ତତୋ ଵିଷ୍ଣୁଶରୀରାତ୍ତୁ ତେଜୋରାଶିମିଵାପରମ୍ । ନୀଲଂ ସତ୍ତ୍ଵଗୁଣୋପେତଂ ପ୍ରାଦୁରାସ ମହାଦ୍ଯୁତି
ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ତେଜର ଗୁଛ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ନୀଳ ରଙ୍ଗର, ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବଡ଼ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ତତଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରଶରୀରାତ୍ତୁ ଚିତ୍ରରୂପଂ ଦୁରାସଦମ୍ । ଆଵିରାସୀତ୍ସୁସଂଵୃତ୍ତଂ ତେଜଃ ସର୍ଵଗୁଣାତ୍ମକମ୍
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଏକ ବିଚିତ୍ର ଆକୃତିର, ଦୁର୍ଲଭ ତେଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଭଲଭାବରେ ଗଠିତ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
କୁବେରଯମଵହ୍ନୀନାଂ ଶରୀରେଭ୍ଯଃ ସମନ୍ତତଃ । ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ମହତ୍ତେଜୋ ଵରୁଣସ୍ଯ ତଥୈଵ ଚ
କୁବେର, ଯମ, ଅଗ୍ନି ଓ ଭଳି ଭଳି ଭାବେ ବରୁଣଙ୍କ ଶରୀରରୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବଡ଼ ତେଜ ବାହାରିଲା।
ଅନ୍ଯେଷାଂ ଚୈଵ ଦେଵାନାଂ ଶରୀରେଭ୍ଯୋଽତିଭାସ୍ଵରମ୍ । ନିର୍ଗତଂ ତନ୍ମହାତେଜୋରାଶିରାସୀନ୍ମହୋଜ୍ଜ୍ଵଲଃ
ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶରୀରରୁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜ ବାହାରିଲା; ସେଇ ବଡ଼ ତେଜର ଗୁଛ ଅତ୍ୟଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମିତାଃ ସର୍ଵେ ଦେଵା ଵିଷ୍ଣୁପୁରୋଗମାଃ । ତେଜୋରାଶିଂ ମହାଦିଵ୍ଯଂ ହିମାଚଲମିଵାପରମ୍
ସେ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ, ସେ ମହାଦିବ୍ୟ ତେଜର ଗୁଛ ହିମାଳୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ପଶ୍ଯତାଂ ତତ୍ର ଦେଵାନାଂ ତେଜଃପୁଞ୍ଜସମୁଦ୍ଭଵା । ବଭୂଵାତିଵରା ନାରୀ ସୁନ୍ଦରୀ ଵିସ୍ମଯପ୍ରଦା
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ସେ ତେଜର ଗୁଛରୁ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ସୁନ୍ଦର ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଦାୟକ ମହିଳା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ତ୍ରିଗୁଣା ସା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସର୍ଵଦେଵଶରୀରଜା । ଅଷ୍ଟାଦଶଭୁଜା ରମ୍ଯା ତ୍ରିଵର୍ଣା ଵିଶ୍ଵମୋହିନୀ
ସେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ତିନି ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଅଠାର ହାତ ଥିବା ରମ୍ୟା, ତିନି ରଙ୍ଗର, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ମୋହିତ କରୁଥିଲେ।
ଶ୍ଵେତାନନା କୃଷ୍ଣନେତ୍ରା ସଂରକ୍ତାଧରପଲ୍ଲଵା । ତାମ୍ରପାଣିତଲା କାନ୍ତା ଦିଵ୍ଯଭୂଷଣଭୂଷିତା
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଧଳା, ଆଖି କଳା, ଅଧର ଲାଲ୍ ତରୁଣ ପତ୍ର ପରି, ହାତର ତଳ କଂସ୍ୟ ରଙ୍ଗର, ରୂପସ୍ୱରୂପା, ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ।
ଅଷ୍ଟାଦଶଭୁଜା ଦେଵୀ ସହସ୍ରଭୁଜମଣ୍ଡିତା । ସମ୍ଭୂତାସୁରନାଶାଯ ତେଜୋରାଶିସମୁଦ୍ଭଵା
ଅଠାର ହାତ ଥିବା ଦେବୀ, ହଜାର ହାତର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ତେଜର ଗୁଛରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଦାନବମାନେ ନାଶ ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ।
ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ କୃଷ୍ଣ ଦେଵ ମହାଭାଗ ସର୍ଵଜ୍ଞ ମୁନିସତ୍ତମ । ଵିସ୍ତରଂ ବ୍ରୂହି ତସ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଂ ଶରୀରସ୍ଯ ସମୁଦ୍ଭଵମ୍
ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ: ହେ କୃଷ୍ଣ, ମହାଭାଗ, ସବୁଜଣା, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର ଶରୀର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ଆମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହ।
ଏକୀଭୂତଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ତେଜଃ କିଂ ଵା ପୃଥକ୍ ସ୍ଥିତମ୍ । ଅଙ୍ଗାନି ଚୈଵ ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ସର୍ଵତେଜୋମଯାନି ଵା
ସମସ୍ତଙ୍କର ତେଜ ଏକାଠି ହୋଇଛି କି, କିମ୍ବା ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ରହିଛି? ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତେଜରୁ ଗଠିତ କି, କିମ୍ବା କେବଳ କିଛି ଅଂଶ ମାତ୍ର?
ଭିନ୍ନଭାଗଵିଭାଗେନ ଜାତାନ୍ଯଙ୍ଗାନି ଯାନି ତୁ । ମୁଖନାସାକ୍ଷିଭେଦେନ ସର୍ଵତ୍ରୈକଭଵାନି ଚ
ଯେଉଁ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ସେଗୁଡ଼ିକ ଭିନ୍ନ ଭାଗ ଭାବେ ଗଠିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଖ, ନାକ, ଚକ୍ଷୁ ଭିନ୍ନତା ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତେ ଏକତାରେ ଏକାଠି ହେଇଯାନ୍ତି।
ବ୍ରୂହି ତଦ୍ଵିସ୍ତରଂ ଵ୍ଯାସ ଶରୀରାଙ୍ଗସମୁଦ୍ଭଵମ୍ । ବଭୂଵ ଯସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ତେଜସୋଽଙ୍ଗଂ ଯଦଦ୍ଭୁତମ୍
ହେ ବ୍ୟାସ, ତାଙ୍କର ଶରୀରର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ କେମିତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କର ତେଜରୁ କେଉଁ ଅଙ୍ଗ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଜନ୍ମିଲା, ଏହି ସବୁ ବିସ୍ତାରରେ କହ।
ଆଯୁଧାଭରଣାଦୀନି ଦତ୍ତାନି ଯୈର୍ଯଥା ଯଥା । ତତ୍ସର୍ଵଂ ଶ୍ରୋତୁକାମୋଽସ୍ମି ତ୍ଵନ୍ମୁଖାମ୍ବୁଜନିର୍ଗତମ୍
କେଉଁଠୁ, କିପରି ଆୟୁଧ, ଆଭୂଷଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା? ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମ ମୁଖରୁ ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଆଗ୍ରହୀ।
ନ ହି ତୃପ୍ଯାମ୍ଯହଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସୁଧାମଯରସଂ ପିବନ୍ । ଚରିତଞ୍ଚ ମହାଲକ୍ଷ୍ଯାସ୍ତ୍ଵନ୍ମୁଖାମ୍ଭୋଜନିଃସୃତମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଏହି ଅମୃତ ଭଳି ମଧୁର କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉନି, ତୁମ ମୁଖରୁ ନିଷ୍ପନ୍ନ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଶୁଣିବାକୁ ମୋର ମନ ଆଉ ଅଧିକ ଚାହେ।
ସୂତ ଉଵାଚ ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜ୍ଞଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ । ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରୀଣଯନ୍ନିଵ ଭୂପତିମ୍
ସୂତ କହିଲେ: ରାଜାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ମଧୁର କଥା କହିଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ମହାଭାଗ ଵିସ୍ତରେଣ ବ୍ରଵୀମି ତେ । ଯଥାମତି କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ତସ୍ଯା ଦେହସମୁଦ୍ଭଵମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାଜା, ତୁମେ ଶୁଣ, ମୋର ସମ୍ଭବ ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ତାଙ୍କର ଦେହ ଉତ୍ପତ୍ତିର କଥା ବିସ୍ତାରରେ କହିବି।
ନ ବ୍ରହ୍ମା ନ ହରିଃ ସାକ୍ଷାନ୍ନ ରୁଦ୍ରୋ ନ ଚ ଵାସଵଃ । ଯାଥାତଥ୍ଯେନ ତଦ୍ରୂପଂ ଵକ୍ତୁମୀଶଃ କଦାଚନ
ନ ବ୍ରହ୍ମା, ନ ହରି, ନ ରୁଦ୍ର, ନ ବାସବ କେବେ ତାଙ୍କର ସଠିକ୍ ରୂପକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
କଥଂ ଜାନାମ୍ଯହଂ ଦେଵ୍ଯା ଯଦ୍ରୂପଂ ଯାଦୃଶଂ ଯତଃ । ଵାଚାରମ୍ଭଣମାତ୍ରଂ ତଦୁତ୍ପନ୍ନେତି ବ୍ରଵୀମି ଯତ୍
ମୁଁ କିପରି ଜାଣିପାରିବି ଦେବୀଙ୍କର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ କେମିତି, କେଉଁଠୁ ଆସିଛି? ମୁଁ ଯେଉଁ କଥା କହୁଛି, ସେଟି କେବଳ ମୋର ମୁଖରୁ ବାହାରୁଥିବା ଶବ୍ଦ ମାତ୍ର।
ସା ନିତ୍ଯା ସର୍ଵଦୈଵାସ୍ତେ ଦେଵକାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ । ନାନାରୂପା ତ୍ଵେକରୂପା ଜାଯତେ କାର୍ଯଗୌରଵାତ୍
ସେ ସଦା ଅବିନାଶୀ, ସଦା ଦେବୀ; ଦେବତାମାନଙ୍କର କାମନା ପୂରଣ ପାଇଁ, ସେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟରେ ସେ ଏକ, କାର୍ଯ୍ୟର ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଖି ରୂପ ନେଇଥାନ୍ତି।
ଯଥା ନଟୋ ରଙ୍ଗଗତୋ ନାନାରୂପୋ ଭଵତ୍ଯସୌ । ଏକରୂପସ୍ଵଭାଵୋଽପି ଲୋକରଞ୍ଜନହେତଵେ
ଯେପରି ଏକ ନଟ ମଞ୍ଚରେ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରେ, ତାଙ୍କର ମୂଳ ସ୍ୱଭାବ ଏକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଲୋକଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବା ପାଇଁ ଏହି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପ ନେଇଥାଏ,
ତଥୈଷା ଦେଵକାର୍ଯାର୍ଥମରୂପାପି ସ୍ଵଲୀଲଯା । କରୋତି ବହୁରୂପାଣି ନିର୍ଗୁଣା ସଗୁଣାନି ଚ
ସେପରି ଦେବୀ ମଧ୍ୟ, ଦେବତାମାନଙ୍କର କାମ ପାଇଁ ନିଜ ଲୀଳାରେ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେ ନିର୍ଗୁଣ ହେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସଗୁଣ ରୂପ ମଧ୍ୟ ନେଇଥାନ୍ତି।
କାର୍ଯକର୍ମାନୁସାରେଣ ନାମାନି ପ୍ରଭଵନ୍ତି ହି । ଧାତ୍ଵର୍ଥଗୁଣଯୁକ୍ତାନି ଗୌଣାନି ସୁବହୂନ୍ଯପି
ଯେପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଅନେକ ନାମ ହୁଏ, ଧାତୁ ଓ ଗୁଣର ଅର୍ଥ ଯୁକ୍ତ ଅନେକ ଉପନାମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ତଦ୍ଵୈ ବୁଦ୍ଧ୍ଯନୁସାରେଣ ପ୍ରବ୍ରଵୀମି ନରାଧିପ । ଯଥା ତେଜଃସମୁଦ୍ଭୂତଂ ରୂପଂ ତସ୍ଯା ମନୋହରମ୍
ତେଣୁ ହେ ରାଜା, ମୁଁ ବୁଝିପାରିବା ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କର ତେଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ମନୋହର ରୂପ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।
ଶଙ୍କରସ୍ଯ ଚ ଯତ୍ତେଜସ୍ତେନ ତନ୍ମୁଖପଙ୍କଜମ୍ । ଶ୍ଵେତଵର୍ଣଂ ଶୁଭାକାରମଜାଯତ ମହତ୍ତରମ୍
ଶଙ୍କରଙ୍କର ତେଜରୁ ତାଙ୍କର ପଦ୍ମସଦୃଶ ମୁହଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ଧଳା ବର୍ଣ୍ଣର, ଶୁଭ ଆକୃତିର ଓ ବହୁତ ମହାନ।
କେଶାସ୍ତସ୍ଯାସ୍ତଥା ସ୍ନିଗ୍ଧା ଯାମ୍ଯେନ ତେଜସାଭଵନ୍ । ଵକ୍ରାଗ୍ରାଶ୍ଚାତିଦୀର୍ଘା ଵୈ ମେଘଵର୍ଣା ମନୋହରାଃ
ତାଙ୍କର କେଶ ଯମଙ୍କର ତେଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ଚମକୁଥିବା, ମୋଡ଼ା ଶିରା ଓ ଅତି ଲମ୍ବା, ମେଘ ଭଳି ରଙ୍ଗର ଓ ମନୋହର।
ନଯନତ୍ରିତଯଂ ତସ୍ଯା ଜଜ୍ଞେ ପାଵକତେଜସା । କୃଷ୍ଣଂ ରକ୍ତଂ ତଥା ଶ୍ଵେତଂ ଵର୍ଣତ୍ରଯଵିଭୂଷିତମ୍
ତାଙ୍କର ତିନୋଟି ଚକ୍ଷୁ ଅଗ୍ନିର ତେଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହା କଳା, ଲାଲ ଓ ଧଳା ରଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ।
ଵକ୍ରେ ସ୍ନିଗ୍ଧେ କୃଷ୍ଣଵର୍ଣେ ସନ୍ଧ୍ଯଯୋସ୍ତେଜସା ଭ୍ରୁଵୌ । ଜାତେ ଦେଵ୍ଯାଃ ସୁତେଜସ୍କେ କାମସ୍ଯ ଧନୁଷୀଵ ତେ
ତାଙ୍କର ଭୂରୁଦ୍ୱୟ ସନ୍ଧ୍ୟାର ତେଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଏହା ଚମକୁଥିବା, କଳା ଓ ମୋଡ଼ା ଶିରା, ଏବଂ କାମଦେବଙ୍କର ଧନୁଷ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ଵାଯୋଶ୍ଚ ତେଜସା ଶସ୍ତୌ ଶ୍ରଵଣୌ ସମ୍ବଭୂଵତୁଃ । ନାତିଦୀର୍ଘୋ ନାତିହ୍ରସ୍ଵୌ ଦୋଲାଵିଵ ମନୋଭୁଵଃ
ବାୟୁଙ୍କର ତେଜରେ ତାଙ୍କର କାନ ଗଢ଼ାଯାଇଥିଲା, ଏହି କାନ ଦୁଇଟି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ଆକୃତିର ଥିଲା, ଏହା ନ ଅତି ଲମ୍ବା ନ ଅତି ଛୋଟ, ମନରେ ଭାବିଥିବା ଝୁଲନା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତିଲପୁଷ୍ପସମାକାରା ନାସିକା ସୁମନୋହରା । ସଞ୍ଜାତା ସ୍ନିଗ୍ଧଵର୍ଣା ଵୈ ଧନଦସ୍ଯ ଚ ତେଜସା
ତାଙ୍କର ନାକ ତିଳ ଫୁଲ ପରି ଆକୃତିର ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲା, ଏହା କୁବେରଙ୍କର ତେଜରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ମୃଦୁ ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲା।