ନ ତେଽତ୍ର ଦୂଷଣଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଭଵିତଵ୍ଯେ ଶଚୀପତେ । ସୁଖଂ ଵା ଯଦି ଵା ଦୁଃଖଂ ଵିହିତଂ ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି
ହେ ଶଚୀପତି, ଏଠାରେ ତୁମର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ। ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଯାହା ହେବ, ତାହା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅଛି।
ନ ମଯା ତତ୍ପରିଜ୍ଞାତଂ ଭାଵି ଦୁଃଖଂ ସୁଖଂ ତଥା । ଯଦ୍ଭାର୍ଯାହରଣେ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପୁରା ଵାସଵ ଵେତ୍ସି ହି
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଜାଣିପାରିନଥିଲି, କେଉଁ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଆସିବ। ଯେପରି ତୁମେ ଜାଣ, ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହରାଯିବାବେଳେ କଣ ଘଟିଥିଲା, ହେ ବାସବ।
ଶଶିନା ମେ ହୃତା ଭାର୍ଯା ମିତ୍ରେଣାମିତ୍ରକର୍ଶନ । ସ୍ଵାଶ୍ରମସ୍ଥେନ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦୁଃଖଂ ସର୍ଵସୁଖାପହମ୍
ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ ଥିବାବେଳେ ହରିନେଇଥିଲେ, ହେ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ। ଏହି ଦୁଃଖ ମୋ ସମସ୍ତ ସୁଖ ହରିନେଲା।
ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଵିଦିତୋଽହଂ ସୁରାଧିପ । କ୍ଵ ମେ ଗତା ତଦା ଵୁଦ୍ଧିର୍ଯଦା ଭାର୍ଯା ହୃତା ବଲାତ୍
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବୋଲି ପରିଚିତ, ହେ ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ। କିନ୍ତୁ ଯେବେ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ବଳେ ହରାଯିଲା, ସେବେ ମୋର ବୁଦ୍ଧି କେଉଁଠି ଗଲା?
ତସ୍ମାଦୁପାଯଃ କର୍ତଵ୍ଯୋ ବୁଦ୍ଧିମଦ୍ଭିଃ ସଦା ନରୈଃ । କାର୍ଯସିଦ୍ଧିଃ ସଦା ନୂନଂ ଦୈଵାଧୀନା ସୁରାଧିପ
ତେଣୁ, ଜେଉଁମାନେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ସେମାନେ ସଦା ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ କୌଣସି କାମର ସିଦ୍ଧି ସଦା ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ହେ ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ସତ୍ଯଂ ଗୁରୋଃ ସାର୍ଥଂ ଶଚୀପତିଃ । ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶରଣଂ ଗତ୍ଵା ନତ୍ଵା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଗୁରୁଙ୍କ ସତ୍ୟ ଓ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ଶଚୀପତି ବନ୍ଦନା କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଇ କହିଲେ।
ପିତାମହ ସୁରାଧ୍ଯକ୍ଷ ଦୈତ୍ଯୋ ମହିଷସଂଜ୍ଞକଃ । ଗ୍ରହୀତୁକାମଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ମେ ବଲୋଦ୍ଯୋଗଂ କରୋତ୍ଯଲମ୍
ହେ ପିତାମହ, ଦେବତାଙ୍କ ଅଧିପତି, ମହିଷ ନାମକ ଦାନବ ମୋର ସ୍ୱର୍ଗ ଦଳବାକୁ ଚାହୁଁଛି ଏବଂ ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।
ଅନ୍ଯେ ଚ ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ସମୁପସ୍ଥିତାଃ । ଯୋଦ୍ଧୁକାମା ମହାଵୀର୍ଯାଃ ସର୍ଵେ ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦାଃ
ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ତେନାହଂ ଭୀତଭୀତୋଽସ୍ମି ତ୍ଵତ୍ସକାଶମିହାଗତଃ । ସର୍ଵଜ୍ଞୋଽସି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସାହାଯ୍ଯଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ତୁମେ ସବୁକିଛି ଜାଣ, ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ତୁମେ ସହଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଗଚ୍ଛାମଃ ସର୍ଵ ଏଵାଦ୍ଯ କୈଲାସଂ ତ୍ଵରିତା ଵଯମ୍ । ଶଙ୍କରଂ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁଂ ଚ ବଲିନାଂ ଵରମ୍
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ — ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆଜି ତୁରନ୍ତ କୈଳାସକୁ ଯିବା। ଶିବଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସହିତ ନେଇ।
ତତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵୈଃ ସୁରଗଣୈଃ ସହ । ମିଲିତ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରମାଧାଯ ଦେଶଂ କାଲଂ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ଚ
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ମନ୍ତ୍ରଣା କରି, ସଠିକ ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟ ଚିନ୍ତା କରି, ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
ବଲାବଲମଵିଜ୍ଞାଯ ଵିଵେକମପହାଯ ଚ । ସାହସଂ ତୁ ପ୍ରକୁର୍ଵାଣୋ ନରଃ ପତନମୃଚ୍ଛତି
ନିଜର ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ଜାଣିନଥିଲେ, ବିବେକ ଛାଡ଼ି, ଯେଉଁମାନେ ଅତିସାହସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତନ୍ନିଶମ୍ଯ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ କୈଲାସଂ ନିର୍ଜଗାମ ହ । ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ଲୋକପାଲସମନ୍ଵିତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ, ଲୋକପାଳମାନେ ସହିତ କୈଳାସ ପାଇଁ ଚାଲିଲେ।
ତୁଷ୍ଟାଵ ଶଙ୍କରଂ ଗତ୍ଵା ଵେଦମନ୍ତ୍ରୈର୍ମହେଶ୍ଵରମ୍ । ପ୍ରସନ୍ନଂ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ଯଯୌ ଵିଷ୍ଣୁପୁରଂ ପ୍ରତି
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମହେଶ୍ୱର ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୁରୀ ପାଇଁ ଚାଲିଲେ।
ସ୍ତୁତ୍ଵା ତଂ ଦେଵଦେଵେଶଂ କାର୍ଯଂ ପ୍ରୋଵାଚ ଚାତ୍ମନଃ । ମହିଷାତ୍ତଦ୍ଭଯଂ ଚୋଗ୍ରଂ ଵରଦାନମଦୋଦ୍ଧତାତ୍
ସେ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ନିଜ କାମ କଥା କହିଲେ—ମହିଷାସୁରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୟଙ୍କର ଆତଙ୍କ ଓ ତାଙ୍କର ଦାନରେ ମଦମତ ଅବସ୍ଥା।
ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ଭଯଂ ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦେଵାନୁଵାଚ ହ । କରିଷ୍ଯାମୋ ଵଯଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ହନିଷ୍ଯାମସ୍ତୁ ଦୁର୍ଜଯମ୍
ସେଇ ଭୟର କଥା ଶୁଣି, ବିଷ୍ଣୁ ଦେବତାମାନୋଁକୁ କହିଲେ: 'ଆମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା, ସେ ଅଜୟ୍ୟକୁ ହତ୍ୟା କରିବା।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ତେ ନିଶ୍ଚଯଂ କୃତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁହରୀଶ୍ଵରାଃ । ସ୍ଵାନି ସ୍ଵାନି ସମାରୁହ୍ଯ ଵାହନାନି ଯଯୁଃ ସୁରାଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ହରା, ନିଜ-ନିଜ ବାହନ ଉପରେ ଚଢି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଚାଲିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମା ହଂସସମାରୂଢୋ ଵିଷ୍ଣର୍ଗରୁଡଵାହନଃ । ଶଙ୍କରୋ ଵୃଷଭାରୂଢୋ ଵୃତ୍ରହା ଗଜସଂସ୍ଥିତଃ
ବ୍ରହ୍ମା ହଁସ ଉପରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ, ଶଙ୍କର ବୃଷଭ ଉପରେ, ଓ ବୃତ୍ରସୁଦନ ହାତୀ ଉପରେ ବସିଥିଲେ।
ମଯୂରଵାହନଃ ସ୍କନ୍ଦୋ ଯମୋ ମହିଷଵାହନଃ । କୃତ୍ଵା ସୈନ୍ଯସମାଯୋଗଂ ଯାଵତ୍ତେ ନିର୍ଯଯୁଃ ସୁରାଃ
ସ୍କନ୍ଦ ପଉଁଖ ଉପରେ, ଯମ ମହିଷ ଉପରେ ବସିଥିଲେ। ସେମାନେ ସେନା ଏକତ୍ର କରି, ଦେବତାମାନେ ଚାଲିଲେ।
ତାଵଦ୍ଦୈତ୍ଯବଲଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦୃପ୍ତଂ ମହିଷପାଲିତମ୍ । ତତ୍ରାଭୂତ୍ତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଦେଵଦାନଵସୈନ୍ଯଯୋଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ମହିଷାସୁର ନେତୃତ୍ୱ ରେ ଗର୍ବିତ ଦାୟତ୍ୟ ସେନା ଆସିଲା; ତାହାଁରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବ ସେନାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ବାଣୈଃ ଖଡ୍ଗୈସ୍ତଥା ପ୍ରାସୈର୍ମୁସଲୈଶ୍ଚ ପରଶ୍ଵଧୈଃ । ଗଦାଭିଃ ପଟ୍ଟିଶୈଃ ଶୂଲୈଶ୍ଚକ୍ରୈଶ୍ଚ ଶକ୍ତିତୋମରୈଃ
ତୀର, ତଳୱାର, ବଣ, ମୁସଳ, କୁହାଡ଼ି, ଗଦା, ପଟ୍ଟିଶ, ଶୂଳ, ଚକ୍ର, ଶକ୍ତି, ତୋମର ଦ୍ୱାରା,
ମୁଦ୍ଗରୈର୍ଭିନ୍ଦିପାଲୈଶ୍ଚ ହଲୈଶ୍ଚୈଵାତିଦାରୁଣୈଃ । ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈରସ୍ତ୍ରୈର୍ନିଜଘ୍ନୁସ୍ତେ ପରସ୍ପରମ୍
ମୁଦ୍ଗର, ଭିନ୍ଦିପାଳ, ଭୟଙ୍କର ହଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ କରିଲେ।
ସେନାନୀଶ୍ଚିକ୍ଷୁରସ୍ତସ୍ଯ ଗଜାରୂଢୋ ମହାବଲଃ । ମଘଵନ୍ତଂ ପଞ୍ଚଭିସ୍ତୈଃ ସାଯକୈଃ ସମତାଡଯତ୍
ସେନାପତି ଚିକ୍ଷୁର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ହାତୀ ଉପରେ ବସି, ମଘବାନକୁ ପାଞ୍ଚଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ତୁରାଷାଡପି ତାଂଶ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ବାଣୈର୍ବାଣାଂସ୍ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ । ହୃଦଯେ ଚାର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରେଣ ତାଡଯାମାସ ତଂ କୃତୀ
ତୁରାଷାଡ଼, ତାଙ୍କ ତୀରକୁ ତାଙ୍କର ତୀର ଦ୍ୱାରା କାଟି, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକାର ତୀର ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟରେ ଆଘାତ କଲେ।
ବାଣାହତସ୍ତୁ ସେନାନୀଃ ପ୍ରାପ ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ଗଜୋପରି । କରିଣଂ ଵଜ୍ରଘାତେନ ସ ଜଘାନ କରେ ତତଃ
ତୀର ଆଘାତରେ ସେନାପତି ହାତୀ ଉପରେ ଅଚେତନ ହେଲେ; ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ହାତୀକୁ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ତଦ୍ଵଜ୍ରାଭିହତୋ ନାଗୋ ଭଗ୍ନଃ ସୈନ୍ଯଂ ଜଗାମ ହ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଦୈତ୍ଯରାଟ୍ କୁଦ୍ଧୋ ବିଡାଲାଖ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ସେଇ ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ହାତୀ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ପଳାଇଗଲା। ଏହା ଦେଖି, ଦାୟତ୍ୟରାଜ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବିଡ଼ାଳ ନାମକୁ କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛ ଵୀର ମହାବାହୋ ଜହୀନ୍ଦ୍ରଂ ମଦଗର୍ଵିତମ୍ । ଵରୁଣାଦୀନ୍ପରାନ୍ଦେଵାନ୍ହତ୍ଵାଽଽଗଚ୍ଛ ମମାନ୍ତିକମ୍
'ଯା, ବୀର, ବଡ଼ ହାତ ବାଳା, ମଦରେ ଗର୍ବିତ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ମାର। ବାରୁଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନୋଁକୁ ମାରି, ମୋ ପାଖକୁ ଫେର।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ବିଡାଲାଖ୍ଯୋ ମହାବଲଃ । ଆରୁହ୍ଯ ଵାରଣଂ ମତ୍ତଂ ଜଗାମ ତ୍ରିଦଶାଧିପମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବିଡ଼ାଳ ନାମକ ବଳବାନ, ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଦେବତାଙ୍କ ମହାରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଲେ।
ଵାସଵସ୍ତଂ ସମାଯାନ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରୋଧସମନ୍ଵିତଃ । ଜଘାନ ଵିଶିଖୈସ୍ତୀକ୍ଷୌରାଶୀଵିଷସମପ୍ରଭୈଃ
ବାସବ ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ବିଷାକ୍ତ ସାପ ଭଳି ଚମକୁଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ସ ତୁ ଛିତ୍ତ୍ଵା ଶରାଂସ୍ତୂର୍ଣଂ ସ୍ଵଶରୈଶ୍ଚାପନିଃସୃତୈଃ । ପଞ୍ଚାଶଦ୍ଭିର୍ଜଘାନାଶୁ ଵାସଵଞ୍ଚ ଶିଲୀମୁଖୈଃ
କିନ୍ତୁ ସେ, ସେଇ ତୀରକୁ ତାଙ୍କର ତୀର ଦ୍ୱାରା ତୁରନ୍ତ କାଟି, ପଚାଶଟି ଶିଳୀମୁଖ ତୀର ଦ୍ୱାରା ବାସବକୁ ତୁରନ୍ତ ଆଘାତ କଲେ।