ସୁଖଂ କ୍ଷଯାଯ ପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ଦୁଃଖଂ ପାପସ୍ଯ ମାରିଷ । ତସ୍ମାତ୍ସୁଖକ୍ଷଯେ ହର୍ଷଃ କର୍ତଵ୍ଯଃ ସର୍ଵଥା ବୁଧୈଃ
ସୁଖ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ, ଦୁଃଖ ପାପର ଫଳ, ମହାମୁନି। ତେଣୁ, ସୁଖ ଶେଷ ହେଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ସଦା ଆନନ୍ଦ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଥଵା ମନ୍ତ୍ରଯିତ୍ଵାଦ୍ଯ କୁରୁ ଯତ୍ନଂ ଯଥାଵିଧି । କୃତେ ଯତ୍ନେ ମହାରାଜ ଭଵିତଵ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
କିମ୍ବା, ଆଜି ଆଲୋଚନା କରି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରୟାସ କର। ପ୍ରୟାସ କଲେ, ମହାରାଜ, ଯାହା ହେବାକୁ ଥିବା ନିଶ୍ଚିତ ହେବ।
ଦୈତ୍ଯସୈନ୍ଯପରାଜଯଃ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ପୁନରାହ ବୃହସ୍ପତିମ୍ । ଯୁଦ୍ଧୋଦ୍ଯୋଗଂ କରିଷ୍ଯାମି ହଯାରେର୍ନାଶନାଯ ଵୈ
ଦେତ୍ୟ ସେନାର ପରାଜୟ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏହା ଶୁଣି, ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଏବେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ: ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେବି, ଅଶ୍ୱମେଧ ନାଶ କରିବାକୁ।
ନୋଦ୍ଯମେନ ଵିନା ରାଜ୍ଯଂ ନ ସୁଖଂ ନ ଚ ଵୈ ଯଶଃ । ନିରୁଦ୍ଯମଂ ନ ଶଂସନ୍ତି କାତରା ନ ଚ ସୋଦ୍ଯମାଃ
ପ୍ରୟାସ ଛଡ଼ା ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ କିମ୍ବା ଯଶ ମିଳେ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ଭୟଭୀତ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରୟାସୀ ଲୋକ ମାନ୍ୟ।
ଯତୀନାଂ ଭୂଷଣଂ ଜ୍ଞାନଂ ସନ୍ତୋଷୋ ହି ଦ୍ଵିଜନ୍ମନାମ୍ । ଉଦ୍ଯମଃ ଶତ୍ରୁହନନଂ ଭୂଷଣଂ ଭୂତିମିଚ୍ଛତାମ୍
ଯତିମାନେ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଶୋଭା, ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ସନ୍ତୋଷ ହେଉଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୂଷଣ। ଯେମାନେ ଶ୍ରୀ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ ହେଉଛି ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଶୋଭା।
ଉଦ୍ଯମେନ ହତସ୍ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରୋ ନମୁଚିର୍ବଲ ଏଵ ଚ । ତଥୈନଂ ନିହନିଷ୍ଯାମି ମହିଷଂ ମୁନିସତ୍ତମ
ଉଦ୍ୟମ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୱଷ୍ଟା ଓ ନମୁଚି, ଦୁହେଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବିନାଶ ହୋଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମହିଷାସୁରଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ବଲଂ ଦେଵଗୁରୁସ୍ତ୍ଵଂ ମେ ଵଜ୍ରମାଯୁଧମୁତ୍ତମମ୍ । ସହାଯସ୍ତୁ ହରିର୍ନୂନଂ ତଥୋମାପତିରଵ୍ଯଯଃ
ଦେବତାମାନଙ୍କର ଗୁରୁ, ଶକ୍ତି ମୋର ଅଛି; ବଜ୍ର ମୋର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ର। ହରି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋର ସହଯୋଗୀ, ଓ ଅବିନାଶୀ ମହାଦେବ ମଧ୍ୟ ମୋ ସହିତ ଅଛନ୍ତି।
ରକ୍ଷୋଘ୍ନାନ୍ପଠ ମେ ସାଧୋ କରୋମ୍ଯଦ୍ଯ ସମୁଦ୍ଯମମ୍ । ସ୍ଵସୈନ୍ଯାଭିନିଵେଶଞ୍ଚ ମହିଷଂ ପ୍ରତି ମାନଦ
ହେ ସାଧୁ, ମୋ ପାଇଁ ରାକ୍ଷସ ନାଶକ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼। ଆଜି ମୁଁ ବଡ଼ ଉଦ୍ୟମ କରୁଛି, ଏବଂ ମୋ ସେନାକୁ ମହିଷାସୁରଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯୋଜନା କରିବି, ମାନ୍ୟଦାତା।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଦେଵରାଜେନ ଵାଚସ୍ପତିରୁଵାଚ ହ । ସୁରେନ୍ଦ୍ରଂ ଯୁଦ୍ଧସଂରକ୍ତଂ ସ୍ମିତପୂର୍ଵଂ ଵଚସ୍ତଦା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଦେବତାଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବୃହସ୍ପତି ପ୍ରଥମେ ହସି, ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉତ୍ସୁକ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ ପ୍ରେରଯାମି ନ ଚାହଂ ତ୍ଵାଂ ନ ଚ ନିର୍ଵାରଯାମ୍ଯହମ୍ । ସନ୍ଦିଗ୍ଧେଽତ୍ର ଜଯେ କାମଂ ଯୁଧ୍ଯତଶ୍ଚ ପରାଜଯେ
ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ — ମୁଁ ତୁମକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁନାହିଁ, ନାହିଁ ରୋକିବି। ଏଠାରେ ଜୟ କିମ୍ବା ପରାଜୟ ଅନିଶ୍ଚିତ, ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ଯୁଦ୍ଧ କର।
ନ ତେଽତ୍ର ଦୂଷଣଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଭଵିତଵ୍ଯେ ଶଚୀପତେ । ସୁଖଂ ଵା ଯଦି ଵା ଦୁଃଖଂ ଵିହିତଂ ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି
ହେ ଶଚୀପତି, ଏଠାରେ ତୁମର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ। ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଯାହା ହେବ, ତାହା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅଛି।
ନ ମଯା ତତ୍ପରିଜ୍ଞାତଂ ଭାଵି ଦୁଃଖଂ ସୁଖଂ ତଥା । ଯଦ୍ଭାର୍ଯାହରଣେ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପୁରା ଵାସଵ ଵେତ୍ସି ହି
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଜାଣିପାରିନଥିଲି, କେଉଁ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଆସିବ। ଯେପରି ତୁମେ ଜାଣ, ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହରାଯିବାବେଳେ କଣ ଘଟିଥିଲା, ହେ ବାସବ।
ଶଶିନା ମେ ହୃତା ଭାର୍ଯା ମିତ୍ରେଣାମିତ୍ରକର୍ଶନ । ସ୍ଵାଶ୍ରମସ୍ଥେନ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦୁଃଖଂ ସର୍ଵସୁଖାପହମ୍
ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ ଥିବାବେଳେ ହରିନେଇଥିଲେ, ହେ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ। ଏହି ଦୁଃଖ ମୋ ସମସ୍ତ ସୁଖ ହରିନେଲା।
ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଵିଦିତୋଽହଂ ସୁରାଧିପ । କ୍ଵ ମେ ଗତା ତଦା ଵୁଦ୍ଧିର୍ଯଦା ଭାର୍ଯା ହୃତା ବଲାତ୍
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବୋଲି ପରିଚିତ, ହେ ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ। କିନ୍ତୁ ଯେବେ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ବଳେ ହରାଯିଲା, ସେବେ ମୋର ବୁଦ୍ଧି କେଉଁଠି ଗଲା?
ତସ୍ମାଦୁପାଯଃ କର୍ତଵ୍ଯୋ ବୁଦ୍ଧିମଦ୍ଭିଃ ସଦା ନରୈଃ । କାର୍ଯସିଦ୍ଧିଃ ସଦା ନୂନଂ ଦୈଵାଧୀନା ସୁରାଧିପ
ତେଣୁ, ଜେଉଁମାନେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ସେମାନେ ସଦା ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ କୌଣସି କାମର ସିଦ୍ଧି ସଦା ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ହେ ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ସତ୍ଯଂ ଗୁରୋଃ ସାର୍ଥଂ ଶଚୀପତିଃ । ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶରଣଂ ଗତ୍ଵା ନତ୍ଵା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଗୁରୁଙ୍କ ସତ୍ୟ ଓ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ଶଚୀପତି ବନ୍ଦନା କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଇ କହିଲେ।
ପିତାମହ ସୁରାଧ୍ଯକ୍ଷ ଦୈତ୍ଯୋ ମହିଷସଂଜ୍ଞକଃ । ଗ୍ରହୀତୁକାମଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ମେ ବଲୋଦ୍ଯୋଗଂ କରୋତ୍ଯଲମ୍
ହେ ପିତାମହ, ଦେବତାଙ୍କ ଅଧିପତି, ମହିଷ ନାମକ ଦାନବ ମୋର ସ୍ୱର୍ଗ ଦଳବାକୁ ଚାହୁଁଛି ଏବଂ ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।
ଅନ୍ଯେ ଚ ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ସମୁପସ୍ଥିତାଃ । ଯୋଦ୍ଧୁକାମା ମହାଵୀର୍ଯାଃ ସର୍ଵେ ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦାଃ
ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ତେନାହଂ ଭୀତଭୀତୋଽସ୍ମି ତ୍ଵତ୍ସକାଶମିହାଗତଃ । ସର୍ଵଜ୍ଞୋଽସି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସାହାଯ୍ଯଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ତୁମେ ସବୁକିଛି ଜାଣ, ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ତୁମେ ସହଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଗଚ୍ଛାମଃ ସର୍ଵ ଏଵାଦ୍ଯ କୈଲାସଂ ତ୍ଵରିତା ଵଯମ୍ । ଶଙ୍କରଂ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁଂ ଚ ବଲିନାଂ ଵରମ୍
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ — ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆଜି ତୁରନ୍ତ କୈଳାସକୁ ଯିବା। ଶିବଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସହିତ ନେଇ।
ତତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵୈଃ ସୁରଗଣୈଃ ସହ । ମିଲିତ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରମାଧାଯ ଦେଶଂ କାଲଂ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ଚ
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ମନ୍ତ୍ରଣା କରି, ସଠିକ ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟ ଚିନ୍ତା କରି, ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
ବଲାବଲମଵିଜ୍ଞାଯ ଵିଵେକମପହାଯ ଚ । ସାହସଂ ତୁ ପ୍ରକୁର୍ଵାଣୋ ନରଃ ପତନମୃଚ୍ଛତି
ନିଜର ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ଜାଣିନଥିଲେ, ବିବେକ ଛାଡ଼ି, ଯେଉଁମାନେ ଅତିସାହସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତନ୍ନିଶମ୍ଯ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ କୈଲାସଂ ନିର୍ଜଗାମ ହ । ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ଲୋକପାଲସମନ୍ଵିତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ, ଲୋକପାଳମାନେ ସହିତ କୈଳାସ ପାଇଁ ଚାଲିଲେ।
ତୁଷ୍ଟାଵ ଶଙ୍କରଂ ଗତ୍ଵା ଵେଦମନ୍ତ୍ରୈର୍ମହେଶ୍ଵରମ୍ । ପ୍ରସନ୍ନଂ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ଯଯୌ ଵିଷ୍ଣୁପୁରଂ ପ୍ରତି
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମହେଶ୍ୱର ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୁରୀ ପାଇଁ ଚାଲିଲେ।
ସ୍ତୁତ୍ଵା ତଂ ଦେଵଦେଵେଶଂ କାର୍ଯଂ ପ୍ରୋଵାଚ ଚାତ୍ମନଃ । ମହିଷାତ୍ତଦ୍ଭଯଂ ଚୋଗ୍ରଂ ଵରଦାନମଦୋଦ୍ଧତାତ୍
ସେ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ନିଜ କାମ କଥା କହିଲେ—ମହିଷାସୁରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୟଙ୍କର ଆତଙ୍କ ଓ ତାଙ୍କର ଦାନରେ ମଦମତ ଅବସ୍ଥା।
ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ଭଯଂ ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦେଵାନୁଵାଚ ହ । କରିଷ୍ଯାମୋ ଵଯଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ହନିଷ୍ଯାମସ୍ତୁ ଦୁର୍ଜଯମ୍
ସେଇ ଭୟର କଥା ଶୁଣି, ବିଷ୍ଣୁ ଦେବତାମାନୋଁକୁ କହିଲେ: 'ଆମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା, ସେ ଅଜୟ୍ୟକୁ ହତ୍ୟା କରିବା।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ତେ ନିଶ୍ଚଯଂ କୃତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁହରୀଶ୍ଵରାଃ । ସ୍ଵାନି ସ୍ଵାନି ସମାରୁହ୍ଯ ଵାହନାନି ଯଯୁଃ ସୁରାଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ହରା, ନିଜ-ନିଜ ବାହନ ଉପରେ ଚଢି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଚାଲିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମା ହଂସସମାରୂଢୋ ଵିଷ୍ଣର୍ଗରୁଡଵାହନଃ । ଶଙ୍କରୋ ଵୃଷଭାରୂଢୋ ଵୃତ୍ରହା ଗଜସଂସ୍ଥିତଃ
ବ୍ରହ୍ମା ହଁସ ଉପରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ, ଶଙ୍କର ବୃଷଭ ଉପରେ, ଓ ବୃତ୍ରସୁଦନ ହାତୀ ଉପରେ ବସିଥିଲେ।
ମଯୂରଵାହନଃ ସ୍କନ୍ଦୋ ଯମୋ ମହିଷଵାହନଃ । କୃତ୍ଵା ସୈନ୍ଯସମାଯୋଗଂ ଯାଵତ୍ତେ ନିର୍ଯଯୁଃ ସୁରାଃ
ସ୍କନ୍ଦ ପଉଁଖ ଉପରେ, ଯମ ମହିଷ ଉପରେ ବସିଥିଲେ। ସେମାନେ ସେନା ଏକତ୍ର କରି, ଦେବତାମାନେ ଚାଲିଲେ।
ତାଵଦ୍ଦୈତ୍ଯବଲଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦୃପ୍ତଂ ମହିଷପାଲିତମ୍ । ତତ୍ରାଭୂତ୍ତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଦେଵଦାନଵସୈନ୍ଯଯୋଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ମହିଷାସୁର ନେତୃତ୍ୱ ରେ ଗର୍ବିତ ଦାୟତ୍ୟ ସେନା ଆସିଲା; ତାହାଁରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବ ସେନାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।