୁରାନ୍ଦେଵୀ ଜହାସାତୀଵ ସୁସ୍ଵରମ୍ । ଚିତ୍ରମେତଚ୍ଚ ସଂସାରେ ଭ୍ରମମୋହଯୁତଂ ଜଗତ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ଏଭଳି କହି ଦେବୀ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ମଧୁର ହସି ହସିଲେ। ଏହି ସଂସାର କେତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଭ୍ରମ ଓ ମୋହରେ ଭରିଆ, ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତେ ଭୂଲିଯାଆନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶାଦ୍ଯାଃ ସେନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ସୁରାସ୍ତଥା । କମ୍ପଯୁକ୍ତା ଭଯତ୍ରସ୍ତା ଵର୍ତନ୍ତେ ମହିଷାତ୍କିଲ
ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ୍ୱର, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମହିଷାସୁରଙ୍କ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ଓ ଆତଙ୍କିତ ହୋଇ ରହିଲେ।
ଅହୋ ଦୈଵବଲଂ ଘୋରଂ ଦୁର୍ଜଯଂ ସୁରସତ୍ତମାଃ । କାଲଃ କର୍ତାସ୍ତି ଦୁଃଖାନାଂ ସୁଖାନାଂ ପ୍ରଭୁରୀଶ୍ଵରଃ
ହାଁ, ଭାଗ୍ୟର ଶକ୍ତି କେତେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଜୟ! ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସୁଖର ମାଲିକ ହେଉଛନ୍ତି କାଳ।
ସୃଷ୍ଟିପାଲନସଂହାରେ ସମର୍ଥା ଅପି ତେ ଯଦା । ମୁହ୍ଯନ୍ତି କ୍ଲେଶସନ୍ତପ୍ତା ମହିଷେଣ ପ୍ରପୀଡିତାଃ
ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର କରିପାରୁଥିବା ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ, ମହିଷାସୁରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହୋଇ, ଭ୍ରମ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଇତି କୃତ୍ଵା ସ୍ମିତଂ ଦେଵୀ ସାଟ୍ଟହାସଂ ଚକାର ହ । ଉଚ୍ଚୈଃ ଶବ୍ଦଂ ମହାଘୋରଂ ଦାନଵାନାଂ ଭଯପ୍ରଦମ୍
ଏଭଳି ହସି ଦେବୀ ଏକ ଉଚ୍ଚ, ଭୟଙ୍କର ହସ ଦେଲେ, ଯାହା ଦାନବମାନେ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ହେଲା।
ଚକମ୍ପେ ଵସୁଧା ତତ୍ର ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଚ୍ଛବ୍ଦମଦ୍ଭୁତମ୍ । ଚେଲୁଶ୍ଚ ପର୍ଵତାଃ ସର୍ଵେ ଚୁକ୍ଷୋଭାବ୍ଧିଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଭୂମି କମ୍ପିଗଲା, ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ ଉଠିଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲା।
ମେରୁଶ୍ଚଚାଲ ଶବ୍ଦେନ ଦିଶଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରପୂରିତାଃ । ଭଯଂ ଜଗ୍ମୁସ୍ତଦା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦାନଵାସ୍ତତ୍ସ୍ଵନଂ ମହତ୍
ମେରୁ ପର୍ବତ ଶବ୍ଦରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲା, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଶବ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ଦାନବମାନେ ଭୟରେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଯାଇଲେ।
ଜଯ ପାହୀତି ଦେଵାସ୍ତାମୂଚୁଃ ପରମହର୍ଷିତାଃ । ମହିଷୋଽପି ସ୍ଵନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚୁକୋପ ମଦଗର୍ଵିତଃ
ଦେବମାନେ ଅତିଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଡାକିଲେ— 'ଜୟ! ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର!' ମହିଷା ମଧ୍ୟ ଏହି ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ହୋଇ କ୍ରୋଧିତ ହେଲା।
କିମେତଦିତି ତାନ୍ଦୈତ୍ଯାନ୍ପପ୍ରଚ୍ଛ ସ୍ଵନଶଙ୍କିତଃ । ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ତ୍ଵରିତା ଦୂତା ଜ୍ଞାତୁଂ ଶବ୍ଦସମୁଦ୍ଭଵମ୍
ଶବ୍ଦ ଉପରେ ସନ୍ଦେହ କରି, ସେ ଦାନବମାନେକୁ ପଚାରିଲା— 'ଏହା କଣ?' ଏହି ଶବ୍ଦ କେଉଁଠୁ ଆସିଛି ଜାଣିବାକୁ ଦୂତମାନେ ତୁରନ୍ତ ଯାଆନ୍ତୁ।
କୃତଃ କେନାଯମତ୍ଯୁଗ୍ରଃ ଶବ୍ଦଃ କର୍ଣଵ୍ଯଥାକରଃ । ଦେଵୋ ଵା ଦାନଵୋ ଵାପି ଯୋ ଭଵେତ୍ସ୍ଵନକାରକଃ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ କାନକୁ ବେଦନା ଦେଉଥିବା ଶବ୍ଦ କିଏ କରିଛି? ଦେବ କିମ୍ବା ଦାନବ, ଯିଏ ଏହି ଗର୍ଜନର କାରଣ—
ଗୃହୀତ୍ଵା ତଂ ଦୁରାତ୍ମାନଂ ମତ୍ସମୀପଂ ନଯନ୍ତ୍ଵିହ । ହନିଷ୍ଯାମି ଦୁରାଚାରଂ ଗର୍ଜନ୍ତଂ ସ୍ମଯଦୁର୍ମଦମ୍
ସେ ଦୁଷ୍ଟକୁ ଧରି ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଆଣ। ଏହି ଦୁରାଚାରୀ, ଅହଂକାର ଓ ଗର୍ବରେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବାକୁ ମୁଁ ମାରିଦେବି।
କ୍ଷୀଣାଯୁଷ୍ଯଂ ମନ୍ଦମତିଂ ନଯାମି ଯମସାଦନମ୍ । ପରାଜିତାଃ ସୁରାଃ କାମଂ ନ ଗର୍ଜନ୍ତି ଭଯାତୁରାଃ
ଯାହାର ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ଓ ମନ ମନ୍ଦ, ତାକୁ ମୁଁ ଯମଙ୍କ ଘରକୁ ପଠାଇଦେବି। ହାରିଥିବା ଦେବମାନେ ଭୟରେ ଚାହିଲେ ମଧ୍ୟ ଗର୍ଜନ କରନ୍ତିନାହିଁ।
ନାସୁରା ମମ ଵଶ୍ଯାସ୍ତେ କସ୍ଯେଦଂ ମୂଢଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ତ୍ଵରିତା ମାମୁପାଯାନ୍ତୁ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶବ୍ଦସ୍ଯ କାରଣମ୍
ଏହି ଅସୁରମାନେ ମୋର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ନାହାନ୍ତି; ଏହି ମୂଢ଼ତାପୂର୍ଣ୍ଣ କାମ କିଏ କଲା? ଏହି ଶବ୍ଦର କାରଣ ବୁଝି, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ମୋ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତୁ।
ଅହଂ ଗତ୍ଵା ହନିଷ୍ଯାମି ତଂ ପାପଂ ଵିତଥଶ୍ରମମ୍ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତେନ ତେ ଦୂତା ଦେଵୀଂ ସର୍ଵାଙ୍ଗସୁନ୍ଦରୀମ୍
ମୁଁ ନିଜେ ଯାଇ, ସେହି ପାପୀ, ଅକାରଣ କ୍ଳାନ୍ତି କରୁଥିବାକୁ ମାରିଦେବି। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦୂତମାନେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସୁନ୍ଦରୀ ଦେବୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଅଷ୍ଟାଦଶଭୁଜାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତାମ୍ । ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନାଂ ଵରାଯୁଧଧରାଂ ଶୁଭାମ୍
ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଦିବ୍ୟ ଅଷ୍ଟାଦଶ ବାହୁ ଥିବା, ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଉତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ଏବଂ ଶୁଭ ରୂପ ଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ।
ଦଧତୀଂ ଚଷକଂ ହସ୍ତେ ପିବନ୍ତୀଂ ଚ ମୁହୁର୍ମଧୁ । ସଂଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଭଯଭୀତାସ୍ତେ ଜଗ୍ମୁସ୍ତ୍ରସ୍ତାଃ ସୁଶଙ୍କିତାଃ
ତାଙ୍କର ହାତରେ ଏକ ପାତ୍ର ଧରି, ପୁନିପୁନି ମଧୁ ପାନ କରୁଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଦୂତମାନେ ଭୟଭୀତ ଏବଂ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହୋଇ, ଭୟରେ ଚୁପଚାପ ଚାଲିଗଲେ।
ସକାଶେ ମହିଷସ୍ଯାଶୁ ତମୂଚୁଃ ସ୍ଵନକାରଣମ୍ । ଦୂତା ଊଚୁଃ ଦେଵୀ ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵର ପ୍ରୌଢା ଦୃଶ୍ଯତେ କାଚିଦଙ୍ଗନା
ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ମହିଷାସୁରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଏହି ଶବ୍ଦର କାରଣ କହିଲେ। ଦୂତମାନେ କହିଲେ: ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ଏଠାରେ କିଛି ଅହଂକାରିଣୀ ଜଣେ ମହିଳା ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ସର୍ଵାଙ୍ଗଭୂଷଣା ନାରୀ ସର୍ଵରତ୍ନୋପଶୋଭିତା । ନ ମାନୁଷୀ ନାସୁରୀ ସା ଦିଵ୍ଯରୂପା ମନୋହରା
ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା, ସମସ୍ତ ମଣିରେ ଶୋଭିତ ଏକ ନାରୀ; ସେ ନ ମାନବୀ, ନ ଅସୁରୀ—ସେ ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ମନମୋହନୀ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି।
ସିଂହାରୂଢାଯୁଧଧରା ଚାଷ୍ଟାଦଶକରା ଵରା । ସା ନାଦଂ କୁରୁତେ ନାରୀ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ମଦଗର୍ଵିତା
ସିଂହରେ ଚଢ଼ି, ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଅଷ୍ଟାଦଶ ବାହୁ ଥିବା ସେ ନାରୀ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି, ମଦରେ ଗର୍ବିତ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ସୁରାପାନରତା କାମଂ ଜାନୀମୋ ନ ସଭର୍ତୃକା । ଅନ୍ତରିକ୍ଷସ୍ଥିତା ଦେଵାସ୍ତାଂ ସ୍ତୁଵନ୍ତି ମୁଦାନ୍ଵିତାଃ
ସେ ଖୋଲାମେଳା ମଦ ପାନରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛନ୍ତି; ସେଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଅଛନ୍ତି କି ନାହିଁ ଆମେ ଜାଣିନାହୁଁ। ଦେବତାମାନେ ଆକାଶରେ ଦଢ଼ି ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ତୁତି କରୁଛନ୍ତି।
ଜଯେତି ପାହି ନଶ୍ଚେତି ଜହି ଶତ୍ରୁମିତି ପ୍ରଭୋ । ନ ଜାନେ କା ଵରାରୋହା କସ୍ଯ ଵା ସା ପରିଗ୍ରହଃ
ସେମାନେ କହୁଛନ୍ତି, 'ଜୟ!' 'ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର!' 'ଶତ୍ରୁକୁ ମାର, ପ୍ରଭୁ!' ଏହି ଶୁଭାଙ୍ଗୀ କିଏ, କିମ୍ବା କାହାର ସେ, ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ।
କିମର୍ଥମାଗତା ଚାତ୍ର କିଂ ଚିକୀର୍ଷତି ସୁନ୍ଦରୀ । ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ନୈଵ ସମର୍ଥାଃ ସ୍ମସ୍ତତ୍ତେଜଃପରିଧର୍ଷିତାଃ
ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିଛନ୍ତି, କି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି? ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରିପାରୁନାହିଁ।
ଶୃଙ୍ଗାରଵୀରହାସାଢ୍ଯା ରୌଦ୍ରାଦ୍ଭୁତରସାନ୍ଵିତା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵୈଵଂଵିଧାଂ ନାରୀମସମ୍ଭାଷ୍ଯ ସମାଗତାଃ
ସେ ଶୃଙ୍ଗାର, ବୀରତା, ହାସ୍ୟ ଏବଂ ରୌଦ୍ର ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଯୁକ୍ତ; ଏଭଳି ଏକ ନାରୀକୁ ଦେଖି, ଆମେ କିଛି କଥା ନ କହି, ଫେରିଆସିଛୁ।
ଵଯଂ ତ୍ଵଦାଜ୍ଞଯା ରାଜନ୍ କିଂ କର୍ତଵ୍ଯମତଃପରମ୍ । ମହିଷ ଉଵାଚ ଗଚ୍ଛ ଵୀର ମଯାଦିଷ୍ଟୋ ମନ୍ତ୍ରିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଲାନ୍ଵିତଃ
ହେ ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏବେ ଆମେ କଣ କରିବା ଉଚିତ? ମହିଷାସୁର କହିଲେ: ହେ ବୀର, ମୋ ଆଦେଶ ନେଇ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନ୍ୟ ଏବଂ ସେନା ସହିତ ଯାଅ।
ସାମାଦିଭିରୁପାଯୈସ୍ତ୍ଵଂ ସମାନଯ ଶୁଭାନନାମ୍ । ନାଯାତି ଯଦି ସା ନାରୀ ତ୍ରିଭିଃ ସାମାଦିଭିସ୍ତ୍ଵିହ
ସାମ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଶୁଭମୁଖୀ ନାରୀକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ। ଯଦି ସେ ଏହି ତିନି ଉପାୟରେ ନ ଆସନ୍ତି, ତେବେ—
ଅହତ୍ଵା ତାଂ ଵରାରୋହାଂ ତ୍ଵମାନଯ ମମାନ୍ତିକମ୍ । କରୋମି ପଟ୍ଟମହିଷୀଂ ତାଂ ମରାଲଭ୍ରୁଵଂ ମୁଦା
ସେହି ଶୁଭାଙ୍ଗୀକୁ କିଛି କ୍ଷତି ନ କରି, ମୋ ପାଖକୁ ଆଣ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଧାନ ରାଣୀ କରିଦେବି, ସେ ମାରାଳଭୃ ଥିବା।
ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତା ସମାଯାତି ଯଦି ସା ମୃଗଲୋଚନା । ରସଭଙ୍ଗୋ ଯଥା ନ ସ୍ଯାତ୍ତଥା କୁରୁ ମମେପ୍ସିତମ୍
ଯଦି ସେ ମୃଗନୟନୀ ନାରୀ ଇଚ୍ଛାରେ ଆସନ୍ତି, ତେବେ ମୋର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଏଭଳି କର, ଯେଉଁଠାରେ ଆନନ୍ଦର କୌଣସି ବିଘ୍ନ ନ ହେଉ।
ଶ୍ରଵଣାନ୍ମୋହିତୋଽସ୍ମ୍ଯଦ୍ଯ ତସ୍ଯା ରୂପସ୍ଯ ସମ୍ପଦା । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ମହିଷସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପେଶଲଂ ମନ୍ତ୍ରିସତ୍ତମଃ
ଆଜି ତାଙ୍କର ରୂପ ଓ ଗୁଣ ଶୁଣି, ମୁଁ ମୋହିତ ହୋଇଯାଇଛି। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ମହିଷାସୁରଙ୍କ ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ସେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀ—
ଜଗାମ ତରସା କାମଂ ଗଜାଶ୍ଵରଥସଂଯୁତଃ । ଗତ୍ଵା ଦୂରତରଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ତାମୁଵାଚ ମନସ୍ଵିନୀମ୍
ତୁରନ୍ତ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଅଳ୍ପ ଦୂରେ ଯାଇ, ସେ ମହାନ ମନର ନାରୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵିନଯାଵନତଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ମନ୍ତ୍ରୀ ମଧୁରଯା ଗିରା । ପ୍ରଧାନ ଉଵାଚ କାସି ତ୍ଵଂ ମଧୁରାଲାପେ କିମତ୍ରାଗମନଂ କୃତମ୍
ବିନୟ ଓ କୋମଳ କଥାରେ, ମନ୍ତ୍ରୀ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ: ପ୍ରଧାନ କହିଲେ: ତୁମେ କିଏ, ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା? ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିଛ?