ଏକଂ ସ୍ଥାନଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମରଣସ୍ଯ ମହୀପତେ । ପ୍ରବ୍ରୂହି ତଂ ଵରଂ ସାଧୋ ଯସ୍ତେ ମନସି ଵର୍ତତେ
ହେ ରାଜା, ମୃତ୍ୟୁ ଛାଡ଼ି, ତୁମ ହୃଦୟରେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହଁ, ସେଠିକି ମୋତେ କହ।
ମହିଷ ଉଵାଚ ନ ଦେଵାନ୍ମାନୁଷାଦ୍ଦୈତ୍ଯାନ୍ମରଣଂ ମେ ପିତାମହ । ପୁରୁଷାନ୍ନ ଚ ମେ ମୃତ୍ଯୁର୍ଯୋଷା ମାଂ କା ହନିଷ୍ଯତି
ମହିଷ ଉଚ୍ଚାରିଲେ: ହେ ପିତାମହ, ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ଦେବତା, ମଣିଷ କିମ୍ବା ଦାନବଙ୍କ ହାତରେ ହେଉନାହିଁ; ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ମାରିପାରିବେନି—ଏକ ଜଣୀ କିପରି ମୋତେ ମାରିପାରିବ?
ତସ୍ମାନ୍ମେ ମରଣଂ ନୂନଂ କାମିନ୍ଯାଃ କୁରୁ ପଦ୍ମଜ । ଅବଲା ହନ୍ତ ମାଂ ହନ୍ତୁଂ କଥଂ ଶକ୍ତା ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେଠାରୁ, ହେ ପଦ୍ମଜ, ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜଣେ ଜଣୀଙ୍କ ହାତରେ ହେଉ; ଦୁର୍ବଳ ଜଣୀ କିପରି ମୋତେ ମାରିପାରିବେ?
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଯଦା କଦାପି ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ନାର୍ଯାସ୍ତେ ମରଣଂ ଧୁଵମ୍ । ନ ନରେଭ୍ଯୋ ମହାଭାଗ ମୃତିସ୍ତେ ମହିଷାସୁର
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ହେ ଦାନବନାୟକ, କେତେବେଳେ ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜଣେ ନାରୀଙ୍କ ହାତରେ ହେବ; ହେ ମହାବଳୀ ମହିଷାସୁର, ପୁରୁଷମାନେ ତୁମକୁ ମାରିପାରିବେନି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏଵଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରଂ ତସ୍ମୈ ଯଯୌ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜାଲଯମ୍ । ସୋଽପି ଦୈତ୍ଯଵରଃ ପ୍ରାପ ନିଜଂ ସ୍ଥାନଂ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ।
ରାଜୋଵାଚ ମହିଷଃ କସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽସୌ କଥଂ ଜାତୋ ମହାବଲୀ । କଥଂ ଚ ମାହିଷଂ ରୂପଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତେନ ମହାତ୍ମନା
ରାଜା ପଚାରିଲେ: ମହିଷ କାହାର ପୁଅ ଥିଲେ, ସେ ମହାବଳୀ କିପରି ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଏବଂ କିପରି ମହିଷ ରୂପ ପାଇଥିଲେ?
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଦନୋଃ ପୁତ୍ରୌ ମହାରାଜ ଵିଖ୍ଯାତୌ କ୍ଷିତିମଣ୍ଡଲେ । ରମ୍ଭଶ୍ଚୈଵ କରମ୍ଭଶ୍ଚ ଦ୍ଵାଵାସ୍ତାଂ ଦାନଵୋତ୍ତମୌ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ହେ ମହାରାଜ, ଦାନୁର ଦୁଇ ଝିଅ ପୁଅ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଭୂମିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ରମ୍ଭ ଓ କରମ୍ଭ—ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବ।
ତାଵପୁତ୍ରୌ ମହାରାଜ ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ ତେପତୁସ୍ତପଃ । ବହୂନ୍ଵର୍ଷଗଣାନ୍କାମଂ ପୁଣ୍ଯେ ପଞ୍ଚନଦେ ଜଲେ
ସେମାନେ, ପୁଅ ପାଇବା ଆଶାରେ, ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ଇଚ୍ଛାମତେ ପଞ୍ଚନଦୀର ପବିତ୍ର ଜଳରେ କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ।
କରମ୍ଭସ୍ତୁ ଜଲେ ମଗ୍ନଶ୍ଚକାର ପରମଂ ତପଃ । ଵୃକ୍ଷଂ ରସାଲଵଟଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରମ୍ଭୋଽଗ୍ନିମସେଵତ
କରମ୍ଭ ଜଳରେ ବୁଡ଼ି ରହି କଠିନ ତପ କଲେ; ରମ୍ଭ ରସା ଡୁମୁର ଗଛ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଅଗ୍ନିର ପୂଜା କଲେ।
ପଞ୍ଚାଗ୍ନିସାଧନାସକ୍ତଃ ସ ରମ୍ଭସ୍ତୁ ଯଦାଭଵତ୍ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶଚୀପତିର୍ଦୁଃଖମୁଦ୍ଯଯୌ ଦାନଵୌ ପ୍ରତି
ଯେତେବେଳେ ରମ୍ଭ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ଉପାସନାରେ ଲୀନ ହେଲେ, ଶଚୀପତି ସେମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଜାଣି, ଦୁଇ ଦାନବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଲେ।
ଗତ୍ଵା ପଞ୍ଚନଦେ ତତ୍ର ଗ୍ରାହରୂପଂ ଚକାର ହ । ଵାସଵସ୍ତୁ କରମ୍ଭଂ ତଂ ତଦା ଜଗ୍ରାହ ପାଦଯୋଃ
ପଞ୍ଚନଦୀକୁ ପହଁଚି, ଇନ୍ଦ୍ର ସେଠାରେ ଘୋରା ଆକାର ଧାରଣ କଲେ ଏବଂ କରମ୍ଭଙ୍କୁ ପାଦ ଧରି ଧରିଲେ।
ନିଜଘାନ ଚ ତଂ ଦୁଷ୍ଟଂ କରମ୍ଭଂ ଵୃତ୍ରସୂଦନଃ । ଭ୍ରାତରଂ ନିହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରମ୍ଭଃ କୋପଂ ପରଂ ଗତଃ
ବୃତ୍ରସୂଦନ ସେ ଦୁଷ୍ଟ କରମ୍ଭକୁ ମାରିଦେଲେ; ଭାଇ ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି ରମ୍ଭ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ସ୍ଵଶୀର୍ଷଂ ପାଵକେ ହୋତୁମୈଚ୍ଛଚ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା କରେଣ ହ । କେଶପାଶେ ଗହୀତ୍ଵାଶୁ ଵାମେନ କ୍ରୋଧସଂଯୁତଃ
ନିଜ ମୁଣ୍ଡକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଦାନ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ବାମ ହାତରେ ଚୁଲି ଧରି, ରମ୍ଭ କ୍ରୋଧରେ ତୁରନ୍ତ ତାକୁ ଟାଣିଲେ।
ଦକ୍ଷିଣେନ କରେଣୋଗ୍ରଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଖଡ୍ଗମୁତ୍ତମମ୍ । ଛିନତ୍ତି ଶୀର୍ଷଂ ତତ୍ତାଵଦ୍ଵହ୍ନିନା ପ୍ରତିବୋଧିତଃ
ଡାହାଣ ହାତରେ ଭୟଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଳୱାର ଧରି, ମୁଣ୍ଡ କାଟିବାକୁ ଯିବାବେଳେ, ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ବାଞ୍ଚାଇଲେ।
ଉକ୍ତଶ୍ଚ ଦୈତ୍ଯ ମୂର୍ଖୋଽସି ସ୍ଵଶୀର୍ଷଂ ଛେତ୍ତୁମିଚ୍ଛସି । ଆତ୍ମହତ୍ଯାତିଦୁଃସାଧ୍ଯା କଥଂ ତ୍ଵଂ କର୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ
ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ହେ ଦାନବ, ତୁମେ ମୂର୍ଖ, ନିଜ ମୁଣ୍ଡ କାଟିବାକୁ ଚାହୁଛ; ନିଜକୁ ମାରିବା କଠିନ କାମ—ତୁମେ କିପରି ଏହା କରିବାକୁ ଚାହୁଛ?
ଵରଂ ଵରଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯସ୍ତେ ମନସି ଵର୍ତତେ । ମା ମ୍ରିଯସ୍ଵ ମୃତେନାଦ୍ଯ କିଂ ତେ କାର୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ତୁମ ମନରେ ଅଛି, ତାହା ଚାହ; ତୁମର ଭଲ ହେଉ। ଆଜି ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ମରିଯିବାରେ କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ?
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ରମ୍ଭଃ ପାଵକସ୍ଯ ସୁଭାଷିତମ୍ । ତତୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚୋ ରମ୍ଭସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କେଶକଲାପକମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଏହି ଭଲ କଥା ଶୁଣି, ରମ୍ଭ ଚୁଲି ଛାଡ଼ି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯଦି ତୁଷ୍ଟୋଽସି ଦେଵେଶ ଦେହି ମେ ଵାଞ୍ଛିତଂ ଵରମ୍ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଜଯୀ ପୁତ୍ରଃ ସ୍ଯାନ୍ନଃ ପରବଲାର୍ଦନଃ
ଯଦି ଆପଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ମୋ ଇଚ୍ଛିତ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅନ୍ତୁ: ଆମ ପାଖରେ ଏମିତି ପୁଅ ହେଉ, ଯିଏ ତିନି ଲୋକ ଜିତିବେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦଳନ କରିବ।
ଅଜେଯଃ ସର୍ଵଥା ସ ସ୍ଯାଦ୍ଦେଵଦାନଵମାନଵୈଃ । କାମରୂପୀ ମହାଵୀର୍ଯଃ ସର୍ଵଲୋକାଭିଵନ୍ଦିତଃ
ସେ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମାନବଙ୍କ ପାଖରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଜୟ ହେବେ; ଚାହିଲେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିବେ, ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବେ।
ପାଵକସ୍ତଂ ତଥେତ୍ଯାହ ଭଵିଷ୍ଯତି ତଵେପ୍ସିତମ୍ । ପୁତ୍ରସ୍ତଵ ମହାଭାଗ ମରଣାଦ୍ଵିରମାଧୁନା
ଅଗ୍ନି କହିଲେ, 'ଠିକ୍ ଅଛି, ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରିଛ, ସେହିପରି ହେବ। ମହାଭାଗ, ତୁମର ପୁଅ ଏହିପରି ହେବ, ଏବେ ମୃତ୍ୟୁ ଚିନ୍ତା ଛାଡିଦିଅ।'
ଯସ୍ଯାଂ ଚିତ୍ତଂ ତୁ ରମ୍ଭ ତ୍ଵଂ ପ୍ରମଦାଯାଂ କରିଷ୍ଯସି । ତସ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରୋ ମହାଭାଗ ଭଵିଷ୍ଯତି ବଲାଧିକଃ
ରମ୍ଭା, ତୁମର ମନ ଯେଉଁ ଜନନୀପାଇଁ ଆକର୍ଷିତ ହେବ, ସେଉଁଠି ତୁମର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବ; ସେ ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶକ୍ତିରେ ଅତିକ୍ରମ କରିବ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଵହ୍ନିନା ରମ୍ଭୋ ଵଚନଂ ଚିତ୍ତରଞ୍ଜନମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଣମ୍ଯ ପ୍ରଯଯୌ ଵହ୍ନିଂ ତଂ ଦାନଵୋତ୍ତମଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରମ୍ଭା ମନରେ ଅନନ୍ଦ ଭରିଗଲା; ସେ ନମସ୍କାର କରି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଛାଡି ଚାଲିଗଲା।
ଯକ୍ଷୈଃ ପରିଵୃତଂ ସ୍ଥାନଂ ରମଣୀଯଂ ଶ୍ରିଯାନ୍ଵିତମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚକ୍ରେ ତଦା ଭାଵଂ ମହିଷ୍ଯାଂ ଦାନଵୋତ୍ତମଃ
ଯକ୍ଷମାନେ ଘେରିଥିବା ଏକ ସୁନ୍ଦର ଓ ମହିମାମୟ ସ୍ଥାନ ଦେଖି, ଦାନବମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରମ୍ଭା ତାହାରେ ଏକ ମହିଷୀପାଇଁ ମନ ଲଗାଇଲା।
ମତ୍ତାଯାଂ ରୂପପୂର୍ଣାଯାଂ ଵିହାଯାନ୍ଯାଞ୍ଚ ଯୋଷିତମ୍ । ସା ସମାଗାଚ୍ଚ ତରସା କାମଯନ୍ତୀ ମୁଦାନ୍ଵିତା
ସେ ମହିଷୀ ମଦମସ୍ତ ଓ ରୂପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ଅନ୍ୟ ମହିଷୀମାନେ ଛାଡି, ସେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ରମ୍ଭାଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲା।
ରମ୍ଭୋଽପି ଗମନଂ ଚକ୍ରେ ଭଵିତଵ୍ଯପ୍ରଣୋଦିତଃ । ସା ତୁ ଗର୍ଭଵତୀ ଜାତା ମହିଷୀ ତସ୍ଯ ଵୀର୍ଯତଃ
ରମ୍ଭା ଭାଗ୍ୟର ଉପରେ ଚଳି, ତାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ମହିଷୀ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲା।
ତାଂ ଗୃହୀତ୍ଵାଥ ପାତାଲଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ମନୋହରମ୍ । ମହିଷେଭ୍ଯଶ୍ଚ ତାଂ ରକ୍ଷନ୍ପ୍ରିଯାମନୁମତାଂ କିଲ
ତାଙ୍କୁ ନେଇ ରମ୍ଭା ମନୋହର ପାତାଳ ଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ମହିଷମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଅନୁମତିରେ।
କଦାଚିନ୍ମହିଷଶ୍ଚାନ୍ଯଃ କାମାର୍ତସ୍ତାମୁପାଦ୍ରଵତ୍ । ସ୍ଵଯମାଗତ୍ଯ ତଂ ହନ୍ତୁଂ ଦାନଵଃ ସମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ଏକଦିନ ଅନ୍ୟ ଏକ ମହିଷ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା; ଦାନବ ନିଜେ ଆସି ତାହାକୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ସ୍ଵରକ୍ଷାର୍ଥଂ ସମାଗତ୍ଯ ମହିଷଂ ସମତାଡଯତ୍ । ସୋଽପି ତଂ ନିଜଘାନାଶୁ ଶୃଙ୍ଗାଭ୍ଯାଂ କାମମୋହିତଃ
ନିଜକୁ ରକ୍ଷିବା ପାଇଁ ଆସି, ଦାନବ ମହିଷକୁ ଆଘାତ କଲେ; କିନ୍ତୁ ଅତି ଆକାଂକ୍ଷାରେ ମହିଷ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୃଙ୍ଗରେ ମାରିଦେଲା।
ତାଡିତସ୍ତେନ ତୀକ୍ଷ୍ଣାଭ୍ଯାଂ ଶୃଙ୍ଗାଭ୍ଯାଂ ହୃଦଯେ ଭୃଶମ୍ । ଭୂମୌ ପପାତ ତରସା ମମାର ଚ ଵିମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୃଙ୍ଗରେ ହୃଦୟରେ ଭଲଭାବେ ଆଘାତ ପାଇ, ସେ ଜୋରରେ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ ଓ ଅଚେତନ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ମୃତେ ଭର୍ତରି ସା ଦୀନା ଭଯାର୍ତା ଵିଦ୍ରୁତା ଭୃଶମ୍ । ସା ଵେଗାତ୍ତଂ ଵଟଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯକ୍ଷାଣାଂ ଶରଣଂ ଗତା
ପତି ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ପରେ, ସେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ତୁରନ୍ତ ପଳାଇଗଲା; ଏକ ବଟବୃକ୍ଷ ପହଞ୍ଚି, ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲା।