ଉପେକ୍ଷା କିଂ ଚେଯଂ ତଵ ସୁରସମୂହେଽତିଵିଷମା ॥ ହରେର୍ମୂର୍ଧ୍ନୋ ନାଶୋ ମତମିହ ମହାଶ୍ଚର୍ଯଜନକମ୍ । ମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ମାତସ୍ତ୍ଵମସି ଜନନଚ୍ଛେଦକୁଶଲା
ଦେବମାନେଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମର ଏହି ଉଦାସୀନତା କି ବହୁତ କଠିନ? ହରିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡର ନାଶ ଆମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା । ମାଆ, ତୁମେ ଜନ୍ମର ବନ୍ଧନ କାଟିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତଥାପି ଏହା ବଡ଼ ଦୁଃଖ ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦୋଷଂ ସକଲସୁରତାପାଦିତଂ ଦେଵି ଚିତ୍ତେ କିଂ ଵା ଵିଷ୍ଣାଵମରଜନିତଂ ଦୁଷ୍କୃତଂ ପାତିତଂ ତେ । ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵା କିଂ ସମରଜନିତଃ କୋଽପି ଗର୍ଵୋଽତିଵେଗା- ଚ୍ଛେତ୍ତୁଂ ମାତସ୍ତଵ ଵିଲସିତଂ ନୈଵ ଵିଦ୍ମୋଽତ୍ର ଭାଵମ୍
ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଦୋଷକୁ ଜାଣି, କିମ୍ବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂର୍ବଜନ୍ମର କୌଣସି ପାପ ଏହି ପତନର କାରଣ ହେଲା କି? ନାହିଁଲେ, ମାଆ, ସଂଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମିଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅତି ଅହଂକାର ଏହାର କାରଣ କି? ଏହି ବିଷୟରେ ତୁମର ଲୀଳାର ଅଭିପ୍ରାୟ ଆମେ ଜାଣିନାହୁଁ, ମାଆ ।
କିଂ ଵା ଦୈତ୍ଯୈଃ ସମରଵିଜିତୈସ୍ତୀର୍ଥଦେଶେ ସୁରମ୍ଯେ ଘୋରଂ ତପ୍ତ୍ଵା ଭଗଵତି ଵରଂ ଲବ୍ଧଵଦ୍ଭିର୍ଭଵତ୍ଯାଃ । ଅନ୍ତର୍ଧାନଂ ଗମିତମଧୁନା ଵିଷ୍ଣୁଶୀର୍ଷଂ ଭଵାନି ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ କିଂ ଵା ଵିଗତଶିରସଂ ଵାସୁଦେଵଂ ଵିନୋଦଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବମାନେ ହାରିଲେ କିମ୍ବା ସୁନ୍ଦର ତୀର୍ଥସ୍ଥାନରେ ଯିବାରେ କ’ଣ ଉପକାର? ଯେମାନେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରି ଭବାନୀଙ୍କ ଠାରୁ ବର ପାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଏବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ଏବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ନାହିଁ—ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ କି? କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡ ବିହୀନ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ କିଛି ଆନନ୍ଦ ଅଛି କି?
ସିନ୍ଧୋଃ ପୁତ୍ର୍ଯାଂ ରୋଷିତା କିଂ ତ୍ଵମାଦ୍ଯେ କସ୍ମାଦେନାଂ ପ୍ରେକ୍ଷସେ ନାଥହୀନାମ୍ । କ୍ଷନ୍ତଵ୍ଯସ୍ତେ ସ୍ଵାଂଶଜାତାପରାଧୋ ଵ୍ଯୁତ୍ଥାପ୍ଯୈନଂ ମୋଦିତା ମାଂ କୁରୁଷ୍ଵ
ସମୁଦ୍ରକନ୍ୟା, ତୁମେ କାହିଁକି କ୍ରୋଧିତ? ପ୍ରଥମା, ଏବେ ନାଥହୀନ ହୋଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ କାହିଁକି ଏଭଳି ଦେଖୁଛ? ତୁମର ଅଂଶର ଅପରାଧକୁ ମାଫ କର, ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ କର ଏବଂ ମୋତେ ଖୁସି କର।
ଏତେ ସୁରାସ୍ତ୍ଵାଂ ସତତଂ ନମନ୍ତି କାର୍ଯେଷୁ ମୁଖ୍ଯାଃ ପ୍ରଥିତପ୍ରଭାଵାଃ । ଶୋକାର୍ଣଵାତ୍ତାରଯ ଦେଵି ଦେଵା- ନୁତ୍ଥାପ୍ଯ ଦେଵଂ ସକଲାଧିନାଥମ୍
ଏହି ଦେବତାମାନେ ସବୁବେଳେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ଦେବୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଦେଉ, ଦେବତାମାନେ ଯେ ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି ପାଉନ୍ତି।
ମୂର୍ଧା ଗତଃ କ୍ଵାମ୍ବ ହରେର୍ନ ଵିଦ୍ମୋ ନାନ୍ଯୋଽସ୍ତ୍ଯୁପାଯଃ ଖଲୁ ଜୀଵନେଽଦ୍ଯ । ଯଥା ସୁଧା ଜୀଵନକର୍ମଦକ୍ଷା ତଥା ଜଗଜ୍ଜୀଵିତଦାସି ଦେଵି
ମାଆ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କେଉଁଠି ଗଲା ଆମେ ଜାଣୁନାହିଁ। ଏବେ ତାଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ଯେପରି ଅମୃତ ଜୀବନ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟଶକ୍ତି ଦିଏ, ସେପରି ଦେବୀ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଜୀବନ ଦେଉଛ।
ସୂତ ଉଵାଚ ଏଵଂ ସ୍ତୁତା ତଦା ଦେଵୀ ଗୁଣାତୀତା ମହେଶ୍ଵରୀ । ପ୍ରସନ୍ନା ପରମା ମାଯା ଵେଦୈଃ ସାଙ୍ଗୈଶ୍ଚ ସାମଗୈଃ
ସୂତ କହିଲେ: ଏଭଳି ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ, ସେ ସମୟରେ ଗୁଣଠାରୁ ପାରା, ମହାଶକ୍ତି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମାୟା ଦେବୀ ଖୁସି ହେଲେ, ଯିଏ ବେଦ ଓ ସାମଗାନ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାନ୍ତି।
ତାନୁଵାଚ ତଦା ଵାଣୀ ଚାକାଶସ୍ଥାଶରୀରିଣୀ । ଦେଵାନ୍ପ୍ରତି ସୁଖୈଃ ଶବ୍ଦୈର୍ଜନାନନ୍ଦକରୀ ଶୁଭା
ସେତେବେଳେ ଆକାଶରୁ ଦେହହୀନ ଏକ ଶବ୍ଦ ଆସିଲା, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ପ୍ରତି ସୁଖଦ ଓ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଥିଲା।
ମା କୁରୁଧ୍ଵଂ ସୁରାଶ୍ଚିନ୍ତାଂ ସ୍ଵସ୍ଥାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ଚାମରାଃ । ସ୍ତୁତାହଂ ନିଗମୈଃ କାମଂ ସନ୍ତୁଷ୍ଟାସ୍ମି ନ ସଂଶଯଃ
ଦେବତାମାନେ, ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଅମରମାନେ ଶାନ୍ତିରେ ରୁହନ୍ତୁ। ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ମୋତେ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି, ମୁଁ ସେଥିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଯଃ ପୁମାନ୍ମାନୁଷେ ଲୋକେ ସ୍ତୌତ୍ଯେତାଂ ମାମକୀଂ ସ୍ତୁତିମ୍ । ପତିଷ୍ଯତି ସଦା ଭକ୍ତ୍ଯା ସର୍ଵାନ୍କାମାନଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ମାନବଲୋକରେ ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଏହି ସ୍ତୁତିକୁ ସଦା ଭକ୍ତିଭାବରେ ପଢ଼ିବେ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିବେ।
ଶୃଣୋତି ଵା ସ୍ତୋତ୍ରମିଦଂ ମଦୀଯଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ତ୍ରିକାଲଂ ସତତଂ ନରୋ ଯଃ । ଵିମୁକ୍ତଦୁଃଖଃ ସ ଭଵେତ୍ସୁଖୀ ଚ ଵେଦୋକ୍ତମେତନ୍ନନୁ ଵେଦତୁଲ୍ଯମ୍
ଯେଉଁ ମଣିଷ ଏହି ମୋର ସ୍ତୁତିକୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଦିନରେ ତିନିଥର ଶୁଣିବେ, ସେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରି ସୁଖୀ ହେବେ। ଏହି କଥା ବେଦରେ କୁହାଯାଇଛି ଏବଂ ବେଦ ସମାନ।
ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୁ କାରଣଂ ଚାଦ୍ଯ ଯଦ୍ଗତଂ ଵଦନଂ ହରେଃ । ଅକାରଣଂ କଥଂ କାର୍ଯଂ ସଂସାରେଽତ୍ର ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏବେ ଶୁଣ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାହିଁକି ହରାଇଗଲା। ଏହି ସଂସାରରେ କୌଣସି କାମ କାରଣ ବିନା କେମିତି ହେବ?
ଉଦଧେସ୍ତନଯାଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସଂସ୍ଥିତାମନ୍ତିକେ ପ୍ରିଯାମ୍ । ଜହାସ ଵଦନଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତସ୍ଯାସ୍ତତ୍ର ମନୋରମମ୍
ସମୁଦ୍ରକନ୍ୟା, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା, ନିକଟରେ ବସିଥିବା ସୁନ୍ଦର ମୁହଁକୁ ଦେଖି ବିଷ୍ଣୁ ହସିଲେ।
ତଯା ଜ୍ଞାତଂ ହରିର୍ନୂନଂ କଥଂ ମାଂ ହସତି ପ୍ରଭୁଃ । ଵିରୂପଂ ହରିଣା ଦୃଷ୍ଟଂ ମୁଖଂ ମେ କେନ ହେତୁନା
ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ବୁଝିଲେ—'ପ୍ରଭୁ ମୋ ଉପରେ କାହିଁକି ହସୁଛନ୍ତି? ବିଷ୍ଣୁ କେଉଁ କାରଣରେ ମୋ ମୁହଁକୁ ବିକୃତ ଦେଖିଲେ?'
ଵିନାପି କାରଣେନାଦ୍ଯ କଥଂ ହାସ୍ଯସ୍ଯ ସମ୍ଭଵଃ । ସପତ୍ନୀଵ କୃତା ତେନ ମନ୍ଯେଽନ୍ଯା ଵରଵର୍ଣିନୀ
ଆଜି କୌଣସି କାରଣ ବିନା କିପରି ହସିବା ହେଲା? ମୁଁ ଭାବୁଛି ସେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର ଜନୀକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି, ମୋତେ ସହପତ୍ନୀ ଭାବେ ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ତତଃ କୋପଯୁତା ଜାତା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ତମୋଗୁଣା । ତାମସୀ ତୁ ତଦା ଶକ୍ତିସ୍ତସ୍ଯା ଦେହେ ସମାଵିଶତ୍
ତାପରେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ତାମସିକ ଶକ୍ତି ପ୍ରବେଶ କଲା।
କେନଚିତ୍କାଲଯୋଗେନ ଦେଵକାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ । ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ତାମସୀ ଶକ୍ତିସ୍ତସ୍ଯା ଦେହେଽତିଦାରୁଣା
କିଛି ସମୟର ଯୋଗରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର କାମ ସାଧନ ପାଇଁ, ସେ ଭୟଙ୍କର ତାମସିକ ଶକ୍ତି ତାଙ୍କ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ତାମସ୍ଯାଵିଷ୍ଟଦେହା ସା ଚୁକୋପାତିଶଯଂ ତଦା । ଶନକୈଃ ସମୁଵାଚେଦମିଦଂ ପତତୁ ତେ ଶିରଃ
ତାମସିକ ଶକ୍ତିରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ଭାବେ କହିଲେ: 'ତୁମର ମୁଣ୍ଡ ପଡ଼ିଯାଉ।'
ସ୍ତ୍ରୀସ୍ଵଭାଵାଚ୍ଚ ଭାଵିତ୍ଵାତ୍କାଲଯୋଗାଦ୍ଵିନିର୍ଗତଃ । ଅଵିଚାର୍ଯ ତଦା ଦତ୍ତଃ ଶାପଃ ସ୍ଵସୁଖନାଶନଃ
ସ୍ତ୍ରୀସ୍ୱଭାବ ଏବଂ ସମୟର ପ୍ରଭାବରେ, ଚିନ୍ତା ବିନା ଏହି ଶାପ ଦେଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କର ସ୍ବସ୍ଥିତି ନାଶ କଲା।
ସପତ୍ନୀସମ୍ଭଵଂ ଦୁଃଖଂ ଵୈଧଵ୍ଯାଦଧିକଂ ତ୍ଵିତି । ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସେତ୍ଯୁକ୍ତଂ ତାମସୀଶକ୍ତିଯୋଗତଃ
ସହପତ୍ନୀ ହେବାର ଦୁଃଖ ବିଧବା ହେବାଠାରୁ ବେଶି, ଏଭାବରେ ମନେ ଭାବି, ତାମସିକ ଶକ୍ତିର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ଏଭଳି କହିଲେ।
ଅନୃତଂ ସାହସଂ ମାଯା ମୂର୍ଖତ୍ଵମତିଲୋଭତା । ଅଶୌଚଂ ନିର୍ଦଯତ୍ଵଂ ଚ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଦୋଷାଃ ସ୍ଵଭାଵଜାଃ
ମିଥ୍ୟା କଥା, ଅବିବେକ, ଠକେଇ, ଅଜ୍ଞାନ, ଅତି ଲୋଭ, ଅପବିତ୍ରତା ଓ ନିଷ୍ଠୁରତା—ଏହି ସବୁ ଦୋଷ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପ୍ରକୃତିକ୍ରମେ ଧାରଣ କରନ୍ତି ।
ସଶୀର୍ଷଂ ଵାସୁଦେଵଂ ତଂ କରୋମ୍ଯଦ୍ଯ ଯଥା ପୁରା । ଶିରୋଽସ୍ଯ ଶାପଯୋଗେନ ନିମଗ୍ନଂ ଲଵଣାମ୍ବୁଧୌ
ଆଜି ମୁଁ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପୁନି ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ସହିତ ପୂର୍ବବତ୍ ରଖିଦେବି; ଶାପର ପ୍ରଭାବରେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଲବଣ ଜଳରାଶିରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲା ।
ଅନ୍ଯଚ୍ଚ କାରଣଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଵର୍ତତେ ସୁରସତ୍ତମାଃ । ଭଵତାଂ ଚ ମହତ୍କାର୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ଏହାଛଡ଼ା ଆଉ ଏକ କାରଣ ଅଛି, ହେ ଦେବତାମାନେ, ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣମାନେ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ କାମ ଆସିବାକୁ ଯାଉଛି ।
ପୁରା ଦୈତ୍ଯୋ ମହାବାହୁର୍ହଯଗ୍ରୀଵୋଽତିଵିଶ୍ରୁତଃ । ତପଶ୍ଚକ୍ରେ ସରସ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତୀରେ ପରମଦାରୁଣମ୍
ପୂର୍ବେ ହୟଗ୍ରୀବ ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦାନବ ଥିଲେ, ଯିଏ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ; ସେ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ କୂଳରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ ।
ଜପନ୍ନେକାକ୍ଷରଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ମାଯାବୀଜାତ୍ମକଂ ମମ । ନିରାହାରୋ ଜିତାତ୍ମା ଚ ସର୍ଵଭୋଗଵିଵର୍ଜିତଃ
ସେ ମୋର ଏକ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର, ଯାହା ସମସ୍ତ ମାୟାର ମୂଳ, ଜପ କରିଥିଲେ; ଖାଦ୍ୟ ବିନା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଭୋଗରୁ ଦୂରେ ରହିଥିଲେ ।
ଧ୍ଯାଯନ୍ମାଂ ତାମସୀଂ ଶକ୍ତିଂ ସର୍ଵଭୂଷଣଭୂଷିତାମ୍ । ଏଵଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ଚ ତପଶ୍ଚକ୍ରେଽତିଦାରୁଣମ୍
ସେ ମୋତେ ତାମସୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ, ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଦେଖି, ଏଭଳି ହଜାର ବର୍ଷ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ ।
ତଦାହଂ ତାମସଂ ରୂପଂ କୃତ୍ଵା ତତ୍ର ସମାଗତା । ଦର୍ଶନେ ପୁରତସ୍ତସ୍ଯ ଧ୍ଯାତଂ ତତ୍ତେନ ଯାଦୃଶମ୍
ତାପରେ ମୁଁ ତାମସୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲି; ସେ ଯେପରି ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ, ସେହିପରି ରୂପେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖାଦେଲି ।
ସିଂହୋପରି ସ୍ଥିତା ତତ୍ର ତମଵୋଚଂ ଦଯାନ୍ଵିତା । ଵରଂ ବ୍ରୂହି ମହାଭାଗ ଦଦାମି ତଵ ସୁଵ୍ରତ
ମୁଁ ସିଂହ ଉପରେ ବସି, ତାଙ୍କୁ କୃପାଭାବରେ କହିଲି: 'ହେ ଧନ୍ୟବାନ, ତୁମେ କିଛି ଦାନ ଚାହଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବି, ହେ ଶୁଭବ୍ରତ ।'
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ଦେଵ୍ଯା ଦାନଵଃ ପ୍ରେମପୂରିତଃ । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଂ ପ୍ରଣାମଂ ଚ ଚକାର ତ୍ଵରିତସ୍ତଦା
ଦେବୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦାନବ ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ତୁରନ୍ତ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଓ ପ୍ରଣାମ କଲେ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୂପଂ ମଦୀଯଂ ସ ପ୍ରେମୋସ୍ଫୁଲ୍ଲଵିଲୋଚନଃ । ହର୍ଷାଶ୍ରୁପୂର୍ଣନଯନସ୍ତୁଷ୍ଟାଵ ସ ଚ ମାଂ ତଦା
ମୋର ରୂପ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଭକ୍ତିରେ ଖିଲିଗଲା, ଆନନ୍ଦ ଲୁହରେ ତାଙ୍କ ନୟନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ସେ ସମୟରେ ସେ ମୋତେ ସ୍ତୁତି କଲେ ।