ଯଦ୍ ବଲେନାତିପୂର୍ଣସ୍ତ୍ଵଂ ଜାତୋଽସି ବଲଦର୍ପିତଃ । କୁଶଲସ୍ତ୍ଵଂ ତଦାଘାତେ ନ ଯୁଦ୍ଧେ ମହିଷାଧମ
ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ବେଶି ଅହଂକାରୀ ହେଇଯାଇଛ । ତୁମେ କେବଳ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ନୁହେଁ, ମହିଷ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ନିମ୍ନ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋଽସୌ ସୁରେନ୍ଦ୍ରେଣ ସ ଦୂତସ୍ତ୍ଵରିତୋ ଗତଃ । ଜଗାମ ମହିଷଂ ମତ୍ତଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ସୁରେଶ୍ୱରଙ୍କ ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦୂତ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲା । ମହିଷାସୁରଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଗିଅ, ନମସ୍କାର କରି, କଥା କହିଲା ।
ଦୂତ ଉଵାଚ ରାଜନ୍ଦେଵାଧିପଃ କାମଂ ନ ତ୍ଵାଂ ଵିଗଣଯତ୍ଯସୌ । ମନ୍ଯତେ ସ୍ଵବଲଂ ପୂର୍ଣଂ ଦେଵସୈନ୍ଯସମାଵୃତଃ
ଦୂତ କହିଲା — ରାଜା, ଦେବତାଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁ ତୁମକୁ କିଛି ଗଣନା କରୁନାହିଁ । ସେ ଦେବସେନା ଦ୍ୱାରା ଘିରି ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଭାବୁଛି ।
ଯଦୁକ୍ତଂ ତେନ ମୂର୍ଖେଣ କଥମନ୍ଯଦ୍ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍ । ପ୍ରିଯଂ ସତ୍ଯଂ ଚ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଭୃତ୍ଯେନ ପୁରତଃ ପ୍ରଭୋଃ
ସେ ମୂର୍ଖ କଣ କହିଛି, ମୁଁ କିପରି ଅନ୍ୟ କଥା କହିବି ? ଭୃତ୍ୟ ତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସତ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରିୟ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ।
ପ୍ରିଯଂ ସତ୍ଯଂ ଚ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ପ୍ରଭୋରଗ୍ରେ ଶୁଭେଚ୍ଛୁନା । ଇତି ନୀତିର୍ମହାରାଜ ଜାଗର୍ତି ଶୁଭକାରିଣୀ
ଯେଉଁ ଲୋକ ଭଲ ଚାହେ, ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ସତ୍ୟ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ନୀତି, ମହାରାଜା, ଭଲ କାମ ଦେଇଥାଏ ।
କେଵଲଂ ଚେତ୍ପ୍ରିଯଂ ବ୍ରୂଯାନ୍ନ ତେ କାର୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ପରୁଷଂ ଚ ନ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ କଦାଚିଚ୍ଛୁଭମିଚ୍ଛତା ॥ ୨୬ ଯଥା ରିପୁମୁଖାଦ୍ଵାଚଃ ପ୍ରସରନ୍ତି ଵିଷୋପମାଃ । ତଥା ଭୃତ୍ଯମୁଖାନ୍ନାଥ ନିଃସରନ୍ତି କଥଂ ଗିରଃ
କେବଳ ପ୍ରିୟ କଥା କହିଲେ, ତୁମ କାମ ସଫଳ ହେବ ନାହିଁ । ଭଲ ଚାହୁଥିବା ଲୋକ କେବେ ବି କଠୋର କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଶତ୍ରୁଙ୍କ ମୁଖରୁ ବିଷ ପରି କଥା ଯେପରି ଆସେ, ଏହିପରି ପ୍ରଭୁ, ଭୃତ୍ୟଙ୍କ ମୁଖରୁ କଥା କିପରି ଆସିବା ଉଚିତ୍ ?
ଯାଦୃଶାନୀହ ଵାକ୍ଯାନି ତେନୋକ୍ତାନି ମହୀପତେ । ତାଦୃଶାନି ନ ମେ ଜିହ୍ଵା ଵକ୍ତୁମର୍ହତି କର୍ହିଚିତ୍
ମହୀପତି, ସେ ଯେପରି କଥା କହିଛି, ଏପରି କଥା ମୋ ଜିହ୍ବା କେବେ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ହେତୁଗର୍ଭଂ ତୃଣାଶନଃ । ଭୃଶଂ କୋପପରୀତାତ୍ମା ବଭୂଵ ମହିଷାସୁରଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଦୂତର ହେତୁପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ତୃଣ ଭକ୍ଷକ ମହିଷାସୁର ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ।
ସମାହୂଯାବ୍ରଵୀଦ୍ଦୈତ୍ଯାନ୍କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ । ଲାଙ୍ଗୂଲଂ ପୃଷ୍ଠଦେଶେ ଚ କୃତ୍ଵା ମୂତ୍ରଂ ପରିତ୍ଯଜନ୍
ସେ ଦୈତ୍ୟମାନେକୁ ଡାକି, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ପଛରେ ଲାଙ୍ଗୁଳ ଉଠାଇ, ମୁତ୍ର କରୁଥିବାବେଳେ କଥା କହିଲେ ।
ଭୋ ଭୋ ଦୈତ୍ଯାଃ ସୁରେନ୍ଦ୍ରୋଽସୌ ଯୁଦ୍ଧକାମୋଽସ୍ତି ସର୍ଵଥା । ବଲୋଦ୍ଯୋଗଂ କୁରୁଧ୍ଵଂ ଵୈ ଜେତଵ୍ଯୋଽସୌ ସୁରାଧମଃ
ହୋ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ! ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଛି । ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତି ତିଆରି କର, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ସୁରପତିକୁ ଜିତିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
ମଦଗ୍ରେ କୋ ଭଵେଚ୍ଛୂରଃ କୋଟିଶଶ୍ଚେତ୍ତଥାଵିଧାଃ । ନ ବିଭେମ୍ଯେକତଃ କାମଂ ହନିଷ୍ଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ସର୍ଵଥା
ମୋ ସାମ୍ନାରେ କିଏ ଶୂର ହେବ, ଦଶ କୋଟି ଲୋକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ? ମୁଁ କେବେ ଭୟ କରିନି, ଏକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ । ଆଜି ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସେକୁ ମାରିଦେବି ।
ଶରଃ ଶାନ୍ତେଷ୍ଵସୌ ନୂନଂ ତପସ୍ଵିଷୁ ବଲାଧିକଃ । ବଲକର୍ତା ହି କୁହକୋ ଲମ୍ପଟଃ ପରଦାରହୃତ୍
ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଶାନ୍ତ ତପସ୍ୱୀମାନେ ନଥିଲେ ମାତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ । ସେ ଚତୁର, ଚୋର ଏବଂ ଅନ୍ୟଙ୍କର ଜନାନୀ ଚୋରି କରିଥିବା ।
ଅପ୍ସରୋବଲସମ୍ମତ୍ତସ୍ତପୋଵିଘ୍ନକରଃ ଖଲଃ । ଛିଦ୍ରପ୍ରହରଣଃ ପାପୋ ନିତ୍ଯଂ ଵିଶ୍ଵାସଘାତକଃ
ଅପସରାମାନଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ମୋହିତ, ତପସ୍ୟାରେ ବାଧା ଦେଇଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ଓ ପାପୀ, ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଆଘାତ କରେ, ସଦା ବିଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ କରେ।
ନମୁଚିର୍ନିହତୋ ଯେନ କୃତ୍ଵା ସନ୍ଧିଂ ଦୁରାତ୍ମନା । ଶପଥାନ୍ଵିଵିଧାନାଦୌ କୃତ୍ଵା ଭୀତେନ ଛଦ୍ମନା
ଯେଉଁଠି ନମୁଚିକୁ ଭୟରେ ଅନେକ ଶପଥ ଦେଇ ଚତୁର୍ୟ ଭାବରେ ଚୁକ୍ତି କରି ମାରାଯାଇଥିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତୁ କପଟାଚାର୍ଯଃ କୁହକଃ ଶପଥାକରଃ । ନାନାରୂପଧରଃ କାମଂ ବଲକୃଦ୍ଦମ୍ଭପଣ୍ଡିତଃ
ବିଷ୍ଣୁ ଚତୁର୍ୟ ଶିକ୍ଷକ, ମାୟାବୀ, ଶପଥ କରିଥିବା, ଇଚ୍ଛାମତେ ନାନା ରୂପ ଧରିଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଚତୁର୍ୟତାରେ ପାଣ୍ଡିତ।
କୃତ୍ଵା କୋଲାକୃତିଂ ଯେନ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷୋ ନିପାତିତଃ । ହିରଣ୍ଯକଶିପୁର୍ଯେନ ନୃସିଂହେନ ଚ ଘାତିତଃ
ଯେଉଁଠି କୋଳ ରୂପ ନେଇ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷକୁ ହତ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ନୃସିଂହ ଭାବେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁକୁ ମାରିଥିଲେ।
ନାହଂ ତଦ୍ଵଶଗୋ ନୂନଂ ଭଵେଯଂ ଦନୁନନ୍ଦନାଃ । ଵିଶ୍ଵାସଂ ନୈଵ ଗଚ୍ଛାମି ଦେଵାନାଂ କୁତ୍ର କର୍ହିଚିତ୍
ଦାନୁର ସନ୍ତାନମାନେ, ମୁଁ କେବେ ବି ତାଙ୍କର ଅଧୀନ ହେବି ନାହିଁ; ଦେବମାନଙ୍କୁ ମୁଁ କେବେ ବିଶ୍ୱାସ କରେ ନାହିଁ, କେଉଁଠି କିମ୍ବା କେବେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
କିଂ କରିଷ୍ଯତି ମେ ଵିଷ୍ଣୁରିନ୍ଦ୍ରୋ ଵା ବଲଵତ୍ତରଃ । ରୁଦ୍ରୋ ଵାପି ନ ମେ ଶକ୍ତଃ ପ୍ରତିକର୍ତୁଂ ରଣାଙ୍ଗଣେ
ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ମୋତେ କଣ କରିପାରିବେ? ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୋତେ ପ୍ରତିରୋଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପଂ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମି ଜିତ୍ଵେନ୍ଦ୍ରଂ ଵରୁଣଂ ଯମମ୍ । ଧନଦଂ ପାଵକଂ ଚୈଵ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯୌ ଵିଜିତ୍ଯ ଚ
ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର, ଭରୁଣ, ଯମ, କୁବେର, ଅଗ୍ନି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଜିତି ଶ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ଅପହରିବି।
ଯଜ୍ଞଭାଗଭୁଜଃ ସର୍ଵେ ଭଵିଷ୍ଯାମୋଽଦ୍ଯ ସୋମପାଃ । ଜିତ୍ଵା ଦେଵସମୂହଞ୍ଚ ଵିହରିଷ୍ଯାମି ଦାନଵୈଃ
ଆଜି ଆମେ ଯଜ୍ଞର ଭାଗ ଭୋଗିବା, ସୋମପାନ କରିବା; ଦେବମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ଜିତି ଦାନବମାନଙ୍କ ସହ ବିହାର କରିବି।
ନ ମେ ଭଯଂ ସୁରେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଵରଦାନେନ ଦାନଵାଃ । ମରଣଂ ନ ନରେଭ୍ଯଶ୍ଚ ନାରୀ କିଂ ମେ କରିଷ୍ଯତି
ଦାନବମାନେ, ମୋତେ ଦିଆଯାଇଥିବା ବରର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଭୟ କରେ ନାହିଁ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ ନାହିଁ; ଏକ ନାରୀ ମୋତେ କଣ କରିପାରିବ?
ପାତାଲପର୍ଵତେଭ୍ଯଶ୍ଚ ସମାହୂଯ ଵରାନ୍ଵରାନ୍ । ଦାନଵାନ୍ମମ ସୈନ୍ଯେଶାନ୍କୁର୍ଵନ୍ତୁ ତ୍ଵରିତାଶ୍ଚରାଃ
ପାତାଳ ଓ ପାହାଡ଼ରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବରଗୁଡିକୁ ଆଣ, ଦ୍ରୁତ ଦାନବମାନେ ମୋ ସେନାର ନାୟକ ହେଉ।
ଏକୋଽହଂ ସର୍ଵଦେଵେଶାନ୍ଵିଜେତୁଂ ଦାନଵାଃ କ୍ଷମଃ । ଶୋଭାର୍ଥଂ ଵଃ ସମାହୂଯ ନଯାମି ସୁରସଙ୍ଗମେ
ଦାନବମାନେ, ମୁଁ ଏକା ଦେବମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ନାୟକଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବି; ତୁମେ ମାନ୍ୟ ଜୟର ନିମିତ୍ତରେ ଏକତ୍ର କରି ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧକୁ ନେଉଛି।
ଶୃଙ୍ଗାଭ୍ଯାଂ ଚ ଖୁରାଭ୍ଯାଂ ଚ ହନିଷ୍ଯେଽହଂ ସୁରାନ୍କିଲ । ନ ମେ ଭଯଂ ସୁରେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଵରଦାନପ୍ରଭାଵତଃ
ମୁଁ ମୋ ଶୃଙ୍ଗ ଓ ଖୁର ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ହତ କରିବି; ଦେବମାନଙ୍କୁ ଭୟ କରେ ନାହିଁ, ବରର ଶକ୍ତିରୁ।
ଅଵଧ୍ଯୋଽହଂ ସୁରଗଣୈରସୁରୈର୍ମାନଵୈସ୍ତଥା । ତସ୍ମାତ୍ସଜ୍ଜା ଭଵନ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ ଦେଵଲୋକଜଯାଯ ଵୈ
ମୁଁ ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଦଳରୁ ଅଭେଦ୍ୟ; ଏହିପରି ଆଜି ଦେବଲୋକ ଜୟ ପାଇଁ ସଜା ହେଉ।
ଜିତ୍ଵା ସୁରାଲଯଂ ଦୈତ୍ଯା ଵିହରିଷ୍ଯାମି ନନ୍ଦନେ । ମନ୍ଦାରକୁସୁମାପୀଡା ଦେଵଯୋଷିତ୍ସମନ୍ଵିତାଃ
ଦେବମାନଙ୍କର ନିବାସକୁ ଜିତି, ଦୈତ୍ୟମାନେ, ମୁଁ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ ମନ୍ଦାର ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧି ଦେବୀମାନଙ୍କ ସହ ବିହାର କରିବି।
କାମଧେନୁପଯୋତ୍ସିକ୍ତାଃ ସୁଧାପାନପ୍ରମୋଦିତାଃ । ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଗୀତାଦିନୃତ୍ଯଲାସ୍ଯସମନ୍ଵିତାଃ
କାମଧେନୁର ଦୁଧରେ ସ୍ନାନ କରି, ଅମୃତ ପାନରେ ଆନନ୍ଦିତ, ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟରେ ମିଶିଥିବା।
ଉର୍ଵଶୀ ମେନକା ରମ୍ଭା ଘୃତାଚୀ ଚ ତିଲୋତ୍ତମା । ପ୍ରମଦ୍ଵରା ମହାସେନା ମିଶ୍ରକେଶୀ ମଦୋତ୍କଟା
ଉର୍ବଶୀ, ମେନକା, ରମ୍ଭା, ଘୃତାଚୀ, ତିଲୋତ୍ତମା, ପ୍ରମଦ୍ବରା, ମହାସେନା, ମିଶ୍ରକେଶୀ, ମଦୋତ୍କଟା—
ଵିପ୍ରଚିତ୍ତିପ୍ରଭୃତଯୋ ନୃତ୍ଯଗୀତଵିଶାରଦାଃ । ରଞ୍ଜଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଵଃ ସର୍ଵାନ୍ନାନାସଵନିଷେଵଣୈଃ
ବିପ୍ରଚିତ୍ତି ଓ ଏହାପରି ଅନ୍ୟମାନେ, ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବିଭିନ୍ନ ମଦ ପାନର ଆନନ୍ଦ ଦେଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରଞ୍ଜିତ କରିବେ।
ସର୍ଵେ ସଜ୍ଜା ଭଵନ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ ରୋଚତାଂ ଗମନଂ ଦିଵି । ସଂଗ୍ରାମାର୍ଥଂ ସୁରୈଃ ସାର୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ମଙ୍ଗଲମୁତ୍ତମମ୍
ସମସ୍ତେ ଆଜି ସଜା ହେଉ; ଦିବି ଯାତ୍ରା ତୁମେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚଳିବା।