ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ ଵିଶନ୍ତୁ ନିର୍ଜରାଃ ସର୍ଵେ କୁଶଲଂ କଥଯନ୍ତୁ ଵଃ । ଆସନେଷୁ କିମର୍ଥଂ ଵୈ ମିଲିତାଃ ସମୁପାଗତାଃ
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଭିତରକୁ ଆସନ୍ତୁ, ତମେ ତମର କୁଶଳ କଥା କହ। କେଉଁ କାରଣରେ ତମେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଏକଠା ହୋଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ?
ଚିନ୍ତାତୁରାଃ କଥଂ ଜାତା ଵିଷଣ୍ଣା ଦୀନମାନସାଃ । ବ୍ରହ୍ମରୁଦ୍ରେଣ ସହିତାଃ କାର୍ଯଂ ପ୍ରବ୍ରୂତ ସତ୍ଵରମ୍
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ରୁଦ୍ର ସହିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କିପରି ତମେ ଏତେ ଚିନ୍ତିତ, ଦୁଃଖିତ ଓ ମନ ଭାଙ୍ଗି ହୋଇଛ? ଆପଣମାନେ ଦ୍ରୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କଣ ଆବଶ୍ୟକ, ତାହା କହ।
ଦେଵା ଊଚୁଃ ମହିଷେଣ ମହାରାଜ ପୀଡିତାଃ ପାପକର୍ମଣା । ଅସାଧ୍ଯେନାତିଦୁଷ୍ଟେନ ଵରଦୃପ୍ତେନ ପାପିନା
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: ମହାରାଜ, ମହିଷ ନାମକ ଦୁଷ୍ଟ ଏବଂ ଅସାଧ୍ୟ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ। ବର ପାଇ ଅତି ଅଭିମାନୀ ଓ ଦୁଷ୍ଟ।
ଯଜ୍ଞଭାଗାନସୌ ଭୁଂକ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ପ୍ରତିପାଦିତାନ୍ । ଅମରା ଗିରିଦୁର୍ଗେଷୁ ଭ୍ରମନ୍ତି ଚ ଭଯାତୁରାଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେଇଥିବା ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ଭୋଗ କରେ, ଦେବତାମାନେ ଭୟରେ ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଛନ୍ତି।
ଵରଦାନେନ ଧାତୁଃ ସ ଦୁର୍ଜଯୋ ମଧୁସୂଦନ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାଂ ଶରଣଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତତ୍କାର୍ଯଗୌରଵମ୍
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ବର ଦ୍ୱାରା ସେ ଅଜୟ, ମଧୁ ନାଶକ, ଏହି ଘଟଣାର ଗୁରୁତ୍ୱ ଜାଣି, ଆମେ ତୁମ ଶରଣରେ ଆସିଛୁ।
ସମର୍ଥୋଽସି ସମୁଦ୍ଧର୍ତୁଂ ଦୈତ୍ଯମାଯାଵିଶାରଦ । କୁରୁ କୃଷ୍ଣ ଵଧୋପାଯଂ ତସ୍ଯ ଦାନଵମର୍ଦନ
ତୁମେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଦାନବରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାରେ ସମର୍ଥ। କୃଷ୍ଣ, ଦାନବ ନାଶକ, ତାହାକୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଉପାୟ କର।
ଧାତ୍ରା ତସ୍ମୈ ଵରୋ ଦତ୍ତୋ ହ୍ଯଵଧ୍ଯୋଽସି ନରୈଃ କିଲ । କା ସ୍ତ୍ରୀ ତ୍ଵେଵଂଵିଧା ବାଲା ଯା ହନ୍ଯାତ୍ତଂ ଶଠଂ ରଣେ
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ତାଙ୍କୁ ବର ଦେଇଛନ୍ତି — ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏପରି ଚତୁର ଦୁଷ୍ଟକୁ ଯୁବତୀ କିମ୍ବା କୌଣସି ଜଣେ ଝିଅ ଯୁଦ୍ଧରେ କିପରି ମାରିପାରିବ?
ଉମା ମା ଵା ଶଚୀ ଵିଦ୍ଯା କା ସମର୍ଥାସ୍ଯ ଘାତନେ । ମହିଷସ୍ଯାତିଦୁଷ୍ଟସ୍ଯ ଵରଦାନବଲାଦପି
ଉମା, ମା, ଶଚୀ, ବିଦ୍ୟା କିମ୍ବା କୌଣସି ଜଣେ ନାରୀ, ବର ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏପରି ଅତି ଦୁଷ୍ଟ ମହିଷକୁ ମାରିପାରିବେ କି?
ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଯତ୍ସର୍ଵଂ ମରଣସ୍ଯାସ୍ଯ କାରଣମ୍ । କୁରୁ କାର୍ଯଂ ଚ ଦେଵାନାଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲ ଭୂଧର
ତୁମେ ତୁମର ବୁଦ୍ଧିରେ ଏହାର ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ କଣ ହେବ, ଭଲଭାବେ ଭାବିବା। ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରିୟ, ପାହାଡ଼ ସଦୃଶ, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ କାର୍ଯ୍ୟ କର।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ଵଚନଂ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତାନୁଵାଚ ହସନ୍ନିଵ । ଯୁଦ୍ଧଂ କୃତଂ ପୁରାସ୍ମାଭିସ୍ତଥାପି ନ ମୃତୋ ହ୍ଯସୌ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ ହସି ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ଆମେ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଛୁ, ତଥାପି ସେ ମରିନାହିଁ।'
ଅଦ୍ଯ ସର୍ଵସୁରାଣାଂ ଵୈ ତେଜୋଭୀ ରୂପସମ୍ପଦା । ଉତ୍ପନ୍ନା ଚେଦ୍ଵରାରୋହା ସା ହନ୍ଯାତ୍ତଂ ରଣେ ବଲାତ୍
ଆଜି, ଦେବତାମାନେ ମିଶି ତାଙ୍କର ତେଜ ଓ ରୂପରେ ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ନାରୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ମାରିପାରିବ।
ହଯାରିଂ ଵରଦୃପ୍ତଞ୍ଚ ମାଯାଶତଵିଶାରଦମ୍ । ହନ୍ତୁଂ ଯୋଗ୍ଯା ଭଵେନ୍ନାରୀ ଶକ୍ତ୍ଯଂଶୈର୍ନିର୍ମିତା ହି ନଃ
ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ, ବର ଦ୍ୱାରା ଅଭିମାନୀ ଓ ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଆମେ ଦେଇଥିବା ଶକ୍ତି ଅଂଶରୁ ନିର୍ମିତ ଜଣେ ନାରୀ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବ।
ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତୁ ଚ ତେଜୋଂଽଶାନ୍ସ୍ତ୍ରିଯୋଽସ୍ମାକଂ ତଥା ପୁନଃ । ଉତ୍ପନ୍ନୈସ୍ତୈଶ୍ଚ ତେଜୋଂଽଶୈସ୍ତେଜୋରାଶିର୍ଭଵେଦ୍ଯଥା
ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆମର ତେଜର ଅଂଶ ଚାହିଁନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ତେଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ, ସେଠାରେ ବଡ଼ ତେଜର ଏକ ଗୁଛ ତିଆରି ହେବ।
ଆଯୁଧାନି ଵଯଂ ଦଦ୍ମଃ ସର୍ଵେ ରୁଦ୍ରପୁରୋଗମାଃ । ତସ୍ଯୈ ସର୍ଵାଣି ଦିଵ୍ଯାନି ତ୍ରିଶୂଲାଦୀନି ଯାନି ଚ
ଆମେ ସମସ୍ତେ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଆଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ, ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର, ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦେବା।
ସର୍ଵାଯୁଧଧରା ନାରୀ ସର୍ଵତେଜଃସମନ୍ଵିତା । ହନିଷ୍ଯତି ଦୁରାତ୍ମାନଂ ତଂ ପାପଂ ମଦଗର୍ଵିତମ୍
ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କ ତେଜର ସଂଯୋଗ ଥିବା ଏକ ମହିଳା, ସେ ଦୁଷ୍ଟ, ପାପୀ, ଅହଂକାରୀକୁ ବଧ କରିବେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵତି ଦେଵେଶେ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵଦନାତ୍ତତଃ । ସ୍ଵଯମେଵୋଦ୍ବଭୌ ତେଜୋରାଶିଶ୍ଚାତୀଵ ଦୁଃସହଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହେଶ୍ୱର ଏପରି କହିବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ନିଜେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ତେଜର ଗୁଛ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ରକ୍ତଵର୍ଣଂ ଶୁଭାକାରଂ ପଦ୍ମରାଗମଣିପ୍ରଭମ୍ । କିଞ୍ଚିଚ୍ଛୀତଂ ତଥା ଚୋଷ୍ଣଂ ମରୀଚିଜାଲମଣ୍ଡିତମ୍
ସେ ତେଜ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର, ଶୋଭାମୟ, ପଦ୍ମରାଗ ମଣି ପରି ଚମକୁଥିଲା, କେତେକ ଶୀତଳ ଓ କେତେକ ଉଷ୍ଣ ଥିଲା, ରେଖାମାଳାରେ ଶୋଭିତ।
ନିଃସୃତଂ ହରିଣା ଦୃଷ୍ଟଂ ହରେଣ ଚ ମହାତ୍ମନା । ଵିସ୍ମିତୌ ତୌ ମହାରାଜ ବଭୂଵତୁରୁରୁକ୍ରମୌ
ହରି ଏହି ତେଜକୁ ଦେଖିଲେ, ମହାତ୍ମା ହର ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ; ସେମାନେ ଦୁହେଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ।
ଶଙ୍କରସ୍ଯ ଶରୀରାତ୍ତୁ ନିଃସୃତଂ ମହଦଦ୍ଭୁତମ୍ । ରୌପ୍ଯଵର୍ଣମଭୂତ୍ତୀଵ୍ରଂ ଦୁର୍ଦର୍ଶଂ ଦାରୁଣଂ ମହତ୍
ଶଙ୍କରଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଏକ ବଡ଼ ଅଦ୍ଭୁତ ତେଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ଚାନ୍ଦିର ରଙ୍ଗର, ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀବ୍ର, ଦେଖିବାକୁ କଷ୍ଟକର, ବଡ଼ ଓ ଭୟଙ୍କର।
ଭଯଙ୍କରଞ୍ଚ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଦେଵାନାଂ ଵିସ୍ମଯପ୍ରଦମ୍ । ଘୋରରୂପଂ ଗିରିପ୍ରଖ୍ଯଂ ତମୋଗୁଣମିଵାପରମ୍
ଏହି ତେଜ ଦାନବମାନେ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଦାୟକ, ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିର, ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଅନ୍ୟ ଏକ ଅନ୍ଧକାର ଗୁଣର ଅବତାର ପରି।
ତତୋ ଵିଷ୍ଣୁଶରୀରାତ୍ତୁ ତେଜୋରାଶିମିଵାପରମ୍ । ନୀଲଂ ସତ୍ତ୍ଵଗୁଣୋପେତଂ ପ୍ରାଦୁରାସ ମହାଦ୍ଯୁତି
ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ତେଜର ଗୁଛ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ନୀଳ ରଙ୍ଗର, ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବଡ଼ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ତତଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରଶରୀରାତ୍ତୁ ଚିତ୍ରରୂପଂ ଦୁରାସଦମ୍ । ଆଵିରାସୀତ୍ସୁସଂଵୃତ୍ତଂ ତେଜଃ ସର୍ଵଗୁଣାତ୍ମକମ୍
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଏକ ବିଚିତ୍ର ଆକୃତିର, ଦୁର୍ଲଭ ତେଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଭଲଭାବରେ ଗଠିତ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
କୁବେରଯମଵହ୍ନୀନାଂ ଶରୀରେଭ୍ଯଃ ସମନ୍ତତଃ । ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ମହତ୍ତେଜୋ ଵରୁଣସ୍ଯ ତଥୈଵ ଚ
କୁବେର, ଯମ, ଅଗ୍ନି ଓ ଭଳି ଭଳି ଭାବେ ବରୁଣଙ୍କ ଶରୀରରୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବଡ଼ ତେଜ ବାହାରିଲା।
ଅନ୍ଯେଷାଂ ଚୈଵ ଦେଵାନାଂ ଶରୀରେଭ୍ଯୋଽତିଭାସ୍ଵରମ୍ । ନିର୍ଗତଂ ତନ୍ମହାତେଜୋରାଶିରାସୀନ୍ମହୋଜ୍ଜ୍ଵଲଃ
ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶରୀରରୁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜ ବାହାରିଲା; ସେଇ ବଡ଼ ତେଜର ଗୁଛ ଅତ୍ୟଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମିତାଃ ସର୍ଵେ ଦେଵା ଵିଷ୍ଣୁପୁରୋଗମାଃ । ତେଜୋରାଶିଂ ମହାଦିଵ୍ଯଂ ହିମାଚଲମିଵାପରମ୍
ସେ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ, ସେ ମହାଦିବ୍ୟ ତେଜର ଗୁଛ ହିମାଳୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ପଶ୍ଯତାଂ ତତ୍ର ଦେଵାନାଂ ତେଜଃପୁଞ୍ଜସମୁଦ୍ଭଵା । ବଭୂଵାତିଵରା ନାରୀ ସୁନ୍ଦରୀ ଵିସ୍ମଯପ୍ରଦା
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ସେ ତେଜର ଗୁଛରୁ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ସୁନ୍ଦର ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଦାୟକ ମହିଳା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ତ୍ରିଗୁଣା ସା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସର୍ଵଦେଵଶରୀରଜା । ଅଷ୍ଟାଦଶଭୁଜା ରମ୍ଯା ତ୍ରିଵର୍ଣା ଵିଶ୍ଵମୋହିନୀ
ସେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ତିନି ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଅଠାର ହାତ ଥିବା ରମ୍ୟା, ତିନି ରଙ୍ଗର, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ମୋହିତ କରୁଥିଲେ।
ଶ୍ଵେତାନନା କୃଷ୍ଣନେତ୍ରା ସଂରକ୍ତାଧରପଲ୍ଲଵା । ତାମ୍ରପାଣିତଲା କାନ୍ତା ଦିଵ୍ଯଭୂଷଣଭୂଷିତା
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଧଳା, ଆଖି କଳା, ଅଧର ଲାଲ୍ ତରୁଣ ପତ୍ର ପରି, ହାତର ତଳ କଂସ୍ୟ ରଙ୍ଗର, ରୂପସ୍ୱରୂପା, ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ।
ଅଷ୍ଟାଦଶଭୁଜା ଦେଵୀ ସହସ୍ରଭୁଜମଣ୍ଡିତା । ସମ୍ଭୂତାସୁରନାଶାଯ ତେଜୋରାଶିସମୁଦ୍ଭଵା
ଅଠାର ହାତ ଥିବା ଦେବୀ, ହଜାର ହାତର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ତେଜର ଗୁଛରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଦାନବମାନେ ନାଶ ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ।
ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ କୃଷ୍ଣ ଦେଵ ମହାଭାଗ ସର୍ଵଜ୍ଞ ମୁନିସତ୍ତମ । ଵିସ୍ତରଂ ବ୍ରୂହି ତସ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଂ ଶରୀରସ୍ଯ ସମୁଦ୍ଭଵମ୍
ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ: ହେ କୃଷ୍ଣ, ମହାଭାଗ, ସବୁଜଣା, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର ଶରୀର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ଆମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହ।