ଗତ୍ଵା ପଞ୍ଚନଦେ ତତ୍ର ଗ୍ରାହରୂପଂ ଚକାର ହ । ଵାସଵସ୍ତୁ କରମ୍ଭଂ ତଂ ତଦା ଜଗ୍ରାହ ପାଦଯୋଃ
ପଞ୍ଚନଦୀକୁ ପହଁଚି, ଇନ୍ଦ୍ର ସେଠାରେ ଘୋରା ଆକାର ଧାରଣ କଲେ ଏବଂ କରମ୍ଭଙ୍କୁ ପାଦ ଧରି ଧରିଲେ।
ନିଜଘାନ ଚ ତଂ ଦୁଷ୍ଟଂ କରମ୍ଭଂ ଵୃତ୍ରସୂଦନଃ । ଭ୍ରାତରଂ ନିହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରମ୍ଭଃ କୋପଂ ପରଂ ଗତଃ
ବୃତ୍ରସୂଦନ ସେ ଦୁଷ୍ଟ କରମ୍ଭକୁ ମାରିଦେଲେ; ଭାଇ ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି ରମ୍ଭ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ସ୍ଵଶୀର୍ଷଂ ପାଵକେ ହୋତୁମୈଚ୍ଛଚ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା କରେଣ ହ । କେଶପାଶେ ଗହୀତ୍ଵାଶୁ ଵାମେନ କ୍ରୋଧସଂଯୁତଃ
ନିଜ ମୁଣ୍ଡକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଦାନ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ବାମ ହାତରେ ଚୁଲି ଧରି, ରମ୍ଭ କ୍ରୋଧରେ ତୁରନ୍ତ ତାକୁ ଟାଣିଲେ।
ଦକ୍ଷିଣେନ କରେଣୋଗ୍ରଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଖଡ୍ଗମୁତ୍ତମମ୍ । ଛିନତ୍ତି ଶୀର୍ଷଂ ତତ୍ତାଵଦ୍ଵହ୍ନିନା ପ୍ରତିବୋଧିତଃ
ଡାହାଣ ହାତରେ ଭୟଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଳୱାର ଧରି, ମୁଣ୍ଡ କାଟିବାକୁ ଯିବାବେଳେ, ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ବାଞ୍ଚାଇଲେ।
ଉକ୍ତଶ୍ଚ ଦୈତ୍ଯ ମୂର୍ଖୋଽସି ସ୍ଵଶୀର୍ଷଂ ଛେତ୍ତୁମିଚ୍ଛସି । ଆତ୍ମହତ୍ଯାତିଦୁଃସାଧ୍ଯା କଥଂ ତ୍ଵଂ କର୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ
ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ହେ ଦାନବ, ତୁମେ ମୂର୍ଖ, ନିଜ ମୁଣ୍ଡ କାଟିବାକୁ ଚାହୁଛ; ନିଜକୁ ମାରିବା କଠିନ କାମ—ତୁମେ କିପରି ଏହା କରିବାକୁ ଚାହୁଛ?
ଵରଂ ଵରଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯସ୍ତେ ମନସି ଵର୍ତତେ । ମା ମ୍ରିଯସ୍ଵ ମୃତେନାଦ୍ଯ କିଂ ତେ କାର୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ତୁମ ମନରେ ଅଛି, ତାହା ଚାହ; ତୁମର ଭଲ ହେଉ। ଆଜି ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ମରିଯିବାରେ କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ?
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ରମ୍ଭଃ ପାଵକସ୍ଯ ସୁଭାଷିତମ୍ । ତତୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚୋ ରମ୍ଭସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କେଶକଲାପକମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଏହି ଭଲ କଥା ଶୁଣି, ରମ୍ଭ ଚୁଲି ଛାଡ଼ି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯଦି ତୁଷ୍ଟୋଽସି ଦେଵେଶ ଦେହି ମେ ଵାଞ୍ଛିତଂ ଵରମ୍ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଜଯୀ ପୁତ୍ରଃ ସ୍ଯାନ୍ନଃ ପରବଲାର୍ଦନଃ
ଯଦି ଆପଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ମୋ ଇଚ୍ଛିତ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅନ୍ତୁ: ଆମ ପାଖରେ ଏମିତି ପୁଅ ହେଉ, ଯିଏ ତିନି ଲୋକ ଜିତିବେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦଳନ କରିବ।
ଅଜେଯଃ ସର୍ଵଥା ସ ସ୍ଯାଦ୍ଦେଵଦାନଵମାନଵୈଃ । କାମରୂପୀ ମହାଵୀର୍ଯଃ ସର୍ଵଲୋକାଭିଵନ୍ଦିତଃ
ସେ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମାନବଙ୍କ ପାଖରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଜୟ ହେବେ; ଚାହିଲେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିବେ, ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବେ।
ପାଵକସ୍ତଂ ତଥେତ୍ଯାହ ଭଵିଷ୍ଯତି ତଵେପ୍ସିତମ୍ । ପୁତ୍ରସ୍ତଵ ମହାଭାଗ ମରଣାଦ୍ଵିରମାଧୁନା
ଅଗ୍ନି କହିଲେ, 'ଠିକ୍ ଅଛି, ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରିଛ, ସେହିପରି ହେବ। ମହାଭାଗ, ତୁମର ପୁଅ ଏହିପରି ହେବ, ଏବେ ମୃତ୍ୟୁ ଚିନ୍ତା ଛାଡିଦିଅ।'
ଯସ୍ଯାଂ ଚିତ୍ତଂ ତୁ ରମ୍ଭ ତ୍ଵଂ ପ୍ରମଦାଯାଂ କରିଷ୍ଯସି । ତସ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରୋ ମହାଭାଗ ଭଵିଷ୍ଯତି ବଲାଧିକଃ
ରମ୍ଭା, ତୁମର ମନ ଯେଉଁ ଜନନୀପାଇଁ ଆକର୍ଷିତ ହେବ, ସେଉଁଠି ତୁମର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବ; ସେ ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶକ୍ତିରେ ଅତିକ୍ରମ କରିବ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଵହ୍ନିନା ରମ୍ଭୋ ଵଚନଂ ଚିତ୍ତରଞ୍ଜନମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଣମ୍ଯ ପ୍ରଯଯୌ ଵହ୍ନିଂ ତଂ ଦାନଵୋତ୍ତମଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରମ୍ଭା ମନରେ ଅନନ୍ଦ ଭରିଗଲା; ସେ ନମସ୍କାର କରି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଛାଡି ଚାଲିଗଲା।
ଯକ୍ଷୈଃ ପରିଵୃତଂ ସ୍ଥାନଂ ରମଣୀଯଂ ଶ୍ରିଯାନ୍ଵିତମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚକ୍ରେ ତଦା ଭାଵଂ ମହିଷ୍ଯାଂ ଦାନଵୋତ୍ତମଃ
ଯକ୍ଷମାନେ ଘେରିଥିବା ଏକ ସୁନ୍ଦର ଓ ମହିମାମୟ ସ୍ଥାନ ଦେଖି, ଦାନବମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରମ୍ଭା ତାହାରେ ଏକ ମହିଷୀପାଇଁ ମନ ଲଗାଇଲା।
ମତ୍ତାଯାଂ ରୂପପୂର୍ଣାଯାଂ ଵିହାଯାନ୍ଯାଞ୍ଚ ଯୋଷିତମ୍ । ସା ସମାଗାଚ୍ଚ ତରସା କାମଯନ୍ତୀ ମୁଦାନ୍ଵିତା
