ତତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵୈଃ ସୁରଗଣୈଃ ସହ । ମିଲିତ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରମାଧାଯ ଦେଶଂ କାଲଂ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ଚ
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ମନ୍ତ୍ରଣା କରି, ସଠିକ ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟ ଚିନ୍ତା କରି, ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
ବଲାବଲମଵିଜ୍ଞାଯ ଵିଵେକମପହାଯ ଚ । ସାହସଂ ତୁ ପ୍ରକୁର୍ଵାଣୋ ନରଃ ପତନମୃଚ୍ଛତି
ନିଜର ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ଜାଣିନଥିଲେ, ବିବେକ ଛାଡ଼ି, ଯେଉଁମାନେ ଅତିସାହସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତନ୍ନିଶମ୍ଯ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ କୈଲାସଂ ନିର୍ଜଗାମ ହ । ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ଲୋକପାଲସମନ୍ଵିତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ, ଲୋକପାଳମାନେ ସହିତ କୈଳାସ ପାଇଁ ଚାଲିଲେ।
ତୁଷ୍ଟାଵ ଶଙ୍କରଂ ଗତ୍ଵା ଵେଦମନ୍ତ୍ରୈର୍ମହେଶ୍ଵରମ୍ । ପ୍ରସନ୍ନଂ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ଯଯୌ ଵିଷ୍ଣୁପୁରଂ ପ୍ରତି
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମହେଶ୍ୱର ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୁରୀ ପାଇଁ ଚାଲିଲେ।
ସ୍ତୁତ୍ଵା ତଂ ଦେଵଦେଵେଶଂ କାର୍ଯଂ ପ୍ରୋଵାଚ ଚାତ୍ମନଃ । ମହିଷାତ୍ତଦ୍ଭଯଂ ଚୋଗ୍ରଂ ଵରଦାନମଦୋଦ୍ଧତାତ୍
ସେ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ନିଜ କାମ କଥା କହିଲେ—ମହିଷାସୁରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୟଙ୍କର ଆତଙ୍କ ଓ ତାଙ୍କର ଦାନରେ ମଦମତ ଅବସ୍ଥା।
ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ଭଯଂ ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦେଵାନୁଵାଚ ହ । କରିଷ୍ଯାମୋ ଵଯଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ହନିଷ୍ଯାମସ୍ତୁ ଦୁର୍ଜଯମ୍
ସେଇ ଭୟର କଥା ଶୁଣି, ବିଷ୍ଣୁ ଦେବତାମାନୋଁକୁ କହିଲେ: 'ଆମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା, ସେ ଅଜୟ୍ୟକୁ ହତ୍ୟା କରିବା।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ତେ ନିଶ୍ଚଯଂ କୃତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁହରୀଶ୍ଵରାଃ । ସ୍ଵାନି ସ୍ଵାନି ସମାରୁହ୍ଯ ଵାହନାନି ଯଯୁଃ ସୁରାଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ହରା, ନିଜ-ନିଜ ବାହନ ଉପରେ ଚଢି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଚାଲିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମା ହଂସସମାରୂଢୋ ଵିଷ୍ଣର୍ଗରୁଡଵାହନଃ । ଶଙ୍କରୋ ଵୃଷଭାରୂଢୋ ଵୃତ୍ରହା ଗଜସଂସ୍ଥିତଃ
ବ୍ରହ୍ମା ହଁସ ଉପରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ, ଶଙ୍କର ବୃଷଭ ଉପରେ, ଓ ବୃତ୍ରସୁଦନ ହାତୀ ଉପରେ ବସିଥିଲେ।
ମଯୂରଵାହନଃ ସ୍କନ୍ଦୋ ଯମୋ ମହିଷଵାହନଃ । କୃତ୍ଵା ସୈନ୍ଯସମାଯୋଗଂ ଯାଵତ୍ତେ ନିର୍ଯଯୁଃ ସୁରାଃ
ସ୍କନ୍ଦ ପଉଁଖ ଉପରେ, ଯମ ମହିଷ ଉପରେ ବସିଥିଲେ। ସେମାନେ ସେନା ଏକତ୍ର କରି, ଦେବତାମାନେ ଚାଲିଲେ।
ତାଵଦ୍ଦୈତ୍ଯବଲଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦୃପ୍ତଂ ମହିଷପାଲିତମ୍ । ତତ୍ରାଭୂତ୍ତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଦେଵଦାନଵସୈନ୍ଯଯୋଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ମହିଷାସୁର ନେତୃତ୍ୱ ରେ ଗର୍ବିତ ଦାୟତ୍ୟ ସେନା ଆସିଲା; ତାହାଁରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବ ସେନାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ବାଣୈଃ ଖଡ୍ଗୈସ୍ତଥା ପ୍ରାସୈର୍ମୁସଲୈଶ୍ଚ ପରଶ୍ଵଧୈଃ । ଗଦାଭିଃ ପଟ୍ଟିଶୈଃ ଶୂଲୈଶ୍ଚକ୍ରୈଶ୍ଚ ଶକ୍ତିତୋମରୈଃ
ତୀର, ତଳୱାର, ବଣ, ମୁସଳ, କୁହାଡ଼ି, ଗଦା, ପଟ୍ଟିଶ, ଶୂଳ, ଚକ୍ର, ଶକ୍ତି, ତୋମର ଦ୍ୱାରା,
ମୁଦ୍ଗରୈର୍ଭିନ୍ଦିପାଲୈଶ୍ଚ ହଲୈଶ୍ଚୈଵାତିଦାରୁଣୈଃ । ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈରସ୍ତ୍ରୈର୍ନିଜଘ୍ନୁସ୍ତେ ପରସ୍ପରମ୍
ମୁଦ୍ଗର, ଭିନ୍ଦିପାଳ, ଭୟଙ୍କର ହଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ କରିଲେ।
ସେନାନୀଶ୍ଚିକ୍ଷୁରସ୍ତସ୍ଯ ଗଜାରୂଢୋ ମହାବଲଃ । ମଘଵନ୍ତଂ ପଞ୍ଚଭିସ୍ତୈଃ ସାଯକୈଃ ସମତାଡଯତ୍
ସେନାପତି ଚିକ୍ଷୁର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ହାତୀ ଉପରେ ବସି, ମଘବାନକୁ ପାଞ୍ଚଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ତୁରାଷାଡପି ତାଂଶ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ବାଣୈର୍ବାଣାଂସ୍ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ । ହୃଦଯେ ଚାର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରେଣ ତାଡଯାମାସ ତଂ କୃତୀ
ତୁରାଷାଡ଼, ତାଙ୍କ ତୀରକୁ ତାଙ୍କର ତୀର ଦ୍ୱାରା କାଟି, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକାର ତୀର ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟରେ ଆଘାତ କଲେ।
ବାଣାହତସ୍ତୁ ସେନାନୀଃ ପ୍ରାପ ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ଗଜୋପରି । କରିଣଂ ଵଜ୍ରଘାତେନ ସ ଜଘାନ କରେ ତତଃ
ତୀର ଆଘାତରେ ସେନାପତି ହାତୀ ଉପରେ ଅଚେତନ ହେଲେ; ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ହାତୀକୁ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ତଦ୍ଵଜ୍ରାଭିହତୋ ନାଗୋ ଭଗ୍ନଃ ସୈନ୍ଯଂ ଜଗାମ ହ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଦୈତ୍ଯରାଟ୍ କୁଦ୍ଧୋ ବିଡାଲାଖ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ସେଇ ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ହାତୀ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ପଳାଇଗଲା। ଏହା ଦେଖି, ଦାୟତ୍ୟରାଜ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବିଡ଼ାଳ ନାମକୁ କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛ ଵୀର ମହାବାହୋ ଜହୀନ୍ଦ୍ରଂ ମଦଗର୍ଵିତମ୍ । ଵରୁଣାଦୀନ୍ପରାନ୍ଦେଵାନ୍ହତ୍ଵାଽଽଗଚ୍ଛ ମମାନ୍ତିକମ୍
'ଯା, ବୀର, ବଡ଼ ହାତ ବାଳା, ମଦରେ ଗର୍ବିତ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ମାର। ବାରୁଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନୋଁକୁ ମାରି, ମୋ ପାଖକୁ ଫେର।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ବିଡାଲାଖ୍ଯୋ ମହାବଲଃ । ଆରୁହ୍ଯ ଵାରଣଂ ମତ୍ତଂ ଜଗାମ ତ୍ରିଦଶାଧିପମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବିଡ଼ାଳ ନାମକ ବଳବାନ, ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଦେବତାଙ୍କ ମହାରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଲେ।
ଵାସଵସ୍ତଂ ସମାଯାନ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରୋଧସମନ୍ଵିତଃ । ଜଘାନ ଵିଶିଖୈସ୍ତୀକ୍ଷୌରାଶୀଵିଷସମପ୍ରଭୈଃ
ବାସବ ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ବିଷାକ୍ତ ସାପ ଭଳି ଚମକୁଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ସ ତୁ ଛିତ୍ତ୍ଵା ଶରାଂସ୍ତୂର୍ଣଂ ସ୍ଵଶରୈଶ୍ଚାପନିଃସୃତୈଃ । ପଞ୍ଚାଶଦ୍ଭିର୍ଜଘାନାଶୁ ଵାସଵଞ୍ଚ ଶିଲୀମୁଖୈଃ
କିନ୍ତୁ ସେ, ସେଇ ତୀରକୁ ତାଙ୍କର ତୀର ଦ୍ୱାରା ତୁରନ୍ତ କାଟି, ପଚାଶଟି ଶିଳୀମୁଖ ତୀର ଦ୍ୱାରା ବାସବକୁ ତୁରନ୍ତ ଆଘାତ କଲେ।
ତଥେନ୍ଦ୍ରୋଽପି ଚ ତାନ୍ବାଣାଂଶ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା କୋପସମନ୍ଵିତଃ । ଜଘାନ ଵିଶିଖୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈରାଶୀଵିଷସମପ୍ରଭୈଃ
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେହି ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ସାପର ବିଷ ପରି ଚମକୁଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସ ତୁ ଛିତ୍ତ୍ଵା ଶରାଂସ୍ତୂର୍ଣଂ ସ୍ଵଶରୈଶ୍ଚାପନିଃସୃତୈଃ । ଗଦଯା ତାଡଯାମାସ ଗଜଂ ତସ୍ଯ କରୋପରି
ସେ ତାଙ୍କର ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ନିଜ ବାଣରେ ଶତ୍ରୁର ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଗଜର ଶୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଘାତ କଲେ।
ସ୍ଵକରେ ନିହତୋ ନାଗଶ୍ଚକାରାର୍ତସ୍ଵରଂ ମୁହୁଃ । ପରିଵୃତ୍ଯ ଜଘାନାଶୁ ଦୈତ୍ଯସୈନ୍ଯଂ ଭଯାତୁରମ୍
ନିଜ ଶୁଣ୍ଡରେ ଘାତ ପାଇଥିବା ହାତୀ ବାରମ୍ବାର ବେଦନାରେ ଚିତ୍କାର କରିଲା, ପଛକୁ ଘୁରି ଦୈତ୍ୟ ସେନାକୁ ଦୃତ ଆକ୍ରମଣ କଲା, ଯେଉଁମାନେ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଦାନଵସ୍ତୁ ଗଜଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପରାଵୃତ୍ଯ ଗତଂ ରଣାତ୍ । ସମାଵିଶ୍ଯ ରଥେ ରମ୍ଯେ ଜଗାମାଶୁ ସୁରାନ୍ ରଣେ
କିନ୍ତୁ ଦାନବ ହାତୀକୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ପଛକୁ ଘୁରିଯିବାକୁ ଦେଖି, ଏକ ଶୋଭାମୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଦୃତ ଭାବେ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଉପରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଗଲେ।
ତୁରାଷାଡପି ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ରଥସ୍ଥଂ ପୁନରାଗତମ୍ । ଅହନଦ୍ଵିଶିଖୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈରାଶୀଵିଷସମପ୍ରଭୈଃ
ତୁରାଷାଡ଼ ତାଙ୍କୁ ରଥରେ ପୁନି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ବିଷ ଭରା ସାପର ଦନ୍ତ ଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆଉଥରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସୋଽପି କ୍ରୁଦ୍ଧଶ୍ଚକାରୋଗ୍ରାଂ ବାଣଵୃଷ୍ଟିଂ ମହାବଲଃ । ବଭୂଵ ତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ତଯୋସ୍ତତ୍ର ଜଯୈଷିଣୋଃ
ସେଠାରେ ସେ ବି ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ, ଭାରି ଶକ୍ତିରେ ତୀବ୍ର ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ; ଦୁଇଝଣ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବାରୁ ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ହେବାକୁ ଲାଗିଲା।
ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ବଲିନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୋପେନାକୁଲିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ଜଯନ୍ତମଗ୍ରତଃ କୃତ୍ଵା ଯୁଯୁଧେ ତେନ ସଂଯୁତଃ
ଇନ୍ଦ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲେ; ସେ ଜୟନ୍ତଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ସେଉଁଥିରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଜଯନ୍ତସ୍ତୁ ଶିତୈର୍ବାଣୈସ୍ତଂ ଜଘାନ ସ୍ତନାନ୍ତରେ । ପଞ୍ଚଭିଃ ପ୍ରବଲାକୃଷ୍ଟୈରସୁରଂ ମଦଗର୍ଵିତମ୍
ଜୟନ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା, ଅହଂକାରରେ ମତାଲି ହୋଇଥିବା ଏହି ଦାନବଙ୍କୁ ଛାତି ମଧ୍ୟରେ ବେଶି ଜୋରରେ ଆଘାତ କଲେ।
ସ ବାଣାଭିହତସ୍ତାଵନ୍ନିପପାତ ରଥୋପରି । ଅତିଵାହ୍ଯ ରଥଂ ସୂତୋ ନିର୍ଜଗାମ ରଣାଜିରାତ୍
ସେ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ ତାଙ୍କର ରଥ ଉପରେ ପଡିଗଲେ; ରଥଚାଳକ ତୁରନ୍ତ ରଥକୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ବାହାରେ ନେଇ ଚଲିଗଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଵିନିର୍ଗତେ ଦୈତ୍ଯେ ବିଡାଲାଖ୍ଯେଽଥ ମୂର୍ଚ୍ଛିତେ । ଜଯଶବ୍ଦୋ ମହାନାସୀଦୁନ୍ଦୁଭୀନାଂ ଚ ନିଃସ୍ଵନଃ
ସେ ବିଡାଳ ନାମକ ଦାନବ ଯେତେବେଳେ ବାହାରିଗଲେ ଏବଂ ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ, ବଡ଼ ଜୟଧ୍ୱନି ଓ ଡ଼଼ଙ୍ଗ ମାଡ଼ିବା ଶବ୍ଦ ହେଲା।