ମହିଷାସୁରୋତ୍ପତ୍ତିଃ ରାଜୋଵାଚ ଯୋଗେଶ୍ଵର୍ଯାଃ ପ୍ରଭାଵୋଽଯଂ କଥିତଶ୍ଚାତିଵିସ୍ତରାତ୍ । ବ୍ରୂହି ତଚ୍ଚରିତଂ ସ୍ଵାମିଞ୍ଛ୍ରୋତୁଂ କୌତୂହଲଂ ମମ
ମହିଷାସୁରଙ୍କ ଜନ୍ମ।
ମହାଦେଵୀପ୍ରଭାଵଂ ଵୈ ଶ୍ରୋତୁଂ କୋ ନାଭିଵାଞ୍ଛତି । ଯୋ ଜାନାତି ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ତଦୁତ୍ପନ୍ନଂ ଚରାଚରମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ବିଶ୍ୱ ଯାହାଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ସେ ମହାଦେବୀଙ୍କର ମହିମା ଶୁଣିବାକୁ କିଏ ଚାହେଁ ନାହିଁ?
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିସ୍ତରେଣ ମହାମତେ । ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନାଯ ଶାନ୍ତାଯ ନ ବ୍ରୂଯାତ୍ସ ତୁ ମନ୍ଦଧୀଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜନ୍, ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ, ମୁଁ ବିସ୍ତାରରେ କହିବି। ଏହି କଥା କେବଳ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଓ ଶାନ୍ତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ, ମନ୍ଦମତିଙ୍କୁ ନୁହେଁ।
ପୁରା ଯୁଦ୍ଧମଭୂଦ୍ ଘୋରଂ ଦେଵଦାନଵସେନଯୋଃ । ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପୃଥିଵୀପାଲ ମହିଷାଖ୍ଯେ ମହୀପତୌ
ପୂର୍ବେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହେଇଥିଲା, ହେ ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ, ମହିଷ ନାମକ ରାଜାଙ୍କ ଶାସନରେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ।
ମହିଷୋ ନାମ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଚକାର ତପ ଉତ୍ତମମ୍ । ଗତ୍ଵା ହେମଗିରୌ ଚୋଗ୍ରଂ ଦେଵଵିସ୍ମଯକାରକମ୍
ମହିଷ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ସୁନା ପାହାଡ଼କୁ ଯାଇ, ଏମିତି କଠିନ ତପ କଲେ ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଇଥିଲେ।
ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଂ ପୂର୍ଣଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ହୃଦି ଦେଵତାମ୍ । ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋ ମହାରାଜ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ
ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ହୃଦୟରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ; ଏହିପରି ତାଙ୍କ ଉପରେ ବିଶ୍ୱର ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ହେ ରାଜା।
ତତ୍ରାଗତ୍ଯାବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ହଂସାରୂଢଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ । ଵରଂ ଵରଯ ଧର୍ମାତ୍ମନ୍ଦଦାମି ତଵ ଵାଚ୍ଛିତମ୍
ସେଠାରେ ହଂସ ଉପରେ ବସି, ଚାରିମୁହଁ ବ୍ରହ୍ମା ଆସି କହିଲେ: ଧର୍ମାତ୍ମା, ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ସେ ଦାନ ମୁଁ ଦେବି।
ମହିଷ ଉଵାଚ ଅମରତ୍ଵଂ ଦେଵଦେଵ ଵାଞ୍ଛାମି ଦ୍ରୁହିଣ ପ୍ରଭୋ । ଯଥା ମୃତ୍ଯୁ ଭଯଂ ନ ସ୍ଯାତ୍ତଥା କୁରୁ ପିତାମହ
ମହିଷ କହିଲେ: ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ଦ୍ରୁହିଣ, ମୁଁ ଅମରତ୍ୱ ଚାହେଁ; ଏମିତି କରନ୍ତୁ, ପିତାମହ, ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁର ଭୟ ନ ଥାଏ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଉତ୍ପନ୍ନସ୍ଯ ଧ୍ରୁଵଂ ମୃତ୍ଯୁର୍ଧ୍ରୁଵଂ ଜନ୍ମ ମୃତସ୍ଯ ଚ । ସର୍ଵଥା ମରଣୋତ୍ପତ୍ତୀ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଣିନାଂ କିଲ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଯେଉଁଠାରେ ଜନ୍ମ ହୁଏ, ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଜନ୍ମ ନିଶ୍ଚିତ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଅଟଳ।
ନାଶଃ କାଲେନ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ଦୈତ୍ଯପୁଙ୍ଗଵ । ମହାମହୀଧରାଣାଂ ଚ ସମୁଦ୍ରାଣାଂ ଚ ସର୍ଵଥା
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ମହାପାହାଡ଼ ଓ ସମୁଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ, ସମୟରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି, ହେ ଦାନବମାନ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏକଂ ସ୍ଥାନଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମରଣସ୍ଯ ମହୀପତେ । ପ୍ରବ୍ରୂହି ତଂ ଵରଂ ସାଧୋ ଯସ୍ତେ ମନସି ଵର୍ତତେ
ହେ ରାଜା, ମୃତ୍ୟୁ ଛାଡ଼ି, ତୁମ ହୃଦୟରେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହଁ, ସେଠିକି ମୋତେ କହ।
ମହିଷ ଉଵାଚ ନ ଦେଵାନ୍ମାନୁଷାଦ୍ଦୈତ୍ଯାନ୍ମରଣଂ ମେ ପିତାମହ । ପୁରୁଷାନ୍ନ ଚ ମେ ମୃତ୍ଯୁର୍ଯୋଷା ମାଂ କା ହନିଷ୍ଯତି
ମହିଷ ଉଚ୍ଚାରିଲେ: ହେ ପିତାମହ, ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ଦେବତା, ମଣିଷ କିମ୍ବା ଦାନବଙ୍କ ହାତରେ ହେଉନାହିଁ; ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ମାରିପାରିବେନି—ଏକ ଜଣୀ କିପରି ମୋତେ ମାରିପାରିବ?
ତସ୍ମାନ୍ମେ ମରଣଂ ନୂନଂ କାମିନ୍ଯାଃ କୁରୁ ପଦ୍ମଜ । ଅବଲା ହନ୍ତ ମାଂ ହନ୍ତୁଂ କଥଂ ଶକ୍ତା ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେଠାରୁ, ହେ ପଦ୍ମଜ, ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜଣେ ଜଣୀଙ୍କ ହାତରେ ହେଉ; ଦୁର୍ବଳ ଜଣୀ କିପରି ମୋତେ ମାରିପାରିବେ?
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଯଦା କଦାପି ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ନାର୍ଯାସ୍ତେ ମରଣଂ ଧୁଵମ୍ । ନ ନରେଭ୍ଯୋ ମହାଭାଗ ମୃତିସ୍ତେ ମହିଷାସୁର
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ହେ ଦାନବନାୟକ, କେତେବେଳେ ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜଣେ ନାରୀଙ୍କ ହାତରେ ହେବ; ହେ ମହାବଳୀ ମହିଷାସୁର, ପୁରୁଷମାନେ ତୁମକୁ ମାରିପାରିବେନି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏଵଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରଂ ତସ୍ମୈ ଯଯୌ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜାଲଯମ୍ । ସୋଽପି ଦୈତ୍ଯଵରଃ ପ୍ରାପ ନିଜଂ ସ୍ଥାନଂ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ।
ରାଜୋଵାଚ ମହିଷଃ କସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽସୌ କଥଂ ଜାତୋ ମହାବଲୀ । କଥଂ ଚ ମାହିଷଂ ରୂପଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତେନ ମହାତ୍ମନା
ରାଜା ପଚାରିଲେ: ମହିଷ କାହାର ପୁଅ ଥିଲେ, ସେ ମହାବଳୀ କିପରି ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଏବଂ କିପରି ମହିଷ ରୂପ ପାଇଥିଲେ?
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଦନୋଃ ପୁତ୍ରୌ ମହାରାଜ ଵିଖ୍ଯାତୌ କ୍ଷିତିମଣ୍ଡଲେ । ରମ୍ଭଶ୍ଚୈଵ କରମ୍ଭଶ୍ଚ ଦ୍ଵାଵାସ୍ତାଂ ଦାନଵୋତ୍ତମୌ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ହେ ମହାରାଜ, ଦାନୁର ଦୁଇ ଝିଅ ପୁଅ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଭୂମିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ରମ୍ଭ ଓ କରମ୍ଭ—ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବ।
ତାଵପୁତ୍ରୌ ମହାରାଜ ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ ତେପତୁସ୍ତପଃ । ବହୂନ୍ଵର୍ଷଗଣାନ୍କାମଂ ପୁଣ୍ଯେ ପଞ୍ଚନଦେ ଜଲେ
ସେମାନେ, ପୁଅ ପାଇବା ଆଶାରେ, ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ଇଚ୍ଛାମତେ ପଞ୍ଚନଦୀର ପବିତ୍ର ଜଳରେ କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ।
କରମ୍ଭସ୍ତୁ ଜଲେ ମଗ୍ନଶ୍ଚକାର ପରମଂ ତପଃ । ଵୃକ୍ଷଂ ରସାଲଵଟଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରମ୍ଭୋଽଗ୍ନିମସେଵତ
କରମ୍ଭ ଜଳରେ ବୁଡ଼ି ରହି କଠିନ ତପ କଲେ; ରମ୍ଭ ରସା ଡୁମୁର ଗଛ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଅଗ୍ନିର ପୂଜା କଲେ।
ପଞ୍ଚାଗ୍ନିସାଧନାସକ୍ତଃ ସ ରମ୍ଭସ୍ତୁ ଯଦାଭଵତ୍ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶଚୀପତିର୍ଦୁଃଖମୁଦ୍ଯଯୌ ଦାନଵୌ ପ୍ରତି
ଯେତେବେଳେ ରମ୍ଭ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ଉପାସନାରେ ଲୀନ ହେଲେ, ଶଚୀପତି ସେମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଜାଣି, ଦୁଇ ଦାନବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଲେ।
ଗତ୍ଵା ପଞ୍ଚନଦେ ତତ୍ର ଗ୍ରାହରୂପଂ ଚକାର ହ । ଵାସଵସ୍ତୁ କରମ୍ଭଂ ତଂ ତଦା ଜଗ୍ରାହ ପାଦଯୋଃ
ପଞ୍ଚନଦୀକୁ ପହଁଚି, ଇନ୍ଦ୍ର ସେଠାରେ ଘୋରା ଆକାର ଧାରଣ କଲେ ଏବଂ କରମ୍ଭଙ୍କୁ ପାଦ ଧରି ଧରିଲେ।
ନିଜଘାନ ଚ ତଂ ଦୁଷ୍ଟଂ କରମ୍ଭଂ ଵୃତ୍ରସୂଦନଃ । ଭ୍ରାତରଂ ନିହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରମ୍ଭଃ କୋପଂ ପରଂ ଗତଃ
ବୃତ୍ରସୂଦନ ସେ ଦୁଷ୍ଟ କରମ୍ଭକୁ ମାରିଦେଲେ; ଭାଇ ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି ରମ୍ଭ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ସ୍ଵଶୀର୍ଷଂ ପାଵକେ ହୋତୁମୈଚ୍ଛଚ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା କରେଣ ହ । କେଶପାଶେ ଗହୀତ୍ଵାଶୁ ଵାମେନ କ୍ରୋଧସଂଯୁତଃ
ନିଜ ମୁଣ୍ଡକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଦାନ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ବାମ ହାତରେ ଚୁଲି ଧରି, ରମ୍ଭ କ୍ରୋଧରେ ତୁରନ୍ତ ତାକୁ ଟାଣିଲେ।
ଦକ୍ଷିଣେନ କରେଣୋଗ୍ରଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଖଡ୍ଗମୁତ୍ତମମ୍ । ଛିନତ୍ତି ଶୀର୍ଷଂ ତତ୍ତାଵଦ୍ଵହ୍ନିନା ପ୍ରତିବୋଧିତଃ
ଡାହାଣ ହାତରେ ଭୟଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଳୱାର ଧରି, ମୁଣ୍ଡ କାଟିବାକୁ ଯିବାବେଳେ, ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ବାଞ୍ଚାଇଲେ।
ଉକ୍ତଶ୍ଚ ଦୈତ୍ଯ ମୂର୍ଖୋଽସି ସ୍ଵଶୀର୍ଷଂ ଛେତ୍ତୁମିଚ୍ଛସି । ଆତ୍ମହତ୍ଯାତିଦୁଃସାଧ୍ଯା କଥଂ ତ୍ଵଂ କର୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ
ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ହେ ଦାନବ, ତୁମେ ମୂର୍ଖ, ନିଜ ମୁଣ୍ଡ କାଟିବାକୁ ଚାହୁଛ; ନିଜକୁ ମାରିବା କଠିନ କାମ—ତୁମେ କିପରି ଏହା କରିବାକୁ ଚାହୁଛ?
ଵରଂ ଵରଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯସ୍ତେ ମନସି ଵର୍ତତେ । ମା ମ୍ରିଯସ୍ଵ ମୃତେନାଦ୍ଯ କିଂ ତେ କାର୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ତୁମ ମନରେ ଅଛି, ତାହା ଚାହ; ତୁମର ଭଲ ହେଉ। ଆଜି ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ମରିଯିବାରେ କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ?
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ରମ୍ଭଃ ପାଵକସ୍ଯ ସୁଭାଷିତମ୍ । ତତୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚୋ ରମ୍ଭସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କେଶକଲାପକମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଏହି ଭଲ କଥା ଶୁଣି, ରମ୍ଭ ଚୁଲି ଛାଡ଼ି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯଦି ତୁଷ୍ଟୋଽସି ଦେଵେଶ ଦେହି ମେ ଵାଞ୍ଛିତଂ ଵରମ୍ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଜଯୀ ପୁତ୍ରଃ ସ୍ଯାନ୍ନଃ ପରବଲାର୍ଦନଃ
ଯଦି ଆପଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ମୋ ଇଚ୍ଛିତ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅନ୍ତୁ: ଆମ ପାଖରେ ଏମିତି ପୁଅ ହେଉ, ଯିଏ ତିନି ଲୋକ ଜିତିବେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦଳନ କରିବ।
ଅଜେଯଃ ସର୍ଵଥା ସ ସ୍ଯାଦ୍ଦେଵଦାନଵମାନଵୈଃ । କାମରୂପୀ ମହାଵୀର୍ଯଃ ସର୍ଵଲୋକାଭିଵନ୍ଦିତଃ
ସେ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମାନବଙ୍କ ପାଖରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଜୟ ହେବେ; ଚାହିଲେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିବେ, ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବେ।
ପାଵକସ୍ତଂ ତଥେତ୍ଯାହ ଭଵିଷ୍ଯତି ତଵେପ୍ସିତମ୍ । ପୁତ୍ରସ୍ତଵ ମହାଭାଗ ମରଣାଦ୍ଵିରମାଧୁନା
ଅଗ୍ନି କହିଲେ, 'ଠିକ୍ ଅଛି, ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରିଛ, ସେହିପରି ହେବ। ମହାଭାଗ, ତୁମର ପୁଅ ଏହିପରି ହେବ, ଏବେ ମୃତ୍ୟୁ ଚିନ୍ତା ଛାଡିଦିଅ।'