ସେ ମହିଷୀ ମଦମସ୍ତ ଓ ରୂପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ଅନ୍ୟ ମହିଷୀମାନେ ଛାଡି, ସେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ରମ୍ଭାଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲା।
ରମ୍ଭୋଽପି ଗମନଂ ଚକ୍ରେ ଭଵିତଵ୍ଯପ୍ରଣୋଦିତଃ । ସା ତୁ ଗର୍ଭଵତୀ ଜାତା ମହିଷୀ ତସ୍ଯ ଵୀର୍ଯତଃ
ରମ୍ଭା ଭାଗ୍ୟର ଉପରେ ଚଳି, ତାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ମହିଷୀ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲା।
ତାଂ ଗୃହୀତ୍ଵାଥ ପାତାଲଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ମନୋହରମ୍ । ମହିଷେଭ୍ଯଶ୍ଚ ତାଂ ରକ୍ଷନ୍ପ୍ରିଯାମନୁମତାଂ କିଲ
ତାଙ୍କୁ ନେଇ ରମ୍ଭା ମନୋହର ପାତାଳ ଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ମହିଷମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଅନୁମତିରେ।
କଦାଚିନ୍ମହିଷଶ୍ଚାନ୍ଯଃ କାମାର୍ତସ୍ତାମୁପାଦ୍ରଵତ୍ । ସ୍ଵଯମାଗତ୍ଯ ତଂ ହନ୍ତୁଂ ଦାନଵଃ ସମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ଏକଦିନ ଅନ୍ୟ ଏକ ମହିଷ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା; ଦାନବ ନିଜେ ଆସି ତାହାକୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ସ୍ଵରକ୍ଷାର୍ଥଂ ସମାଗତ୍ଯ ମହିଷଂ ସମତାଡଯତ୍ । ସୋଽପି ତଂ ନିଜଘାନାଶୁ ଶୃଙ୍ଗାଭ୍ଯାଂ କାମମୋହିତଃ
ନିଜକୁ ରକ୍ଷିବା ପାଇଁ ଆସି, ଦାନବ ମହିଷକୁ ଆଘାତ କଲେ; କିନ୍ତୁ ଅତି ଆକାଂକ୍ଷାରେ ମହିଷ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୃଙ୍ଗରେ ମାରିଦେଲା।
ତାଡିତସ୍ତେନ ତୀକ୍ଷ୍ଣାଭ୍ଯାଂ ଶୃଙ୍ଗାଭ୍ଯାଂ ହୃଦଯେ ଭୃଶମ୍ । ଭୂମୌ ପପାତ ତରସା ମମାର ଚ ଵିମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୃଙ୍ଗରେ ହୃଦୟରେ ଭଲଭାବେ ଆଘାତ ପାଇ, ସେ ଜୋରରେ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ ଓ ଅଚେତନ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ମୃତେ ଭର୍ତରି ସା ଦୀନା ଭଯାର୍ତା ଵିଦ୍ରୁତା ଭୃଶମ୍ । ସା ଵେଗାତ୍ତଂ ଵଟଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯକ୍ଷାଣାଂ ଶରଣଂ ଗତା
ପତି ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ପରେ, ସେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ତୁରନ୍ତ ପଳାଇଗଲା; ଏକ ବଟବୃକ୍ଷ ପହଞ୍ଚି, ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲା।
ପୃଷ୍ଠତସ୍ତୁ ଗତସ୍ତତ୍ର ମହିଷଃ କାମପୀଡିତଃ । କାମଯାନସ୍ତୁ ତାଂ କାମୀ ବଲଵୀର୍ଯମଦୋଦ୍ଧତଃ
କିନ୍ତୁ ମହିଷ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ମତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ, ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲା; ତାଙ୍କୁ ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଆକାଂକ୍ଷା ଅତି ଉତ୍ସାହିତ ହେଲା।
ରୁଦତୀ ସା ଭୃଶଂ ଦୀନା ଦୃଷ୍ଟା ଯକ୍ଷୈର୍ଭଯାତୁରା । ଧାଵମାନଂ ଚ ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଯକ୍ଷାସ୍ତ୍ରାତୁଂ ସମାଯଯୁଃ
ସେ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଅନ୍ଦୋଳିତ ହୋଇ କାନ୍ଦୁଥିଲା; ଯକ୍ଷମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ମହିଷ ଦୌଡ଼ିଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଯକ୍ଷମାନେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆସିଲେ।
ଯୁଦ୍ଧଂ ସମଭଵଦ୍ ଘୋରଂ ଯକ୍ଷାଣାଂ ଚ ହଯାରିଣା । ଶରେଣ ତାଡିତସ୍ତୂର୍ଣଂ ପପାତ ଧରଣୀତଲେ
ଯକ୍ଷମାନେ ଓ ମହିଷ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ଏକ ଶରରେ ତୁରନ୍ତ ଆଘାତ ପାଇ, ମହିଷ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲା।
ମୃତଂ ରମ୍ଭଂ ସମାନୀଯ ଯକ୍ଷାସ୍ତେ ପରମଂ ପ୍ରିଯମ୍ । ଚିତାଯାଂ ରୋପଯାମାସୁସ୍ତସ୍ଯ ଦେହସ୍ଯ ଶୁଦ୍ଧଯେ
ମୃତ ରମ୍ଭାକୁ ନେଇ, ଯକ୍ଷମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅତି ପ୍ରିୟ ଭାବରେ ଶ୍ମଶାନ ଚିତାରେ ରଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଶରୀର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ।
ମହିଷୀ ସା ପତିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚିତାଯାଂ ରୋପିତଂ ତଦା । ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ସା ମତିଂ ଚକ୍ରେ ପତିନା ସହ ପାଵକମ୍
ମହିଷୀ ତାଙ୍କର ପତିକୁ ଚିତାରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଦେଖି, ପତି ସହିତ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲା।
ଵାର୍ଯମାଣାପି ଯକ୍ଷୈଃ ସା ପ୍ରଵିଵେଶ ହୁତାଶନମ୍ । ଜ୍ଵାଲାମାଲାକୁଲଂ ସାଧ୍ଵୀ ପତିମାଦାଯ ଵଲ୍ଲଭମ୍
ଯକ୍ଷମାନେ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସତୀ ଜ୍ୱାଳାର ମାଳାରେ ଘେରି ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପତିକୁ ଆଲିଂଗନ କରି ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ମହିଷସ୍ତୁ ଚିତାମଧ୍ଯାତ୍ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ମହାବଲଃ । ରମ୍ଭୋଽପ୍ଯନ୍ଯଦ୍ଵପୁଃ କୃତ୍ଵା ନିଃସୃତଃ ପୁତ୍ରଵତ୍ସଲଃ
ମହିଷ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚିତା ମଧ୍ୟରୁ ଉଠିଆସିଲେ । ରମ୍ଭା, ପୁଅ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହୀ, ଅନ୍ୟ ଏକ ରୂପ ନେଇ ବାହାରିଲେ ।
ରକ୍ତବୀଜୋଽପ୍ଯସୌ ଜାତୋ ମହିଷୋଽପି ମହାବଲଃ । ଅଭିଷିକ୍ତସ୍ତୁ ରାଜ୍ଯେଽସୌ ହଯାରିରସୁରୋତ୍ତମୈଃ
ସେଇ ରକ୍ତବୀଜ ଦେଖିଲେ, ମହିଷ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ହସ୍ତମୁଖ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ତାଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ ।
ଏଵଂ ସ ମହିଷୋ ଜାତୋ ରକ୍ତବୀଜଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଅଵଧ୍ଯସ୍ତୁ ସୁରୈର୍ଦୈତ୍ଯୈର୍ମାନଵୈଶ୍ଚ ନୃପୋତ୍ତମ
ଏଭଳି ମହିଷ ଓ ରକ୍ତବୀଜ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ହେ ରାଜା, ସେ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଜୟ ଥିଲେ ।
ଇତ୍ଯେତତ୍କଥିତଂ ରାଜନ୍ ଜନ୍ମ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଵରପ୍ରଦାନଞ୍ଚ ତଥା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସର୍ଵଂ ସଵିସ୍ତରମ୍
ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସବୁ କଥା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଦିଆଯାଇଛି ।