ଭଗଵତୀମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଦୈତ୍ଯସୈନ୍ଯୋଦ୍ଯୋଗଃ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏଵଂ ସ ମହିଷୋ ନାମ ଦାନଵୋ ଵରଦର୍ପିତଃ । ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଵଶେ ଚକ୍ରେ ମହାବଲଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି ଦାନବ ମହିଷ, ଦାନ ପାଇଁ ଗର୍ବିତ, ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅଧୀନ କରିଦେଲେ ।
ପୃଥିଵୀଂ ପାଲଯାମାସ ସାଗରାନ୍ତାଂ ଭୁଜାର୍ଜିତାମ୍ । ଏକଚ୍ଛତ୍ରାଂ ନିରାତଙ୍କାଂ ଵୈରିଵର୍ଗଵିଵର୍ଜିତାମ୍
ସାଗର ସୀମାରେ ଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଜିତି, ଏକ ଛତା ତଳେ, ଶତ୍ରୁ ଓ ଭୟ ହୀନ ଭାବେ ଶାସନ କଲେ ।
ସେନାନୀଶ୍ଚିକ୍ଷୁରସ୍ତସ୍ଯ ମହାଵୀର୍ଯୋ ମଦୋତ୍କଟଃ । ଧନାଧ୍ଯକ୍ଷସ୍ତଥା ତାମ୍ରଃ ସେନାଯୁତସମାଵୃତଃ
ତାଙ୍କର ସେନାପତି ଚିକ୍ଷୁର, ଅତ୍ୟଧିକ ଶୂର ଓ ଗର୍ବିତ । ତାମ୍ର ଥିଲେ ଧନର ଦେଖଭାଳ କରୁଥିବା, ଅନେକ ସେନା ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ ।
ଅସିଲୋମା ତଥୋଦର୍କୋ ବିଡାଲାଖ୍ଯଶ୍ଚ ବାଷ୍କଲଃ । ତ୍ରିନେତ୍ରୋଽଥ ତଥା କାଲବନ୍ଧକୋ ବଲଦର୍ପିତଃ
ଅସିଲୋମା, ଉଦର୍କ, ବିଡାଳ ନାମକ ବାଷ୍କଳ, ତିନେତ୍ର ଓ କାଳବନ୍ଧକ, ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ ।
ଏତେ ସୈନ୍ଯଯୁତାଃ ସର୍ଵେ ଦାନଵା ମେଦିନୀଂ ତଦା । ଆଵୃତ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତାଃ କାମମୃଦ୍ଧାଂ ସାଗରମେଖଲାମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନବ, ନିଜ ନିଜ ସେନା ସହିତ, ସାଗର ଘେରା ଧନୀ ପୃଥିବୀକୁ ଚାହିଁ ଦଖଳ କରି ରହିଗଲେ ।
କରଦାଶ୍ଚ କୃତାଃ ସର୍ଵେ ଭୂମିପାଲାଃ ପୁରାତନାଃ । ନିହତା ଯେ ବଲୋଦଗ୍ରାଃ କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ପୃଥିବୀର ପୁରାତନ ରାଜାମାନେ ସମସ୍ତେ କରଦାର ହେଇଗଲେ । ଯେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ସେମାନେ ନିହତ ହେଲେ ।
ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵଶଗା ଜାତା ଯଜ୍ଞଭାଗସମର୍ପକାଃ । ମହିଷସ୍ଯ ମହାରାଜ ନିଖିଲେ କ୍ଷିତିମଣ୍ଡଲେ
ମହିଷଙ୍କର ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଧୀନ ହେଇ, ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ଦେଇଥିଲେ ।
ଏକାତପତ୍ରଂ ତଦ୍ରାଜ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ସ ମହିଷାସୁରଃ । ସ୍ଵର୍ଗଂ ଜେତୁଂ ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ଵରଦାନେନ ଗର୍ଵିତଃ
ମହିଷାସୁର ଏକ ଛତା ତଳେ ରାଜ୍ୟ କରି, ଦାନର ଗର୍ବରେ ଆକାଶ ଜିତିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ ।
ପ୍ରଣିଧିଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ହଯାରିସ୍ତୁ ଶଚୀପତିମ୍ । ସ ସନ୍ଦେଶହରଂ ଶୀଘ୍ରମାହୂଯୋଵାଚ ଦୈତ୍ଯରାଟ୍
ତାପରେ ହସ୍ତମୁଖ ଦାନବ ଶଚୀପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଏକ ଚରକୁ ପଠାଇଲେ । ଦାନବରାଜ ଦୂତକୁ ତୁରନ୍ତ ଡାକି କହିଲେ ।
ଗଚ୍ଛ ଵୀର ମହାବାହୋ ଦୂତତ୍ଵଂ କୁରୁ ମେଽନଘ । ବ୍ରୂହି ଶକ୍ରଂ ଦିଵଂ ଗତ୍ଵା ନିଃଶଙ୍କଃ ସୁରସନ୍ନିଧୌ
ଯାଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀର, ମୋ ପାଇଁ ଦୂତ ହେଉ । ଦେବତାମାନଙ୍କ ସଭାରେ ଦିବଲୋକକୁ ଯାଇ ନିଭୟ ଭାବେ ଶକ୍ରଙ୍କୁ କହ ।
ମୁଞ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଗଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗଚ୍ଛ ମା ଚିରମ୍ । ସେଵାଂ ଵା କୁରୁ ଦେଵେଶ ମହିଷସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ହେ ହଜାର ଆଖି ଥିବା, ଦିବଲୋକ ଛାଡି ଚାହିଁ ଯାଅ, ବା ଦେବତାଙ୍କ ରାଜା ମହିଷଙ୍କର ସେବା କର ।
ସ ତ୍ଵାଂ ସଂରକ୍ଷଯେନ୍ନୂନଂ ରାଜା ଶରଣମାଗତମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଶରଣଂ ଯାହି ମହିଷସ୍ଯ ଶଚୀପତେ
ଯଦି ତୁମେ ଶରଣ ନେବାକୁ ଆସିବ, ରାଜା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ । ଏହିପାଇଁ ହେ ଶଚୀପତି, ମହିଷଙ୍କର ଶରଣ ନେବାକୁ ଯାଅ ।
ନୋଚେଦ୍ଵଜ୍ରଂ ଗହାଣାଶୁ ଯୁଦ୍ଧାଯ ବଲସୂଦନ । ପୂର୍ଵୈର୍ଜିତୋଽସି ଚାସ୍ମାକଂ ଜାନାମି ତଵ ପୌରୁଷମ୍
ନହେଲେ, ତୁରନ୍ତ ବଜ୍ର ଉଠାଇ ଯୁଦ୍ଧ କର, ହେ ବଳ ନାଶକ । ଆମେ ପୂର୍ବରୁ ତୁମକୁ ଜିତିଛୁ, ତୁମର ଶକ୍ତି ମୁଁ ଜାଣିଛି ।
ଅହଲ୍ଯାଜାର ଵିଜ୍ଞାତଂ ବଲଂ ତେ ସୁରସଙ୍ଘପ । ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଵ୍ରଜ ଵା କାମଂ ଯତ୍ର ତେ ରମତେ ମନଃ
ହେ ସୁରମାନଙ୍କ ନେତା, ତୁମର ଶକ୍ତି ଅହଲ୍ୟା ଘଟଣାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଯୁଦ୍ଧ କର, କିମ୍ବା ଚାହିଁ ଯାଅ, ଯେଉଁଠି ତୁମର ମନ ରମେ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ଶକ୍ରଃ କ୍ରୋଧସମନ୍ଵିତଃ । ଉଵାଚ ତଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ମିତପୂର୍ଵଂ ଵଚସ୍ତଦା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ସେ ଦୂତର କଥା ଶୁଣି ଇନ୍ଦ୍ର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇ, ରଜାଙ୍ଗନା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମେ ହସି ଏହିପରି କଥା କହିଲେ ।
ନ ଜାନେଽହଂ ସୁମନ୍ଦାତ୍ମନ୍ ଯତସ୍ତ୍ଵଂ ମଦଦର୍ପିତଃ । ଚିକିତ୍ସାଂ ସଂକରିଷ୍ଯାମି ରୋଗସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରଭୋସ୍ତଵ
ମୁଁ ଜାଣେନି, ତୁମେ ଏତେ ଅବୁଦ୍ଧି ମନ ଥିବା ଲୋକ, କାହିଁକି ମୋ ଦ୍ୱାରା ଏତେ ଅହଂକାର କରୁଛ । ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏହି ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା କରିବି ।
ଅତଃ ପରଂ କରିଷ୍ଯାମି ମୂଲସ୍ଯାସ୍ଯ ନିମୂଲନମ୍ । ଗଚ୍ଛ ଦୂତ ତଥା ବ୍ରୂହି ତସ୍ଯାଗ୍ରେ ମମ ଭାଷିତମ୍
ଏହା ପରେ ମୁଁ ଏହି ଦୁଃଖର ମୂଳକୁ ଉପାଡି ଦେବି । ଦୂତ, ଯାଉ, ଏହି କଥା ମୋର ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କହିଦେ ।
ଶିଷ୍ଟୈର୍ଦୂତା ନ ହନ୍ତଵ୍ଯାସ୍ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାଂ ଵିସୃଜାମ୍ଯହମ୍ । ଯୁଦ୍ଧେଚ୍ଛା ଚେତ୍ସମାଗଚ୍ଛ ତ୍ଵରିତୋ ମହିଷୀସୁତ
ଶିଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କ ଦୂତମାନେ କେବେ ମାରାଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡିଦେଉଛି । ଯଦି ତୁମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧର ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ଆସନ୍ତୁ, ମହିଷର ପୁଆ ।
ହଯାରେ ତ୍ଵଦ୍ବଲଂ ଜ୍ଞାତଂ ତୃଣାଦସ୍ତ୍ଵଂ ଜଡାକୃତିଃ । ଶୃଙ୍ଗଯୋସ୍ତେ କରିଷ୍ଯାମି ସୁଦୃଢଂ ଚ ଶରାସନମ୍
ମୁଁ ତୁମର ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖିଛି, ତୁମେ ତ ତୃଣ ପରି ଅନର୍ଥକ ଏବଂ ଜଡ ଦେହ ଥିବା । ତୁମ ଶୃଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦୃଢ଼ ଧନୁ ତିଆରି କରିବି ।
ଦର୍ପଃ ଶୃଙ୍ଗବଲାତ୍ତେଽସ୍ତି ଵିଦିତଂ କାରଣଂ ମଯା । ଵିଷାଣେ ତେ ପରିଚ୍ଛିଦ୍ଯ ସଂହରିଷ୍ଯାମି ତଦ୍ ବଲମ୍
ତୁମର ଅହଂକାର ତୁମ ଶୃଙ୍ଗର ଶକ୍ତିରୁ ଆସିଛି, ଏହି କାରଣ ମୁଁ ଜାଣିଛି । ମୁଁ ତୁମ ଶୃଙ୍ଗ କାଟି ଦେଇ, ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି ।
ଯଦ୍ ବଲେନାତିପୂର୍ଣସ୍ତ୍ଵଂ ଜାତୋଽସି ବଲଦର୍ପିତଃ । କୁଶଲସ୍ତ୍ଵଂ ତଦାଘାତେ ନ ଯୁଦ୍ଧେ ମହିଷାଧମ
ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ବେଶି ଅହଂକାରୀ ହେଇଯାଇଛ । ତୁମେ କେବଳ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ନୁହେଁ, ମହିଷ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ନିମ୍ନ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋଽସୌ ସୁରେନ୍ଦ୍ରେଣ ସ ଦୂତସ୍ତ୍ଵରିତୋ ଗତଃ । ଜଗାମ ମହିଷଂ ମତ୍ତଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ସୁରେଶ୍ୱରଙ୍କ ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦୂତ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲା । ମହିଷାସୁରଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଗିଅ, ନମସ୍କାର କରି, କଥା କହିଲା ।
ଦୂତ ଉଵାଚ ରାଜନ୍ଦେଵାଧିପଃ କାମଂ ନ ତ୍ଵାଂ ଵିଗଣଯତ୍ଯସୌ । ମନ୍ଯତେ ସ୍ଵବଲଂ ପୂର୍ଣଂ ଦେଵସୈନ୍ଯସମାଵୃତଃ
ଦୂତ କହିଲା — ରାଜା, ଦେବତାଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁ ତୁମକୁ କିଛି ଗଣନା କରୁନାହିଁ । ସେ ଦେବସେନା ଦ୍ୱାରା ଘିରି ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଭାବୁଛି ।
ଯଦୁକ୍ତଂ ତେନ ମୂର୍ଖେଣ କଥମନ୍ଯଦ୍ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍ । ପ୍ରିଯଂ ସତ୍ଯଂ ଚ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଭୃତ୍ଯେନ ପୁରତଃ ପ୍ରଭୋଃ
ସେ ମୂର୍ଖ କଣ କହିଛି, ମୁଁ କିପରି ଅନ୍ୟ କଥା କହିବି ? ଭୃତ୍ୟ ତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସତ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରିୟ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ।
ପ୍ରିଯଂ ସତ୍ଯଂ ଚ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ପ୍ରଭୋରଗ୍ରେ ଶୁଭେଚ୍ଛୁନା । ଇତି ନୀତିର୍ମହାରାଜ ଜାଗର୍ତି ଶୁଭକାରିଣୀ
ଯେଉଁ ଲୋକ ଭଲ ଚାହେ, ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ସତ୍ୟ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ନୀତି, ମହାରାଜା, ଭଲ କାମ ଦେଇଥାଏ ।
କେଵଲଂ ଚେତ୍ପ୍ରିଯଂ ବ୍ରୂଯାନ୍ନ ତେ କାର୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ପରୁଷଂ ଚ ନ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ କଦାଚିଚ୍ଛୁଭମିଚ୍ଛତା ॥ ୨୬ ଯଥା ରିପୁମୁଖାଦ୍ଵାଚଃ ପ୍ରସରନ୍ତି ଵିଷୋପମାଃ । ତଥା ଭୃତ୍ଯମୁଖାନ୍ନାଥ ନିଃସରନ୍ତି କଥଂ ଗିରଃ
କେବଳ ପ୍ରିୟ କଥା କହିଲେ, ତୁମ କାମ ସଫଳ ହେବ ନାହିଁ । ଭଲ ଚାହୁଥିବା ଲୋକ କେବେ ବି କଠୋର କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଶତ୍ରୁଙ୍କ ମୁଖରୁ ବିଷ ପରି କଥା ଯେପରି ଆସେ, ଏହିପରି ପ୍ରଭୁ, ଭୃତ୍ୟଙ୍କ ମୁଖରୁ କଥା କିପରି ଆସିବା ଉଚିତ୍ ?
ଯାଦୃଶାନୀହ ଵାକ୍ଯାନି ତେନୋକ୍ତାନି ମହୀପତେ । ତାଦୃଶାନି ନ ମେ ଜିହ୍ଵା ଵକ୍ତୁମର୍ହତି କର୍ହିଚିତ୍
ମହୀପତି, ସେ ଯେପରି କଥା କହିଛି, ଏପରି କଥା ମୋ ଜିହ୍ବା କେବେ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ହେତୁଗର୍ଭଂ ତୃଣାଶନଃ । ଭୃଶଂ କୋପପରୀତାତ୍ମା ବଭୂଵ ମହିଷାସୁରଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଦୂତର ହେତୁପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ତୃଣ ଭକ୍ଷକ ମହିଷାସୁର ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ।
ସମାହୂଯାବ୍ରଵୀଦ୍ଦୈତ୍ଯାନ୍କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ । ଲାଙ୍ଗୂଲଂ ପୃଷ୍ଠଦେଶେ ଚ କୃତ୍ଵା ମୂତ୍ରଂ ପରିତ୍ଯଜନ୍
ସେ ଦୈତ୍ୟମାନେକୁ ଡାକି, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ପଛରେ ଲାଙ୍ଗୁଳ ଉଠାଇ, ମୁତ୍ର କରୁଥିବାବେଳେ କଥା କହିଲେ ।
ଭୋ ଭୋ ଦୈତ୍ଯାଃ ସୁରେନ୍ଦ୍ରୋଽସୌ ଯୁଦ୍ଧକାମୋଽସ୍ତି ସର୍ଵଥା । ବଲୋଦ୍ଯୋଗଂ କୁରୁଧ୍ଵଂ ଵୈ ଜେତଵ୍ଯୋଽସୌ ସୁରାଧମଃ
ହୋ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ! ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଛି । ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତି ତିଆରି କର, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ସୁରପତିକୁ ଜିତିବା ଆବଶ୍ୟକ ।