ଯଥା ନଟୋ ରଙ୍ଗଗତୋ ନାନାରୂପୋ ଭଵତ୍ଯସୌ । ଏକରୂପସ୍ଵଭାଵୋଽପି ଲୋକରଞ୍ଜନହେତଵେ
ଯେପରି ଏକ ନଟ ମଞ୍ଚରେ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରେ, ତାଙ୍କର ମୂଳ ସ୍ୱଭାବ ଏକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଲୋକଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବା ପାଇଁ ଏହି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପ ନେଇଥାଏ,
ତଥୈଷା ଦେଵକାର୍ଯାର୍ଥମରୂପାପି ସ୍ଵଲୀଲଯା । କରୋତି ବହୁରୂପାଣି ନିର୍ଗୁଣା ସଗୁଣାନି ଚ
ସେପରି ଦେବୀ ମଧ୍ୟ, ଦେବତାମାନଙ୍କର କାମ ପାଇଁ ନିଜ ଲୀଳାରେ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେ ନିର୍ଗୁଣ ହେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସଗୁଣ ରୂପ ମଧ୍ୟ ନେଇଥାନ୍ତି।
କାର୍ଯକର୍ମାନୁସାରେଣ ନାମାନି ପ୍ରଭଵନ୍ତି ହି । ଧାତ୍ଵର୍ଥଗୁଣଯୁକ୍ତାନି ଗୌଣାନି ସୁବହୂନ୍ଯପି
ଯେପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଅନେକ ନାମ ହୁଏ, ଧାତୁ ଓ ଗୁଣର ଅର୍ଥ ଯୁକ୍ତ ଅନେକ ଉପନାମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ତଦ୍ଵୈ ବୁଦ୍ଧ୍ଯନୁସାରେଣ ପ୍ରବ୍ରଵୀମି ନରାଧିପ । ଯଥା ତେଜଃସମୁଦ୍ଭୂତଂ ରୂପଂ ତସ୍ଯା ମନୋହରମ୍
ତେଣୁ ହେ ରାଜା, ମୁଁ ବୁଝିପାରିବା ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କର ତେଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ମନୋହର ରୂପ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।
ଶଙ୍କରସ୍ଯ ଚ ଯତ୍ତେଜସ୍ତେନ ତନ୍ମୁଖପଙ୍କଜମ୍ । ଶ୍ଵେତଵର୍ଣଂ ଶୁଭାକାରମଜାଯତ ମହତ୍ତରମ୍
ଶଙ୍କରଙ୍କର ତେଜରୁ ତାଙ୍କର ପଦ୍ମସଦୃଶ ମୁହଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ଧଳା ବର୍ଣ୍ଣର, ଶୁଭ ଆକୃତିର ଓ ବହୁତ ମହାନ।
କେଶାସ୍ତସ୍ଯାସ୍ତଥା ସ୍ନିଗ୍ଧା ଯାମ୍ଯେନ ତେଜସାଭଵନ୍ । ଵକ୍ରାଗ୍ରାଶ୍ଚାତିଦୀର୍ଘା ଵୈ ମେଘଵର୍ଣା ମନୋହରାଃ
ତାଙ୍କର କେଶ ଯମଙ୍କର ତେଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ଚମକୁଥିବା, ମୋଡ଼ା ଶିରା ଓ ଅତି ଲମ୍ବା, ମେଘ ଭଳି ରଙ୍ଗର ଓ ମନୋହର।
ନଯନତ୍ରିତଯଂ ତସ୍ଯା ଜଜ୍ଞେ ପାଵକତେଜସା । କୃଷ୍ଣଂ ରକ୍ତଂ ତଥା ଶ୍ଵେତଂ ଵର୍ଣତ୍ରଯଵିଭୂଷିତମ୍
ତାଙ୍କର ତିନୋଟି ଚକ୍ଷୁ ଅଗ୍ନିର ତେଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହା କଳା, ଲାଲ ଓ ଧଳା ରଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ।
ଵକ୍ରେ ସ୍ନିଗ୍ଧେ କୃଷ୍ଣଵର୍ଣେ ସନ୍ଧ୍ଯଯୋସ୍ତେଜସା ଭ୍ରୁଵୌ । ଜାତେ ଦେଵ୍ଯାଃ ସୁତେଜସ୍କେ କାମସ୍ଯ ଧନୁଷୀଵ ତେ
ତାଙ୍କର ଭୂରୁଦ୍ୱୟ ସନ୍ଧ୍ୟାର ତେଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଏହା ଚମକୁଥିବା, କଳା ଓ ମୋଡ଼ା ଶିରା, ଏବଂ କାମଦେବଙ୍କର ଧନୁଷ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ଵାଯୋଶ୍ଚ ତେଜସା ଶସ୍ତୌ ଶ୍ରଵଣୌ ସମ୍ବଭୂଵତୁଃ । ନାତିଦୀର୍ଘୋ ନାତିହ୍ରସ୍ଵୌ ଦୋଲାଵିଵ ମନୋଭୁଵଃ
ବାୟୁଙ୍କର ତେଜରେ ତାଙ୍କର କାନ ଗଢ଼ାଯାଇଥିଲା, ଏହି କାନ ଦୁଇଟି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ଆକୃତିର ଥିଲା, ଏହା ନ ଅତି ଲମ୍ବା ନ ଅତି ଛୋଟ, ମନରେ ଭାବିଥିବା ଝୁଲନା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତିଲପୁଷ୍ପସମାକାରା ନାସିକା ସୁମନୋହରା । ସଞ୍ଜାତା ସ୍ନିଗ୍ଧଵର୍ଣା ଵୈ ଧନଦସ୍ଯ ଚ ତେଜସା
ତାଙ୍କର ନାକ ତିଳ ଫୁଲ ପରି ଆକୃତିର ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲା, ଏହା କୁବେରଙ୍କର ତେଜରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ମୃଦୁ ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲା।
ଦନ୍ତାଃ ଶିଖରିଣଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣାଃ କୁନ୍ଦାଗ୍ରସଦୃଶାଃ ସମାଃ । ସଞ୍ଜାତାଃ ସୁପ୍ରଭା ରାଜନ୍ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯେନ ତେଜସା
ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ିକ ମାଳପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ମୃଦୁ ଏବଂ କୁନ୍ଦ ଫୁଲର ଟିପ୍ ପରି ଧଳା ଏବଂ ସମାନ ଥିଲା, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ତେଜରେ ଏହି ଦାନ୍ତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଅଧରଶ୍ଚାତିରକ୍ତୋଽସ୍ଯାଃ ସଞ୍ଜାତୋଽରୁଣତେଜସା । ଉତ୍ତରୋଷ୍ଠସ୍ତଥା ରମ୍ଯଃ କାର୍ତିକେଯସ୍ଯ ତେଜସା
ତାଙ୍କର ତଳ ଓଠ ଅତି ଲାଲ ଏବଂ ଅରୁଣଙ୍କର ତେଜରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା; ଉପର ଓଠ ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କର ତେଜରେ ଗଢ଼ାଯାଇଥିଲା।
ଅଷ୍ଟାଦଶଭୁଜାକାରା ବାହଵୋ ଵିଷ୍ଣୁତେଜସା । ଵସୂନାଂ ତେଜସାଙ୍ଗୁଲ୍ଯୋ ରକ୍ତଵର୍ଣାସ୍ତଥାଭଵନ୍
ତାଙ୍କର ଅଠାରଟି ହାତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ତେଜରେ ଗଢ଼ାଯାଇଥିଲା, ତାଙ୍କର ଆଠି ଆଠି ଆଙ୍ଗୁଠି ରକ୍ତ ରଙ୍ଗର ଏବଂ ବସୁମାନେ ଦେଇଥିବା ତେଜରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା।
ସୌମ୍ଯେନ ତେଜସା ଜାତଂ ସ୍ତନଯୋର୍ଯୁଗ୍ମମୁତ୍ତମମ୍ । ଐନ୍ଦ୍ରେଣାସ୍ଯାସ୍ତଥା ମଧ୍ଯଂ ଜାତଂ ତ୍ରିଵଲିସଂଯୁତମ୍
ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ଅତି ଉତ୍ତମ ସ୍ତନ ମୃଦୁ ତେଜରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା; ତାଙ୍କର ମଧ୍ୟଭାଗ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ତେଜରେ ତିନିଟି ଭା ଥିବା ରୂପରେ ଗଢ଼ାଯାଇଥିଲା।
ଜଙ୍ଘୋରୂ ଵରୁଣସ୍ଯାଥ ତେଜସା ସମ୍ବଭୂଵତୁଃ । ନିତମ୍ବଃ ସ ତୁ ସଞ୍ଜାତୋ ଵିପୁଲସ୍ତେଜସା ଭୁଵଃ
ତାଙ୍କର ଉରୁ ଓ ଗୋଡ଼ ଭାଗ ବରୁଣଙ୍କର ତେଜରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ତାଙ୍କର ନିତମ୍ବ ଭୂମିର ତେଜରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ବିଶାଳ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇଥିଲା।
ଏଵଂ ନାରୀ ଶୁଭାକାରା ସୁରୂପା ସୁସ୍ଵରା ଭୃଶମ୍ । ସମୁତ୍ପନ୍ନା ତଥା ରାଜଂସ୍ତେଜୋରାଶିସମୁଦ୍ଭଵା
ଏଭଳି ଭାବରେ ଏକ ଶୁଭ ଆକୃତିର, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ମଧୁର କଣ୍ଠସ୍ୱର ଥିବା ନାରୀ ଅନେକ ଦେବତାଙ୍କର ତେଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁଷ୍ଠୁସର୍ଵାଙ୍ଗୀଂ ସୁଦତୀଂ ଚାରୁଲୋଚନାମ୍ । ମୁଦଂ ପ୍ରାପୁଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ମହିଷେଣ ପ୍ରପୀଡିତାଃ
ସେ ନାରୀଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଦୋଷ ନଥିବା, ସୁନ୍ଦର ଦାନ୍ତ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେଖି, ମହିଷାସୁର ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତ୍ଵାହ ସୁରାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଭୂଷଣାନ୍ଯାଯୁଧାନି ଚ । ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତୁ ଶୁଭାନ୍ଯସ୍ଯୈ ଦେଵାଃ ସର୍ଵାଣି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ବିଷ୍ଣୁ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନ ତାଙ୍କୁ ଶୁଭ ଭୂଷଣ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଉନ୍ତୁ।'
ସ୍ଵାଯୁଧେଭ୍ଯଃ ସମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ତେଜୋଯୁକ୍ତାନି ସତ୍ଵରାଃ । ସମର୍ପଯନ୍ତୁ ସର୍ଵେଽଦ୍ଯ ଦେଵ୍ଯୈ ନାନାଯୁଧାନି ଵୈ
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ନିଜ ତେଜରେ ତିଆରି ଅସ୍ତ୍ର ଶୀଘ୍ର ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଉନ୍ତୁ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଆଜି ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ।
ମହିଷମନ୍ତ୍ରିଣା ଦେଵୀଵାର୍ତାଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଦେଵା ଵିଷ୍ଣୁଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵେ ପ୍ରମୁଦିତାସ୍ତଦା । ଦଦୁଶ୍ଚ ଭୂଷଣାନ୍ଯାଶୁ ଵସ୍ତ୍ରାଣି ସ୍ଵାଯୁଧାନି ଚ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଭୂଷଣ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଲେ।
କ୍ଷୀରୋଦଶ୍ଚାମ୍ବରେ ଦିଵ୍ଯେ ରକ୍ତେ ସୂକ୍ଷ୍ମେ ତଥାଜରେ । ନିର୍ମଲଞ୍ଚ ତଥା ହାରଂ ପ୍ରୀତସ୍ତସ୍ମୈ ସୁମଣ୍ଡିତମ୍
କ୍ଷୀରସାଗର ତାଙ୍କୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ, ଲାଲ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଅବିନାଶୀ ବସ୍ତ୍ର ଦେଲେ, ଏବଂ ଏକ ନିର୍ମଳ ହାର ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ଶୁଭ୍ର ଭାବେ ଅର୍ପଣ କଲେ।
ଦଦୌ ଚୂଡାମଣିଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସୂର୍ଯକୋଟିସମପ୍ରଭମ୍ । କୁଣ୍ଡଲେ ଚ ତଥା ଶୁଭ୍ରେ କଟକାନି ଭୁଜେଷୁ ଵୈ
ସେ ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଚୂଡ଼ାମଣି ଦେଲେ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦଶ ଲକ୍ଷ ଆଲୋକ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏହା ସହିତ ଶୁଭ୍ର କୁଣ୍ଡଳ ଓ ହାତରେ ପିଣ୍ଡିବା ଶୁଭ୍ର ବାହୁବନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।
କେଯୂରାନ୍କଙ୍କଣାନ୍ଦିଵ୍ଯାନ୍ନାନାରତ୍ନଵିରାଜିତାନ୍ । ଦଦୌ ତସ୍ଯୈ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ପ୍ରସନ୍ନେନ୍ଦ୍ରିଯମାନସଃ
ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ମଣିରେ ଶୋଭିତ ଦିବ୍ୟ କେୟୂର ଓ କଙ୍କଣ ଦେଲେ।
ନୂପୁରୌ ସୁସ୍ଵରୌ କାନ୍ତୌ ନିର୍ମଲୌ ରତ୍ନଭୂଷିତୌ । ଦଦୌ ସୂର୍ଯପ୍ରତୀକାଶୌ ତ୍ଵଷ୍ଟା ତସ୍ଯୈ ସୁପାଦଯୋଃ
ତ୍ୱଷ୍ଟା ତାଙ୍କର ପାଦ ଦୁଇଟି ପାଇଁ ସୁନ୍ଦର, ମଧୁର ସ୍ୱର ଥିବା, ନିର୍ମଳ ଓ ମଣିରେ ଶୋଭିତ ନୂପୁର ଦେଲେ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲା।
ତଥା ଗ୍ରୈଵେଯକଂ ରମ୍ଯଂ ଦଦୌ ତସ୍ଯୈ ମହାର୍ଣଵଃ । ଅଙ୍ଗୁଲୀଯକରତ୍ନାନି ତେଜୋଵନ୍ତି ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଏହିପରି, ମହାସାଗର ତାଙ୍କୁ ଏକ ଶୁଭ୍ର ଗଳାର ହାର ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆଠି ପାଇଁ ମଣିରେ ଚମକୁଥିବା ଅଙ୍ଗୁଠି ଦେଲେ।
ଅମ୍ଲାନପଙ୍କଜାଂ ମାଲାଂ ଗନ୍ଧାଢ୍ଯାଂ ଭ୍ରମରାନୁଗାମ୍ । ତଥୈଵ ଵୈଜଯନ୍ତୀଞ୍ଚ ଵରୁଣଃ ସମ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛତ
ବରୁଣ ତାଙ୍କୁ ମନୋହର ଗନ୍ଧ ଥିବା, ମକରନା ଫୁଲର ମାଳା ଏବଂ ମଧୁମକ୍ଷୀକା ଘିରିଥିବା ଅମ୍ଳାନ ମାଳା, ଏହା ସହିତ ବିଜୟ ମାଳା ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।
ହିମଵାନଥ ସନ୍ତୁଷ୍ଟୋ ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ । ଦଦୌ ଚ ଵାହନଂ ସିଂହଂ କନକାଭଂ ମନୋହରମ୍
ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ଖୁସି ହୋଇ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଏବଂ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଆକର୍ଷଣୀୟ ସିଂହ ଗୋଟିଏ ଯାନ ଭାବେ ଦେଲେ।
ଭୂଷଣୈର୍ଭୂଷିତା ଦିଵ୍ଯୈଃ ସା ରରାଜ ଵରା ଶୁଭା । ସିଂହାରୂଢା ଵରାରୋହା ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତା
ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ଗହଣା ପିନ୍ଧି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ଦେହରେ, ସିଂହ ଉପରେ ବସି, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚକ୍ରାତ୍ସମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ଦଦାଵସ୍ଯୈ ରଥାଙ୍ଗକମ୍ । ସହସ୍ରାରଂ ସୁଦୀପ୍ତଞ୍ଚ ଦେଵାରିଶିରସାଂ ହରମ୍
ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ଚକ୍ରରୁ ଏକ ହଜାର କାଠି ଥିବା ଦୀପ୍ତିମାନ ଚକ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଯାହା ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଇଥାଏ।
ସ୍ଵତ୍ରିଶୂଲାତ୍ସମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ଶଙ୍କରଃ ଶୂଲମୁତ୍ତମମ୍ । ଦଦୌ ଦେଵ୍ଯୈ ସୁରାରୀଣାଂ କୃନ୍ତନଂ ଭଯନାଶନମ୍
ଶିବ ତାଙ୍କର ତ୍ରିଶୂଳରୁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ରିଶୂଳ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଯାହା ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରେ ଏବଂ ଭୟ ଦୂର କରେ।