ପୃଷ୍ଠତସ୍ତୁ ଗତସ୍ତତ୍ର ମହିଷଃ କାମପୀଡିତଃ । କାମଯାନସ୍ତୁ ତାଂ କାମୀ ବଲଵୀର୍ଯମଦୋଦ୍ଧତଃ
କିନ୍ତୁ ମହିଷ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ମତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ, ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲା; ତାଙ୍କୁ ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଆକାଂକ୍ଷା ଅତି ଉତ୍ସାହିତ ହେଲା।
ରୁଦତୀ ସା ଭୃଶଂ ଦୀନା ଦୃଷ୍ଟା ଯକ୍ଷୈର୍ଭଯାତୁରା । ଧାଵମାନଂ ଚ ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଯକ୍ଷାସ୍ତ୍ରାତୁଂ ସମାଯଯୁଃ
ସେ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଅନ୍ଦୋଳିତ ହୋଇ କାନ୍ଦୁଥିଲା; ଯକ୍ଷମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ମହିଷ ଦୌଡ଼ିଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଯକ୍ଷମାନେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆସିଲେ।
ଯୁଦ୍ଧଂ ସମଭଵଦ୍ ଘୋରଂ ଯକ୍ଷାଣାଂ ଚ ହଯାରିଣା । ଶରେଣ ତାଡିତସ୍ତୂର୍ଣଂ ପପାତ ଧରଣୀତଲେ
ଯକ୍ଷମାନେ ଓ ମହିଷ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ଏକ ଶରରେ ତୁରନ୍ତ ଆଘାତ ପାଇ, ମହିଷ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲା।
ମୃତଂ ରମ୍ଭଂ ସମାନୀଯ ଯକ୍ଷାସ୍ତେ ପରମଂ ପ୍ରିଯମ୍ । ଚିତାଯାଂ ରୋପଯାମାସୁସ୍ତସ୍ଯ ଦେହସ୍ଯ ଶୁଦ୍ଧଯେ
ମୃତ ରମ୍ଭାକୁ ନେଇ, ଯକ୍ଷମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅତି ପ୍ରିୟ ଭାବରେ ଶ୍ମଶାନ ଚିତାରେ ରଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଶରୀର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ।
ମହିଷୀ ସା ପତିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚିତାଯାଂ ରୋପିତଂ ତଦା । ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ସା ମତିଂ ଚକ୍ରେ ପତିନା ସହ ପାଵକମ୍
ମହିଷୀ ତାଙ୍କର ପତିକୁ ଚିତାରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଦେଖି, ପତି ସହିତ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲା।
ଵାର୍ଯମାଣାପି ଯକ୍ଷୈଃ ସା ପ୍ରଵିଵେଶ ହୁତାଶନମ୍ । ଜ୍ଵାଲାମାଲାକୁଲଂ ସାଧ୍ଵୀ ପତିମାଦାଯ ଵଲ୍ଲଭମ୍
ଯକ୍ଷମାନେ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସତୀ ଜ୍ୱାଳାର ମାଳାରେ ଘେରି ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପତିକୁ ଆଲିଂଗନ କରି ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ମହିଷସ୍ତୁ ଚିତାମଧ୍ଯାତ୍ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ମହାବଲଃ । ରମ୍ଭୋଽପ୍ଯନ୍ଯଦ୍ଵପୁଃ କୃତ୍ଵା ନିଃସୃତଃ ପୁତ୍ରଵତ୍ସଲଃ
ମହିଷ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚିତା ମଧ୍ୟରୁ ଉଠିଆସିଲେ । ରମ୍ଭା, ପୁଅ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହୀ, ଅନ୍ୟ ଏକ ରୂପ ନେଇ ବାହାରିଲେ ।
ରକ୍ତବୀଜୋଽପ୍ଯସୌ ଜାତୋ ମହିଷୋଽପି ମହାବଲଃ । ଅଭିଷିକ୍ତସ୍ତୁ ରାଜ୍ଯେଽସୌ ହଯାରିରସୁରୋତ୍ତମୈଃ
ସେଇ ରକ୍ତବୀଜ ଦେଖିଲେ, ମହିଷ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ହସ୍ତମୁଖ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ତାଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ ।
ଏଵଂ ସ ମହିଷୋ ଜାତୋ ରକ୍ତବୀଜଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଅଵଧ୍ଯସ୍ତୁ ସୁରୈର୍ଦୈତ୍ଯୈର୍ମାନଵୈଶ୍ଚ ନୃପୋତ୍ତମ
ଏଭଳି ମହିଷ ଓ ରକ୍ତବୀଜ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ହେ ରାଜା, ସେ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଜୟ ଥିଲେ ।
ଇତ୍ଯେତତ୍କଥିତଂ ରାଜନ୍ ଜନ୍ମ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଵରପ୍ରଦାନଞ୍ଚ ତଥା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସର୍ଵଂ ସଵିସ୍ତରମ୍
ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସବୁ କଥା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଦିଆଯାଇଛି ।
ଭଗଵତୀମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଦୈତ୍ଯସୈନ୍ଯୋଦ୍ଯୋଗଃ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏଵଂ ସ ମହିଷୋ ନାମ ଦାନଵୋ ଵରଦର୍ପିତଃ । ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଵଶେ ଚକ୍ରେ ମହାବଲଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି ଦାନବ ମହିଷ, ଦାନ ପାଇଁ ଗର୍ବିତ, ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅଧୀନ କରିଦେଲେ ।
ପୃଥିଵୀଂ ପାଲଯାମାସ ସାଗରାନ୍ତାଂ ଭୁଜାର୍ଜିତାମ୍ । ଏକଚ୍ଛତ୍ରାଂ ନିରାତଙ୍କାଂ ଵୈରିଵର୍ଗଵିଵର୍ଜିତାମ୍
ସାଗର ସୀମାରେ ଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଜିତି, ଏକ ଛତା ତଳେ, ଶତ୍ରୁ ଓ ଭୟ ହୀନ ଭାବେ ଶାସନ କଲେ ।
ସେନାନୀଶ୍ଚିକ୍ଷୁରସ୍ତସ୍ଯ ମହାଵୀର୍ଯୋ ମଦୋତ୍କଟଃ । ଧନାଧ୍ଯକ୍ଷସ୍ତଥା ତାମ୍ରଃ ସେନାଯୁତସମାଵୃତଃ
ତାଙ୍କର ସେନାପତି ଚିକ୍ଷୁର, ଅତ୍ୟଧିକ ଶୂର ଓ ଗର୍ବିତ । ତାମ୍ର ଥିଲେ ଧନର ଦେଖଭାଳ କରୁଥିବା, ଅନେକ ସେନା ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ ।
ଅସିଲୋମା ତଥୋଦର୍କୋ ବିଡାଲାଖ୍ଯଶ୍ଚ ବାଷ୍କଲଃ । ତ୍ରିନେତ୍ରୋଽଥ ତଥା କାଲବନ୍ଧକୋ ବଲଦର୍ପିତଃ
ଅସିଲୋମା, ଉଦର୍କ, ବିଡାଳ ନାମକ ବାଷ୍କଳ, ତିନେତ୍ର ଓ କାଳବନ୍ଧକ, ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ ।
ଏତେ ସୈନ୍ଯଯୁତାଃ ସର୍ଵେ ଦାନଵା ମେଦିନୀଂ ତଦା । ଆଵୃତ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତାଃ କାମମୃଦ୍ଧାଂ ସାଗରମେଖଲାମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନବ, ନିଜ ନିଜ ସେନା ସହିତ, ସାଗର ଘେରା ଧନୀ ପୃଥିବୀକୁ ଚାହିଁ ଦଖଳ କରି ରହିଗଲେ ।
କରଦାଶ୍ଚ କୃତାଃ ସର୍ଵେ ଭୂମିପାଲାଃ ପୁରାତନାଃ । ନିହତା ଯେ ବଲୋଦଗ୍ରାଃ କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ପୃଥିବୀର ପୁରାତନ ରାଜାମାନେ ସମସ୍ତେ କରଦାର ହେଇଗଲେ । ଯେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ସେମାନେ ନିହତ ହେଲେ ।
ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵଶଗା ଜାତା ଯଜ୍ଞଭାଗସମର୍ପକାଃ । ମହିଷସ୍ଯ ମହାରାଜ ନିଖିଲେ କ୍ଷିତିମଣ୍ଡଲେ
ମହିଷଙ୍କର ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଧୀନ ହେଇ, ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ଦେଇଥିଲେ ।
ଏକାତପତ୍ରଂ ତଦ୍ରାଜ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ସ ମହିଷାସୁରଃ । ସ୍ଵର୍ଗଂ ଜେତୁଂ ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ଵରଦାନେନ ଗର୍ଵିତଃ
ମହିଷାସୁର ଏକ ଛତା ତଳେ ରାଜ୍ୟ କରି, ଦାନର ଗର୍ବରେ ଆକାଶ ଜିତିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ ।
ପ୍ରଣିଧିଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ହଯାରିସ୍ତୁ ଶଚୀପତିମ୍ । ସ ସନ୍ଦେଶହରଂ ଶୀଘ୍ରମାହୂଯୋଵାଚ ଦୈତ୍ଯରାଟ୍
ତାପରେ ହସ୍ତମୁଖ ଦାନବ ଶଚୀପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଏକ ଚରକୁ ପଠାଇଲେ । ଦାନବରାଜ ଦୂତକୁ ତୁରନ୍ତ ଡାକି କହିଲେ ।
ଗଚ୍ଛ ଵୀର ମହାବାହୋ ଦୂତତ୍ଵଂ କୁରୁ ମେଽନଘ । ବ୍ରୂହି ଶକ୍ରଂ ଦିଵଂ ଗତ୍ଵା ନିଃଶଙ୍କଃ ସୁରସନ୍ନିଧୌ
ଯାଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀର, ମୋ ପାଇଁ ଦୂତ ହେଉ । ଦେବତାମାନଙ୍କ ସଭାରେ ଦିବଲୋକକୁ ଯାଇ ନିଭୟ ଭାବେ ଶକ୍ରଙ୍କୁ କହ ।
ମୁଞ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଗଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗଚ୍ଛ ମା ଚିରମ୍ । ସେଵାଂ ଵା କୁରୁ ଦେଵେଶ ମହିଷସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ହେ ହଜାର ଆଖି ଥିବା, ଦିବଲୋକ ଛାଡି ଚାହିଁ ଯାଅ, ବା ଦେବତାଙ୍କ ରାଜା ମହିଷଙ୍କର ସେବା କର ।
ସ ତ୍ଵାଂ ସଂରକ୍ଷଯେନ୍ନୂନଂ ରାଜା ଶରଣମାଗତମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଶରଣଂ ଯାହି ମହିଷସ୍ଯ ଶଚୀପତେ
ଯଦି ତୁମେ ଶରଣ ନେବାକୁ ଆସିବ, ରାଜା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ । ଏହିପାଇଁ ହେ ଶଚୀପତି, ମହିଷଙ୍କର ଶରଣ ନେବାକୁ ଯାଅ ।
ନୋଚେଦ୍ଵଜ୍ରଂ ଗହାଣାଶୁ ଯୁଦ୍ଧାଯ ବଲସୂଦନ । ପୂର୍ଵୈର୍ଜିତୋଽସି ଚାସ୍ମାକଂ ଜାନାମି ତଵ ପୌରୁଷମ୍
ନହେଲେ, ତୁରନ୍ତ ବଜ୍ର ଉଠାଇ ଯୁଦ୍ଧ କର, ହେ ବଳ ନାଶକ । ଆମେ ପୂର୍ବରୁ ତୁମକୁ ଜିତିଛୁ, ତୁମର ଶକ୍ତି ମୁଁ ଜାଣିଛି ।
ଅହଲ୍ଯାଜାର ଵିଜ୍ଞାତଂ ବଲଂ ତେ ସୁରସଙ୍ଘପ । ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଵ୍ରଜ ଵା କାମଂ ଯତ୍ର ତେ ରମତେ ମନଃ
ହେ ସୁରମାନଙ୍କ ନେତା, ତୁମର ଶକ୍ତି ଅହଲ୍ୟା ଘଟଣାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଯୁଦ୍ଧ କର, କିମ୍ବା ଚାହିଁ ଯାଅ, ଯେଉଁଠି ତୁମର ମନ ରମେ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ଶକ୍ରଃ କ୍ରୋଧସମନ୍ଵିତଃ । ଉଵାଚ ତଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ମିତପୂର୍ଵଂ ଵଚସ୍ତଦା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ସେ ଦୂତର କଥା ଶୁଣି ଇନ୍ଦ୍ର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇ, ରଜାଙ୍ଗନା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମେ ହସି ଏହିପରି କଥା କହିଲେ ।
ନ ଜାନେଽହଂ ସୁମନ୍ଦାତ୍ମନ୍ ଯତସ୍ତ୍ଵଂ ମଦଦର୍ପିତଃ । ଚିକିତ୍ସାଂ ସଂକରିଷ୍ଯାମି ରୋଗସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରଭୋସ୍ତଵ
ମୁଁ ଜାଣେନି, ତୁମେ ଏତେ ଅବୁଦ୍ଧି ମନ ଥିବା ଲୋକ, କାହିଁକି ମୋ ଦ୍ୱାରା ଏତେ ଅହଂକାର କରୁଛ । ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏହି ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା କରିବି ।
ଅତଃ ପରଂ କରିଷ୍ଯାମି ମୂଲସ୍ଯାସ୍ଯ ନିମୂଲନମ୍ । ଗଚ୍ଛ ଦୂତ ତଥା ବ୍ରୂହି ତସ୍ଯାଗ୍ରେ ମମ ଭାଷିତମ୍
ଏହା ପରେ ମୁଁ ଏହି ଦୁଃଖର ମୂଳକୁ ଉପାଡି ଦେବି । ଦୂତ, ଯାଉ, ଏହି କଥା ମୋର ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କହିଦେ ।
ଶିଷ୍ଟୈର୍ଦୂତା ନ ହନ୍ତଵ୍ଯାସ୍ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାଂ ଵିସୃଜାମ୍ଯହମ୍ । ଯୁଦ୍ଧେଚ୍ଛା ଚେତ୍ସମାଗଚ୍ଛ ତ୍ଵରିତୋ ମହିଷୀସୁତ
ଶିଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କ ଦୂତମାନେ କେବେ ମାରାଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡିଦେଉଛି । ଯଦି ତୁମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧର ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ଆସନ୍ତୁ, ମହିଷର ପୁଆ ।
ହଯାରେ ତ୍ଵଦ୍ବଲଂ ଜ୍ଞାତଂ ତୃଣାଦସ୍ତ୍ଵଂ ଜଡାକୃତିଃ । ଶୃଙ୍ଗଯୋସ୍ତେ କରିଷ୍ଯାମି ସୁଦୃଢଂ ଚ ଶରାସନମ୍
ମୁଁ ତୁମର ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖିଛି, ତୁମେ ତ ତୃଣ ପରି ଅନର୍ଥକ ଏବଂ ଜଡ ଦେହ ଥିବା । ତୁମ ଶୃଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦୃଢ଼ ଧନୁ ତିଆରି କରିବି ।
ଦର୍ପଃ ଶୃଙ୍ଗବଲାତ୍ତେଽସ୍ତି ଵିଦିତଂ କାରଣଂ ମଯା । ଵିଷାଣେ ତେ ପରିଚ୍ଛିଦ୍ଯ ସଂହରିଷ୍ଯାମି ତଦ୍ ବଲମ୍
ତୁମର ଅହଂକାର ତୁମ ଶୃଙ୍ଗର ଶକ୍ତିରୁ ଆସିଛି, ଏହି କାରଣ ମୁଁ ଜାଣିଛି । ମୁଁ ତୁମ ଶୃଙ୍ଗ କାଟି ଦେଇ, ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି ।