ରକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଭାର୍ଗଵଂ ମୁନିସତ୍ତମମ୍ । ସମାହୂଯ ଚ ସଂପୂଜ୍ଯ ସ୍ଥାପ୍ଯ ଯଜ୍ଞେ ଗୁରୁଂ ପରମ୍
ସମସ୍ତଙ୍କର ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ସେମାନେ ଭାର୍ଗବ ନାମକ ମହାନ ମୁନିଙ୍କୁ ଡାକିଲେ, ସମ୍ମାନ କରିଲେ ଏବଂ ଯଜ୍ଞରେ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ ଭାବରେ ବସାଇଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ସନ୍ଦିଶ୍ଯ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରାନ୍ମହିଷଃ ପାପଧୀସ୍ତଦା । ଜଗାମ ତ୍ଵରିତୋ ରାଜନ୍ଭଵନଂ ସ୍ଵଂ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି ଦାନବମାନ୍ୟଙ୍କୁ ନିର୍ଦେଶ ଦେଇ, ମହିଷ ମନେ ଖରାପ ଥିବା ଦେଉତା, ରାଜା, ଖୁସି ଭରି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବରେ ନିଜ ଭବନକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଭଯାତୁରେନ୍ଦ୍ରାଦିଦେଵୈଃ ସୁରଗୁରୁଣା ସହ ପରାମର୍ଶଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଗତେ ଦୂତେ ସୁରେନ୍ଦ୍ରୋଽପି ସମାହୂଯ ସୁରାନଥ । ଯମଵାଯୁଧନାଧ୍ଯକ୍ଷଵରୁଣାନିଦମୂଚିଵାନ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଦୂତ ଚାଲିଗଲାପରେ, ଦେବତାମାନ୍ୟଙ୍କର ମହାରାଜ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଯମ, ବାୟୁ, ଧନଦା, ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ ଡାକି, ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ମହିଷୋ ନାମ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରୋ ରମ୍ଭପୁତ୍ରୋ ମହାବଲଃ । ଵରଦର୍ପମଦୋନ୍ମତ୍ତୋ ମାଯାଶତଵିଚକ୍ଷଣଃ
ମହିଷ ନାମକ ଦାନବମାନ୍ୟଙ୍କର ମହାରାଜ, ରମ୍ଭାଙ୍କ ପୁଅ, ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦେବତାଙ୍କର ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନର ଗର୍ବରେ ମତାଳ, ଅହଂକାରରେ ଅନ୍ଧ, ଏବଂ ଶତ ଧରଣର ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ତସ୍ଯ ଦୂତୋଽଦ୍ଯ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ପ୍ରେଷିତସ୍ତେନ ଭୋଃ ସୁରାଃ । ସ୍ଵର୍ଗକାମେନ ଲୁବ୍ଧେନ ମାମୁଵାଚେଦୃଶଂ ଵଚଃ
ଆଜି ତାଙ୍କ ଦୂତ ଆସିଛି, ଦେବତାମାନେ; ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଁ ଲୋଭରେ ତାଙ୍କ ଦୂତ ମୋତେ ଏହିପରି କଥା କହିଲା।
ତ୍ଯଜ ଦେଵାଲଯଂ ଶକ୍ର ଯଥେଚ୍ଛଂ ଵ୍ରଜ ଵାସଵ । ସେଵାଂ ଵା କୁରୁ ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ମହିଷସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଦେବମନ୍ଦିର ଛାଡ, ଶକ୍ର; ଚାହିଁଥିବା ଠିକଣାକୁ ଯାଅ, ବାସବ; କିମ୍ବା ମହିଷ ନାମକ ଦାନବ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ସେବା କର।
ଦଯାଵାନ୍ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରୋଽସୌ ସ ତେ ଵୃତ୍ତିଂ ଵିଧାସ୍ଯତି । ନତେଷୁ ଭୃତ୍ଯଭୂତେଷୁ ନ କୁପ୍ଯତି କଦାଚନ
ସେ ଦାନବମାନ୍ୟଙ୍କର ମହାରାଜ ଦୟାଳୁ; ତୁମର ଜୀବିକା ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବ। ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭୃତ୍ୟ ଭାବେ ମନେଇ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଉପରେ କେବେ କ୍ରୋଧ କରିନାହାନ୍ତି।
ନୋଚେଦ୍ଯୁଦ୍ଧାଯ ଦେଵେଶ ସେନୋଦ୍ଯୋଗଂ କୁରୁ ସ୍ଵଯମ୍ । ଗତେ ମଯି ସ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରସ୍ତ୍ଵରିତଃ ସମୁପେଷ୍ଯତି
ଯଦି ତୁମେ ଏହା ମନେଇନାହାଁ, ଦେବତାମାନ୍ୟଙ୍କର ମହାରାଜ, ତେବେ ନିଜେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସେନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର; ମୁଁ ଚାଲିଗଲାପରେ, ସେ ଦାନବମାନ୍ୟଙ୍କର ମହାରାଜ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବରେ ଆସିବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଗତୋ ଦୂତୋ ଦାନଵସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ । କିଂ କର୍ତଵ୍ଯମତଃ କାର୍ଯଂ ଚିନ୍ତଯଧ୍ଵଂ ସୁରୋତ୍ତମାଃ
ଏଭଳି କହି, ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ମହିଷଙ୍କର ଦୂତ ଚାଲିଗଲା। ଏବେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ, କଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହା ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କର।
ଦୁର୍ବଲୋଽପି ନ ଚୋପେକ୍ଷ୍ଯଃ ଶତ୍ରୁର୍ବଲଵତା ସୁରାଃ । ଵିଶେଷେଣ ସଦୋଦ୍ଯୋଗୀ ବଲଵାନ୍ବଲଦର୍ପିତଃ
ଦେବତାମାନେ, ଦୁର୍ବଳ ଶତ୍ରୁକୁ ମଧ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବିଶେଷ କରି ସେ ସଦା ସଚେତନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ଅନ୍ଧ।
ଉଦ୍ଯମଃ କିଲ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଯଥାବୁଦ୍ଧି ଯଥାବଲମ୍ । ଦୈଵାଧୀନୋ ଭଵେନ୍ନୂନଂ ଜଯୋ ଵାଥ ପରାଜଯଃ
ଯଥା ବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ଯଥା ଶକ୍ତି, ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ; ଜୟ କିମ୍ବା ପରାଜୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ।
ସନ୍ଧିଯୋଗୋ ନ ଚାତ୍ରାସ୍ତି ଖଲେ ସନ୍ଧିର୍ନିରର୍ଥକଃ । ସର୍ଵଥା ସାଧୁଭିଃ କାର୍ଯଂ ଵିଚାର୍ଯ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଏଠାରେ ମିଳିତା କରିବାର କଥା ନାହିଁ; ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ମିଳନ ବେଉଁଉପଯୋଗୀ। ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ, ଭଲ ଲୋକମାନେ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି କରିବା ଉଚିତ।
ଯାନମପ୍ଯଧୁନା ନୈଵ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସହସା ପୁନଃ । ପ୍ରେକ୍ଷକାଃ ପ୍ରେଷଣୀଯାଶ୍ଚ ଶୀଘ୍ରଗାଃ ସୁପ୍ରଵେଶକାଃ
ଏବେ ହଠାତ୍ ଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବରଂ ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ଚତୁର ଚାରାମାନେ ପ୍ରେଷଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଇଙ୍ଗିତଜ୍ଞାଶ୍ଚ ନିଃସଙ୍ଗା ନିଃସ୍ପୃହାଃ ସତ୍ଯଵାଦିନଃ । ସେନାଭିଯୋଗଂ ପ୍ରସ୍ଥାନଂ ବଲସଂଖ୍ଯାଂ ଯଥାର୍ଥତଃ
ସେମାନେ ଚିହ୍ନ ଜଣା, ନିଷ୍ପକ୍ଷ, ଅଲୋଭୀ, ଏବଂ ସତ୍ୟବାଦୀ ହେବା ଉଚିତ; ଶତ୍ରୁ ସେନାର ପ୍ରସ୍ତୁତି, ଚଳାଚଳ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସଠିକ୍ ଶକ୍ତି ଜଣା ପାଇଁ।
ଵୀରାଣାଂ ଚ ପରିଜ୍ଞାନଂ କୃତ୍ଵାଯାନ୍ତୁ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତାଃ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯପତେସ୍ତସ୍ଯ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ଚ ବଲାବଲମ୍
ଯୋଦ୍ଧାମାନେ କେତେ ସାହସି ତାହା ଭଲଭାବେ ଜଣା, ଦାନବମାନ୍ୟଙ୍କର ମହାରାଜ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସେନାର ଶକ୍ତି ଦୁର୍ବଳତା ଜଣା, ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବରେ ଫେରିଆସନ୍ତୁ।
କରିଷ୍ଯାମି ତତସ୍ତୂର୍ଣଂ ଯାନଂ ଵା ଦୁର୍ଗସଂଗ୍ରହମ୍ । ଵିଚାର୍ଯ ଖଲୁ କର୍ତଵ୍ଯଂ କାର୍ଯଂ ବୁଦ୍ଧିମତା ସଦା । ସହସା ଵିହିତଂ କାର୍ଯଂ ଦୁଃଖଦଂ ସର୍ଵଥା ଭଵେତ୍
ଏହା ଜଣିବା ପରେ, ମୁଁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବରେ ଯାତ୍ରା କିମ୍ବା ଦୁର୍ଗ ସୁରକ୍ଷା କରିବି। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ, ଜଣାମାନେ ସଦା ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ହଠାତ୍ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ସବୁବେଳେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵିମୃଶ୍ଯ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସୁଖଦଂ ସର୍ଵଥା ବୁଧୈଃ । ନାତ୍ର ଭେଦଵିଧିର୍ନ୍ଯାଯ୍ଯୋ ଦାନଵେଷୁ ଚ ସର୍ଵଥା
ସେହିପାଇଁ, ଜଣାମାନେ ସଦା ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଥିରେ ସୁଖ ମିଳିଥାଏ। ଏଠାରେ, ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱିଷ୍ଟି ଦେବା କଥା କେବେ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଏକଚିତ୍ତେଷୁ କାର୍ଯେଽସ୍ମିଂସ୍ତସ୍ମାଚ୍ଚାରା ଵ୍ରଜନ୍ତୁ ଵୈ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ବଲାବଲଂ ତେଷାଂ ପଶ୍ଚାନ୍ନୀତିର୍ଵିଚାର୍ଯ ଚ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେମାନେ ଏକମତ, ତେଣୁ ଚାରାମାନେ ପ୍ରେଷଣ କରିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦୁର୍ବଳତା ଜଣି, ପରେ ନୀତି ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଧେଯା ଵିଧିଵତ୍ତଜ୍ଜ୍ଞୈସ୍ତେଷୁ କାର୍ଯପରେଷୁ ଚ । ଅନ୍ଯଥା ଵିହିତଂ କାର୍ଯଂ ଵିପରୀତଫଲପ୍ରଦମ୍
ନିୟମ ଜଣା ଓ କାମରେ ଲଗିଥିବା ଲୋକମାନେ କାମକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ କରିବା ଦରକାର; ଯଦି ଭୁଲ୍ ଭାବେ କରାଯାଏ, ତେବେ ତାହାର ଫଳ ବିପରୀତ ହୁଏ।
ସର୍ଵଥା ତଦ୍ଭଵେନ୍ନୂନମଜ୍ଞାତମୌଷଧଂ ଯଥା । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ତୈଃ ସର୍ଵୈଃ ପ୍ରଣିଧିଂ କାର୍ଯଵେଦିନମ୍
ଯେପରି ଅଜଣା ଔଷଧ ଦେଇଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ତାହାର ଫଳ ହୁଏ, ସେପରି ଏଠି ମଧ୍ୟ ହେବ। ବ୍ୟାସ ଉବାଚ: ଏହିପରି ଭାବି ସମସ୍ତେ କାମ ଜଣା ଜଣେ ଜଣାକୁ ତଦନ୍ତ କରିବାକୁ ପଠାଇଲେ।
ପ୍ରେଷଯାମାସ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରଃ ପରିଜ୍ଞାନାଯ ପାର୍ଥିଵ । ଦୂତସ୍ତୁ ତ୍ଵରିତୋ ଗତ୍ଵା ସମାଗମ୍ଯ ସୁରାଧିପମ୍
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ରାଜା ବିଷୟରେ ଜଣିବାକୁ ଏକ ଦୂତକୁ ପଠାଇଲେ; ଦୂତ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଯାଇ ସୁରମାନ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଲେ।
ନିଵେଦଯାମାସ ତଦା ସର୍ଵସୈନ୍ଯବଲାବଲମ୍ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତଦ୍ବଲମୁଦ୍ଯୋଗଂ ତୁରାଷାଡତିଵିସ୍ମିତଃ
ସେ ସମୟରେ ଦୂତ ସମସ୍ତ ସେନାର ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ବିଷୟରେ ଜଣାଇଲେ; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ତୟାରି ଜଣି ତୁରାଷାଡ ଭଲ ଭାବେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ।
ଦେଵାନଚୋଦଯତ୍ତୂର୍ଣଂ ସମାହୂଯ ପୁରୋହିତମ୍ । ମନ୍ତ୍ରଂ ମନ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଚକାର ତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵରଃ
ସେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ଦେବମାନେକୁ ଡାକିଲେ ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଆଣିଲେ; ତିନିଦିନର ମାନ୍ତ୍ରିକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର କ୍ରିୟା କଲେ।
ଉଵାଚାଙ୍ଗିରସଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସମାସୀନଂ ଵରାସନେ । ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ଭୋ ଭୋ ଦେଵଗୁରୋ ଵିଦ୍ଵନ୍କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଵଦସ୍ଵ ନଃ
ସେ ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଜଣେ ଜଣାକୁ ମହାସନେ ବସିଥିବା ଦେଖି କହିଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ହେ ଦେବଗୁରୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଆମେ କଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହା କହ।
ସର୍ଵଜ୍ଞୋଽସି ସମୁତ୍ପନ୍ନେ କାର୍ଯେ ତ୍ଵଂ ଗତିରଦ୍ଯ ନଃ । ଦାନଵୋ ମହିଷୋ ନାମ ମହାଵୀର୍ଯୋ ମଦାନ୍ଵିତଃ
ତୁମେ ସବୁ କିଛି ଜଣିଛ; ଏହି ସମୟରେ ଆମର ଆଶ୍ରୟ ତୁମେ। ଦାନବ ମହିଷ ନାମରେ, ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଓ ମଦରେ ଭରିଥିବା, ଆସୁଛି।
ଯୋଦ୍ଧୁକାମଃ ସମାଯାତି ବହୁଭିର୍ଦାନଵୈର୍ଵୃତଃ । ତତ୍ର ପ୍ରତିକ୍ରିଯା କାର୍ଯା ତ୍ଵଯା ମନ୍ତ୍ରଵିଦାଧୁନା
ସେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି ଓ ଅନେକ ଦାନବମାନେ ଆଗେ ପଛେ ଆସୁଛନ୍ତି; ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ମନ୍ତ୍ର ଜଣା ତୁମେ ଏବେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ନିବା କର।
ତେଷାଂ ଶୁକ୍ରସ୍ତଥା ତ୍ଵଂ ମେ ଵିଘ୍ନହର୍ତା ସୁସଂଯତଃ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ପ୍ରାହ ତୁରାସାହଂ ବୃହସ୍ପତିଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁକ୍ର ତାଙ୍କର ବାଧା ଦୂର କରେ, ଏବଂ ସଂଯମୀ ତୁମେ ଆମର; ବ୍ୟାସ ଉବାଚ: ଏହି କଥା ଶୁଣି ବୃହସ୍ପତି ତୁରାସାହଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା କାମଂ କାର୍ଯସାଧନତତ୍ପରଃ । ଗୁରୁରୁଵାଚ ସ୍ଵସ୍ଥୋ ଭଵ ସୁରେନ୍ଦ୍ର ତ୍ଵଂ ଧୈର୍ଯମାଲମ୍ବ୍ଯ ମାରିଷ
ମନରେ ଭାବି, କାମ ସାଧନାରେ ଲଗିଥିବା ଗୁରୁ କହିଲେ: ହେ ସୁରେନ୍ଦ୍ର, ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ କର, ଧୈର୍ୟ ଧର।
ଵ୍ଯସନେ ଚ ସମୁତ୍ପନ୍ନେ ନ ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ଧୈର୍ଯମାଶୁ ଵୈ । ଜଯାଜଯୌ ସୁରାଧ୍ଯକ୍ଷ ଦୈଵାଧୀନୌ ସଦୈଵ ହି
ଯେତେବେଳେ କଷ୍ଟ ଆସେ, ଧୈର୍ୟ ଛାଡିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଜୟ ଓ ପରାଜୟ, ହେ ସୁରାଧ୍ୟକ୍ଷ, ସଦା ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ଧୈର୍ଯମାଲମ୍ବ୍ଯ ତସ୍ମାଦ୍ ବୁଦ୍ଧିମତା ସଦା । ଭଵିତଵ୍ଯଂ ଭଵତ୍ଯେଵ ଜାନନ୍ନେଵ ଶତକ୍ରତୋ
ସେଥିପାଇଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମାନେ ସଦା ଧୈର୍ୟ ଧରି ଦୃଢ଼ ରହିବା ଦରକାର; ଯାହା ହେବା ଥିବା, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ହେବ, ଏହି କଥା ଜଣି ଶତକ୍ରତୁ।