ମହେଶାନ୍ଧକଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁମୁଲଂ ଲୋମହର୍ଷଣମ୍ । ପଞ୍ଚାଶଦ୍ଦିନପର୍ଯନ୍ତଂ ବଭୂଵ ଚ ପରସ୍ପରମ୍
ମହେଶ ଓ ଅନ୍ଧକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟାନକ ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ପଞ୍ଚାଶି ଦିନ ଯାଏଁ ଚାଲିଲା, ଦୁଇଜଣେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଦ୍ଧା କରୁଥିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରବାଷ୍କଲଯୋସ୍ତଦ୍ଵନ୍ମହିଷାସୁରରୁଦ୍ରଯୋଃ । ଯମତ୍ରିନେତ୍ରଯୋସ୍ତଦ୍ଵନ୍ମହାହନୁଧନେଶଯୋଃ
ଏହିପରି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବାଷ୍କଳ, ମହିଷାସୁର ଓ ରୁଦ୍ର, ଯମ ଓ ତ୍ରିନେତ୍ର, ମହାହନୁ ଓ ଧନେଶଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
ଅସିଲୋମଵରୁଣଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ପରମଦାରୁଣମ୍ । ଗରୁଡଂ ଗଦଯା ଦୈତ୍ଯୋ ଜଘାନ ହରିଵାହନମ୍
ଅସି ଓ ଲୋମବରୁଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ଦାନବ ଗଦାରେ ହରିଙ୍କ ଯାନ ଗରୁଡ଼କୁ ଘାତ କଲା।
ସ ଗଦାପାତଖିନ୍ନାଙ୍ଗୋ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ନଵତିଷ୍ଠତ । ଶୌରିସ୍ତଂ ଦକ୍ଷିଣେନାଶୁ ହସ୍ତେନ ପରିସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍
ଗଦାର ଘାତରେ ଶରୀର ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ, ଗରୁଡ଼ ହାଫିବା ଭାବରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ସୌରି ତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ଶୀଘ୍ର ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।
ସ୍ଥିରଂ ଚକାର ଦେଵେଶୋ ଵୈନତେଯଂ ମହାବଲମ୍ । ସମାକୃଷ୍ଯ ଧନୁଃ ଶାର୍ଙ୍ଗଂ ମୁମୋଚ ଵିଶିଖାନ୍ବହୂନ୍
ଦେବମହାନ୍ତି ଭିନାତାପୁତ୍ର ଗରୁଡ଼କୁ ଦୃଢ଼ କରି, ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁଷ ଟାଣି, ବହୁ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ଅନ୍ଧକୋପରି କୋପେନ ହନ୍ତୁକାମୋ ଜନାର୍ଦନଃ । ଦାନଵୋଽପି ଚ ତାନ୍ଵାଣାଂଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ସ୍ଵଶରୈଃ ଶିତୈଃ
ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ରୋଷରେ ଅନ୍ଧକକୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ; କିନ୍ତୁ ଦାନବ ନିଜ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିଦେଲେ।
ପଞ୍ଚାଶଦ୍ଭିର୍ହରିଂ କୋପାଜ୍ଜଘାନ ଚ ଶିଲାଶିତୈଃ । ଵାସୁଦେଵୋଽପି ତାଂସ୍ତୂର୍ଣଂ ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ଶରୋତ୍ତମାନ୍
କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧକ ପଚାଶଟି ପଥର ଲଗାଇଥିବା ତୀରରେ ହରିଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ; ବାସୁଦେବ ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ଏଡ଼ାଇଲେ।
ଚକ୍ରଂ ମୁମୋଚ ଵେଗେନ ସହସ୍ରାରଂ ସୁଦର୍ଶନମ୍ । ତ୍ଯକ୍ତଂ ସୁଦର୍ଶନଂ ଦୂରାତ୍ସ୍ଵଚକ୍ରେଣ ନ୍ଯଵାରଯତ୍
ସେ ହଜାର ତୀର ଭରିଥିବା ଦୀପ୍ତିମାନ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରକୁ ବେଗରେ ଛାଡ଼ିଲେ; ଦାନବ ଦୂରରୁ ନିଜ ଚକ୍ରରେ ସୁଦର୍ଶନକୁ ଅଟକାଇଲେ।
ନନାଦ ଚ ମହାରାଜ ଦେଵାନ୍ସମ୍ମୋହଯନ୍ନିଵ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ଵିଫଲଂ ଜାତଂ ଚକ୍ରଂ ଦେଵସ୍ଯ ଶାର୍ଙ୍ଗିଣଃ
ସେ ଉଚ୍ଚ ରବ କରି, ଦେବମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛନ୍ତି ଭାବରେ ଚିତ୍କାର କଲେ; ଧନୁର୍ଧାରୀ ଦେବଙ୍କ ଚକ୍ର ବିଫଳ ହେବାକୁ ଦେଖିଲେ।
ଜଗ୍ମୁଃ ଶୋକଂ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଜହର୍ଷୁର୍ଦାନଵାସ୍ତଥା । ଵାସୁଦେଵୋଽପି ତରସା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵାଞ୍ଛୁଚାଵୃତାନ୍
ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ, ଦାନବମାନେ ଖୁସି ହେଲେ; ବାସୁଦେବ ଦେବମାନେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ଦେଖି, ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଗଦାଂ କୌମୋଦକୀଂ ଧୃତ୍ଵା ଦାନଵଂ ସମୁପାଦ୍ରଵତ୍ । ତଂ ଜଘାନାତିଵେଗେନ ମୂର୍ଧ୍ନି ମାଯାଵିନଂ ହରିଃ
କୌମୋଦକୀ ଗଦା ଧରି, ସେ ଦାନବକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ହରି ମାୟାବୀକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ଅତି ବେଗରେ ଘାତ କଲେ।
ସ ଗଦାଭିହତୋ ଭୂମୌ ନିପପାତାତିମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ । ତଂ ତଥା ପତିତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ହଯାରିରତିକୋପନଃ
ଗଦାର ଘାତରେ ଅତି ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା; ଏଭଳି ପଡ଼ିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଅଶ୍ୱଶତ୍ରୁ ଅତି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ଆଜଗାମ ରମାନାଥଂ ତ୍ରାସଯନ୍ନତିଗର୍ଜିତୈଃ । ଵାସୁଦେଵୋଽପି ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମାଯାନ୍ତଂ କ୍ରୁଧାନ୍ଵିତମ୍
ସେ ରମାନାଥଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ରବରେ ଭୟଭୀତ କରି, ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିଲେ; ବାସୁଦେବ ତାଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଚାପଜ୍ଯାନିନଦଂ ଚୋଗ୍ରଂ ଚକାର ନନ୍ଦଯନ୍ସୁରାନ୍ । ଶରଵୃଷ୍ଟିଂ ଚକାରାଶୁ ଭଗଵାନ୍ମହିଷୋପରି
ଧନୁଷ ତାରରେ ଭୟଙ୍କର ରବ କରି, ଦେବମାନେ ଖୁସି ହେଲେ; ଭଗବାନ ଶୀଘ୍ର ତୀର ବର୍ଷା କରିଲେ ମହିଷା ଉପରେ।
ସୋଽପି ଚିଚ୍ଛେଦ ବାଣୌଘୈସ୍ତାଞ୍ଛରାନ୍ଗଗନେରିତାନ୍ । ତଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧମଭୂଦ୍ରାଜନ୍ ପରସ୍ପରଭଯାଵହମ୍
ସେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡିକୁ ଆକାଶରେ ଫିଙ୍ଗାଯାଇଥିବା ବାଣରେ କାଟିଦେଲେ । ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ରାଜା, ଏମିତି ଏକ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ଦୁଇପକ୍ଷକୁ ଭୟ ଦେଇଥିଲା ।
ଗଦଯା ତାଡଯାମାସ କେଶଵୋ ମସ୍ତକୋପରି । ସ ଗଦାଭିହତୋ ମୂର୍ଧ୍ନି ପପାତୋର୍ଵ୍ଯାଂ ସୁମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
କେଶବ ତାଙ୍କୁ ଗଦାରେ ମୁଣ୍ଡରେ ଘାତ କଲେ । ଗଦାରେ ମୁଣ୍ଡରେ ଘାତ ହେଇ, ସେ ଭୂମିରେ ଗଭୀର ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡିଗଲେ ।
ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀତ୍ସୈନ୍ଯେ ତସ୍ଯ ସୁଦାରୁଣଃ । ସ ଵିହାଯ ଵ୍ଯଥାଂ ଦୈତ୍ଯୋ ମୁହୂର୍ତାଦୁତ୍ଥିତଃ ପୁନଃ
ତାଙ୍କର ସେନାରେ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଉଠିଲା । ଦେଉତା ଦୁଃଖ ଛାଡି, ଦାନବ ଥୋଡ଼ା ସମୟ ପରେ ପୁନଃ ଉଠିଗଲେ ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ପରିଘଂ ଶୀର୍ଷେ ଜଘାନ ମଧୁସୂଦନମ୍ । ପରିଘେଣାହତସ୍ତେନ ମୂର୍ଚ୍ଛାମାପ ଜନାର୍ଦନଃ
ଲୋହାର ଗଦା ଧରି, ସେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡରେ ଘାତ କଲେ । ଏହି ଗଦାର ଘାତରେ ଜନାର୍ଦନ ଅଚେତନ ହେଇଗଲେ ।
ମୂର୍ଚ୍ଛିତଂ ତମୁଵାହାଶୁ ଜଗାମ ଗରୁଡୋ ରଣାତ୍ । ପରାଵୃତ୍ତେ ଜଗନ୍ନାଥେ ଦେଵା ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗମାଃ
ଅଚେତନ ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ଗରୁଡ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ଶୀଘ୍ର ଉଠାଇ ନେଲେ । ଜଗତ୍ନାଥ ପଛକୁ ହଟିବା ସମୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଆଗୁଆ ହୋଇ ଦେବତାମାନେ
ଭଯଂ ପ୍ରାପୁଃ ସୁଦୁଃଖାର୍ତାଶ୍ଚୁକ୍ରୁଶୁଶ୍ଚ ରଣାଜିରେ । କ୍ରନ୍ଦମାନାନ୍ସୁରାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଶଙ୍କରଃ ଶୂଲଭୃତ୍ତଦା
ଭୟରେ ଆକୁଳ ହେଲେ, ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲେ, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଚିତ୍କାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ଦେବତାମାନେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖି, ଶୂଳଧାରୀ ଶଙ୍କର
ମହିଷଂ ତରସାଭ୍ଯେତ୍ଯ ପ୍ରାହରଦ୍ରୋଷସଂଯୁତଃ । ସୋଽପି ଶକ୍ତିଂ ମୁମୋଚାଥ ଶଙ୍କରସ୍ଯୋରସି ସ୍ଫୁଟମ୍
କ୍ରୋଧରେ ମହିଷାକୁ ଶୀଘ୍ର ଆକ୍ରମଣ କରି ଘାତ କଲେ । ସେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଶକ୍ତି ଫିଙ୍ଗିଲେ, ଯାହା ଶଙ୍କରଙ୍କ ଛାତିରେ ଭଲଭାବେ ଲାଗିଲା ।
ଜଗର୍ଜ ସ ଚ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ତ୍ରିଶୂଲକମ୍ । ଶଙ୍କରୋଽପି ତଦା ପୀଡାଂ ନ ପ୍ରାପୋରସି ତାଡିତଃ
ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ଜର୍ଜର କଲା, ଶୂଳଧାରୀଙ୍କୁ ଭୁଲାଇ ଦେଲା । ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଛାତିରେ ଘାତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ କିଛି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ ।
ତଂ ଜଘାନ ତ୍ରିଶୂଲେନ କୋପାଦରୁଣଲୋଚନଃ । ସଂଲଗ୍ନଂ ଶଙ୍କରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହିଷେଣ ଦୁରାତ୍ମନା
କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ଶଙ୍କର ତାଙ୍କୁ ତ୍ରିଶୂଳରେ ଘାତ କଲେ । ଦୁଷ୍ଟ ମହିଷା ସହ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଦେଖି
ଆଜଗାମ ହରିସ୍ତାଵତ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ପ୍ରହାରଜାମ୍ । ମହିଷସ୍ତୁ ତଦା ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ହରିଶଙ୍କରୌ
ହରି ଘାତର ଅଚେତନତା ଛାଡି, ଏହି ସମୟରେ ଆସିଗଲେ । ମହିଷା ହରି ଓ ଶଙ୍କର ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି
ଯୁଦ୍ଧକାମୌ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଚକ୍ରଶୂଲଧରୌ ଵରୌ । କୋପଯୁକ୍ତୋ ବଭୂଵାସୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୌ ସମୁପାଗତୌ
ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଚକ୍ର ଓ ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦୁଇ ମହାବୀର ଆଗକୁ ଆସିଲେ । ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ମହିଷା କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲା ।
ଜଗାମ ସମ୍ମୁଖସ୍ତାଵତ୍ସଂଗ୍ରାମାର୍ଥଂ ମହାଭୁଜଃ । ମାହିଷଂ ଵପୁରାସ୍ଥାଯ ଧୁନ୍ଵନ୍ପୁଚ୍ଛଂ ସମୁତ୍କଟମ୍
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧାରୀ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗକୁ ଆସିଲେ, ମହିଷ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାଳ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ହେଲେ ।
ଚକାର ଭୈରଵଂ ନାଦଂ ତ୍ରାସଯନ୍ନମରାନପି । ଧୁନ୍ଵଞ୍ଛୃଙ୍ଗେ ମହାକାଯୋ ଦାରୁଣୋ ଜଲଦୋ ଯଥା
ସେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଇଗଲେ । ଦୁଇ ଶୂଙ୍ଗ କମ୍ପାଇ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଦେହ ଦୁଷ୍ଟ ବାଦଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
ଶୃଙ୍ଗାଭ୍ଯାଂ ପର୍ଵତାଜ୍ଛୃଙ୍ଗାଂଶ୍ଚିକ୍ଷେପ ଭୃଶମୁତ୍କଟାନ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୌ ତୁ ମହାଵୀର୍ଯୌ ଦାନଵଂ ଦେଵସତ୍ତମୌ
ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଶୂଙ୍ଗରେ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଚୁଡ଼ିକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ । ଦୁଇ ମହାବୀର ଦେବତାମାନେ ଦେଖି, ଦାନବ
ଚକ୍ରତୁର୍ବାଣଵୃଷ୍ଟିଂ ଚ ଦାନଵୋପରି ଦାରୁଣାମ୍ । କୁର୍ଵାଣୌ ବାଣଵୃଷ୍ଟିଂ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରିହରୌ ହରିଃ
ତାଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ବାଣ ବର୍ଷା କରିଲେ । ହରି ଓ ହରା ବାଣ ବର୍ଷା କରୁଥିବା ଦେଖି,
ଚିକ୍ଷେପ ଗିରିଶୃଙ୍ଗଂ ତୁ ପୁଚ୍ଛେନାଵୃତ୍ଯ ଦାରୁଣମ୍ । ଆପତନ୍ତଂ ଗିରିଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ସାତ୍ଵତାଂ ପତିଃ
ସେ ତାଳ ଦେଇ ଏକ ଭୟଙ୍କର ପାହାଡ଼ ଚୁଡ଼ିକୁ ଫିଙ୍ଗିଲେ । ପାହାଡ଼ ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସାତ୍ୱତମାନେ ର ଭଗବାନ