ବାଣୈଃ ଖଡ୍ଗୈସ୍ତଥା ପ୍ରାସୈର୍ମୁସଲୈଶ୍ଚ ପରଶ୍ଵଧୈଃ । ଗଦାଭିଃ ପଟ୍ଟିଶୈଃ ଶୂଲୈଶ୍ଚକ୍ରୈଶ୍ଚ ଶକ୍ତିତୋମରୈଃ
ତୀର, ତଳୱାର, ବଣ, ମୁସଳ, କୁହାଡ଼ି, ଗଦା, ପଟ୍ଟିଶ, ଶୂଳ, ଚକ୍ର, ଶକ୍ତି, ତୋମର ଦ୍ୱାରା,
ମୁଦ୍ଗରୈର୍ଭିନ୍ଦିପାଲୈଶ୍ଚ ହଲୈଶ୍ଚୈଵାତିଦାରୁଣୈଃ । ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈରସ୍ତ୍ରୈର୍ନିଜଘ୍ନୁସ୍ତେ ପରସ୍ପରମ୍
ମୁଦ୍ଗର, ଭିନ୍ଦିପାଳ, ଭୟଙ୍କର ହଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ କରିଲେ।
ସେନାନୀଶ୍ଚିକ୍ଷୁରସ୍ତସ୍ଯ ଗଜାରୂଢୋ ମହାବଲଃ । ମଘଵନ୍ତଂ ପଞ୍ଚଭିସ୍ତୈଃ ସାଯକୈଃ ସମତାଡଯତ୍
ସେନାପତି ଚିକ୍ଷୁର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ହାତୀ ଉପରେ ବସି, ମଘବାନକୁ ପାଞ୍ଚଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ତୁରାଷାଡପି ତାଂଶ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ବାଣୈର୍ବାଣାଂସ୍ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ । ହୃଦଯେ ଚାର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରେଣ ତାଡଯାମାସ ତଂ କୃତୀ
ତୁରାଷାଡ଼, ତାଙ୍କ ତୀରକୁ ତାଙ୍କର ତୀର ଦ୍ୱାରା କାଟି, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକାର ତୀର ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟରେ ଆଘାତ କଲେ।
ବାଣାହତସ୍ତୁ ସେନାନୀଃ ପ୍ରାପ ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ଗଜୋପରି । କରିଣଂ ଵଜ୍ରଘାତେନ ସ ଜଘାନ କରେ ତତଃ
ତୀର ଆଘାତରେ ସେନାପତି ହାତୀ ଉପରେ ଅଚେତନ ହେଲେ; ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ହାତୀକୁ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ତଦ୍ଵଜ୍ରାଭିହତୋ ନାଗୋ ଭଗ୍ନଃ ସୈନ୍ଯଂ ଜଗାମ ହ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଦୈତ୍ଯରାଟ୍ କୁଦ୍ଧୋ ବିଡାଲାଖ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ସେଇ ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ହାତୀ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ପଳାଇଗଲା। ଏହା ଦେଖି, ଦାୟତ୍ୟରାଜ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବିଡ଼ାଳ ନାମକୁ କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛ ଵୀର ମହାବାହୋ ଜହୀନ୍ଦ୍ରଂ ମଦଗର୍ଵିତମ୍ । ଵରୁଣାଦୀନ୍ପରାନ୍ଦେଵାନ୍ହତ୍ଵାଽଽଗଚ୍ଛ ମମାନ୍ତିକମ୍
'ଯା, ବୀର, ବଡ଼ ହାତ ବାଳା, ମଦରେ ଗର୍ବିତ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ମାର। ବାରୁଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନୋଁକୁ ମାରି, ମୋ ପାଖକୁ ଫେର।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ବିଡାଲାଖ୍ଯୋ ମହାବଲଃ । ଆରୁହ୍ଯ ଵାରଣଂ ମତ୍ତଂ ଜଗାମ ତ୍ରିଦଶାଧିପମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବିଡ଼ାଳ ନାମକ ବଳବାନ, ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଦେବତାଙ୍କ ମହାରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଲେ।
ଵାସଵସ୍ତଂ ସମାଯାନ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରୋଧସମନ୍ଵିତଃ । ଜଘାନ ଵିଶିଖୈସ୍ତୀକ୍ଷୌରାଶୀଵିଷସମପ୍ରଭୈଃ
ବାସବ ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ବିଷାକ୍ତ ସାପ ଭଳି ଚମକୁଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ସ ତୁ ଛିତ୍ତ୍ଵା ଶରାଂସ୍ତୂର୍ଣଂ ସ୍ଵଶରୈଶ୍ଚାପନିଃସୃତୈଃ । ପଞ୍ଚାଶଦ୍ଭିର୍ଜଘାନାଶୁ ଵାସଵଞ୍ଚ ଶିଲୀମୁଖୈଃ
କିନ୍ତୁ ସେ, ସେଇ ତୀରକୁ ତାଙ୍କର ତୀର ଦ୍ୱାରା ତୁରନ୍ତ କାଟି, ପଚାଶଟି ଶିଳୀମୁଖ ତୀର ଦ୍ୱାରା ବାସବକୁ ତୁରନ୍ତ ଆଘାତ କଲେ।
ତଥେନ୍ଦ୍ରୋଽପି ଚ ତାନ୍ବାଣାଂଶ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା କୋପସମନ୍ଵିତଃ । ଜଘାନ ଵିଶିଖୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈରାଶୀଵିଷସମପ୍ରଭୈଃ
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେହି ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ସାପର ବିଷ ପରି ଚମକୁଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସ ତୁ ଛିତ୍ତ୍ଵା ଶରାଂସ୍ତୂର୍ଣଂ ସ୍ଵଶରୈଶ୍ଚାପନିଃସୃତୈଃ । ଗଦଯା ତାଡଯାମାସ ଗଜଂ ତସ୍ଯ କରୋପରି
ସେ ତାଙ୍କର ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ନିଜ ବାଣରେ ଶତ୍ରୁର ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଗଜର ଶୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଘାତ କଲେ।
ସ୍ଵକରେ ନିହତୋ ନାଗଶ୍ଚକାରାର୍ତସ୍ଵରଂ ମୁହୁଃ । ପରିଵୃତ୍ଯ ଜଘାନାଶୁ ଦୈତ୍ଯସୈନ୍ଯଂ ଭଯାତୁରମ୍
ନିଜ ଶୁଣ୍ଡରେ ଘାତ ପାଇଥିବା ହାତୀ ବାରମ୍ବାର ବେଦନାରେ ଚିତ୍କାର କରିଲା, ପଛକୁ ଘୁରି ଦୈତ୍ୟ ସେନାକୁ ଦୃତ ଆକ୍ରମଣ କଲା, ଯେଉଁମାନେ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଦାନଵସ୍ତୁ ଗଜଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପରାଵୃତ୍ଯ ଗତଂ ରଣାତ୍ । ସମାଵିଶ୍ଯ ରଥେ ରମ୍ଯେ ଜଗାମାଶୁ ସୁରାନ୍ ରଣେ
କିନ୍ତୁ ଦାନବ ହାତୀକୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ପଛକୁ ଘୁରିଯିବାକୁ ଦେଖି, ଏକ ଶୋଭାମୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଦୃତ ଭାବେ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଉପରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଗଲେ।
ତୁରାଷାଡପି ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ରଥସ୍ଥଂ ପୁନରାଗତମ୍ । ଅହନଦ୍ଵିଶିଖୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈରାଶୀଵିଷସମପ୍ରଭୈଃ
ତୁରାଷାଡ଼ ତାଙ୍କୁ ରଥରେ ପୁନି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ବିଷ ଭରା ସାପର ଦନ୍ତ ଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆଉଥରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସୋଽପି କ୍ରୁଦ୍ଧଶ୍ଚକାରୋଗ୍ରାଂ ବାଣଵୃଷ୍ଟିଂ ମହାବଲଃ । ବଭୂଵ ତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ତଯୋସ୍ତତ୍ର ଜଯୈଷିଣୋଃ
ସେଠାରେ ସେ ବି ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ, ଭାରି ଶକ୍ତିରେ ତୀବ୍ର ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ; ଦୁଇଝଣ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବାରୁ ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ହେବାକୁ ଲାଗିଲା।
ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ବଲିନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୋପେନାକୁଲିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ଜଯନ୍ତମଗ୍ରତଃ କୃତ୍ଵା ଯୁଯୁଧେ ତେନ ସଂଯୁତଃ
ଇନ୍ଦ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲେ; ସେ ଜୟନ୍ତଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ସେଉଁଥିରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଜଯନ୍ତସ୍ତୁ ଶିତୈର୍ବାଣୈସ୍ତଂ ଜଘାନ ସ୍ତନାନ୍ତରେ । ପଞ୍ଚଭିଃ ପ୍ରବଲାକୃଷ୍ଟୈରସୁରଂ ମଦଗର୍ଵିତମ୍
ଜୟନ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା, ଅହଂକାରରେ ମତାଲି ହୋଇଥିବା ଏହି ଦାନବଙ୍କୁ ଛାତି ମଧ୍ୟରେ ବେଶି ଜୋରରେ ଆଘାତ କଲେ।
ସ ବାଣାଭିହତସ୍ତାଵନ୍ନିପପାତ ରଥୋପରି । ଅତିଵାହ୍ଯ ରଥଂ ସୂତୋ ନିର୍ଜଗାମ ରଣାଜିରାତ୍
ସେ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ ତାଙ୍କର ରଥ ଉପରେ ପଡିଗଲେ; ରଥଚାଳକ ତୁରନ୍ତ ରଥକୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ବାହାରେ ନେଇ ଚଲିଗଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଵିନିର୍ଗତେ ଦୈତ୍ଯେ ବିଡାଲାଖ୍ଯେଽଥ ମୂର୍ଚ୍ଛିତେ । ଜଯଶବ୍ଦୋ ମହାନାସୀଦୁନ୍ଦୁଭୀନାଂ ଚ ନିଃସ୍ଵନଃ
ସେ ବିଡାଳ ନାମକ ଦାନବ ଯେତେବେଳେ ବାହାରିଗଲେ ଏବଂ ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ, ବଡ଼ ଜୟଧ୍ୱନି ଓ ଡ଼଼ଙ୍ଗ ମାଡ଼ିବା ଶବ୍ଦ ହେଲା।
ସୁରାଃ ପ୍ରମୁଦିତାଃ ସର୍ଵେ ତୁଷ୍ଟୁଵୁସ୍ତଂ ଶଚୀପତିମ୍ । ଜଗୁର୍ଗନ୍ଧର୍ଵପତଯୋ ନନୃତୁଶ୍ଚାପ୍ସରୋଗଣାଃ
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ଶଚୀପତିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ।
ଚୁକୋପ ମହିଷଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜଯଶବ୍ଦଂ ସୁରୈଃ କୃତମ୍ । ପ୍ରେଷଯାମାସ ତତ୍ରୈଵ ତାମ୍ରଂ ପରମଦାପହମ୍
ଦେବତାମାନେ ଉଠାଇଥିବା ଜୟଧ୍ୱନି ଶୁଣି ମହିଷ ଖୁବ୍ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ; ସେ ତାହାଁକୁ ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରୁଥିବା ତାମ୍ରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପଠାଇଲେ।
ତାମ୍ରସ୍ତୁ ବହୁଭିଃ ସାର୍ଧଂ ସମାଗମ୍ଯ ରଣାଜିରେ । ଶରଵୃଷ୍ଟିଂ ଚକାରାଶୁ ତଡିତ୍ଵାନିଵ ସାଗରେ
ତାମ୍ର ଅନେକ ସହଯୋଗୀଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ବର୍ଷାରେ ବିଜୁଳି ଝିଙ୍କିବା ପରି ତୁରନ୍ତ ତୀର ବର୍ଷା କରିଲେ।
ଵରୁଣଃ ପାଶମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଜଗାମ ତ୍ଵରିତସ୍ତଦା । ଯମଶ୍ଚ ମହିଷାରୂଢୋ ଦଣ୍ଡମାଦାଯ ନିର୍ଯଯୌ
ବରୁଣ ତାଙ୍କର ପାଶ ଉଠାଇ ଦ୍ରୁତ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ; ଏବଂ ଯମ, ମହିଷ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ତାଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ନେଇ ବାହାରିଲେ।
ତତ୍ର ଯୁଦ୍ଧମଭୂଦ୍ ଘୋରଂ ଦେଵଦାନଵଯୋର୍ମିଥଃ । ବାଣୈଃ ଖଡ୍ଗୈଶ୍ଚ ମୁସଲୈଃ ଶକ୍ତିଭିଶ୍ଚ ପରଶ୍ଵଧୈଃ
ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ତୀର, ତଳୱାର, ଗଦା, ଶକ୍ତି ଓ କୁଟାର ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଲା।
ଦଣ୍ଡେନ ନିହତସ୍ତାମ୍ରୋ ଯମହସ୍ତୋଦ୍ଯତେନ ଚ । ନ ଚଚାଲ ମହାବାହୁଃ ସଂଗ୍ରାମାଙ୍ଗଣତସ୍ତଦା
ଯମଙ୍କ ହାତରେ ଉଠାଇଥିବା ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ତାମ୍ର ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଥିଲେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଏକ ଦଳି ମଧ୍ୟ ହଟିଲେ ନାହିଁ।
ଚାପମାକୃଷ୍ଯ ଵେଗେନ ମୁକ୍ତ୍ଵା ତୀଵ୍ରାଞ୍ଛିଲୀମୁଖାନ୍। ଇନ୍ଦ୍ରାଦୀନହନତ୍ତୂର୍ଣଂ ତାମ୍ରସ୍ତସ୍ମିନ୍ ରଣାଜିରେ
ତାମ୍ର ତାଙ୍କର ଧନୁଷକୁ ଜୋରରେ ଟାଣି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି, ସେ ଯୁଦ୍ଧମାଞ୍ଚରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଆଘାତ କଲେ।
ତେଽପି ଦେଵାଃ ଶରୈର୍ଦିଵ୍ଯୈର୍ନିଶିତୈଶ୍ଚ ଶିଲାଶିତୈଃ । ନିଜଘ୍ନୁର୍ଦାନଵାନ୍କ୍ରୁଦ୍ଧାସ୍ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠେତି ଚୁକୁଶୁଃ
ସେହି ଦେବମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଦିବ୍ୟ ଶର ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପାଥର ଛାଡ଼ି, ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ ଏବଂ 'ଥମ୍ବ, ଥମ୍ବ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିଲେ।
ନିହତସ୍ତୈଃ ସୁରୈର୍ଦୈତ୍ଯୋ ମୂର୍ଚ୍ଛାମାପ ରଣାଙ୍ଗଣେ । ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀଦ୍ଦୈତ୍ଯସୈନ୍ଯେ ଭଯାତୁରେ
ଦେବତାମାନେ ଦେଉତାକୁ ପ୍ରହାର କରି ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଅଚେତନ କରିଦେଲେ; ଦେଉତା ସେନାରେ ଭୟରେ ଏକ ବଡ଼ ହାହାକାର ଚାଲିଗଲା।
ମହିଷାସୁରସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରାଦିଦେଵୈଃ ସହ ଯୁଦ୍ଧଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତାମ୍ରେଽଥ ମୂର୍ଚ୍ଛିତେ ଦୈତ୍ଯେ ମହିଷଃ କ୍ରୋଧସଂଯୁତଃ । ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଗଦାଂ ଗୁର୍ଵୀଂ ଦେଵାନୁପଜଗାମ ହ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ତାମ୍ର ଦେଉତା ଅଚେତନ ହେବା ପରେ, ମହିଷ ରୋଷରେ ଭରି, ଭାରି ଗଦା ଉଠାଇ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଆସିଲା।