ସ ତଂ ମଣିଂ ସ୍ଵପୁତ୍ରାଯ କ୍ରୀଡନାର୍ଥମଦାତ୍ପ୍ରଭୁଃ । ଅଥ ଚିକ୍ରୀଡ ବାଲୋଽପି ମଣିଂ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଭାସ୍ଵରମ୍
ସେ ମଣିଟିକୁ ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ଖେଳିବା ପାଇଁ ଦେଲେ; ଏବଂ ସେଇ ଶିଶୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମଣିଟିକୁ ପାଇ ଖେଳିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ପ୍ରସେନେଽନାଗତେ ଚାଥ ସତ୍ରାଜିତ୍ପର୍ଯତପ୍ଯତ । ନ ଜାନେ କେନ ନିହତଃ ପ୍ରସେନୋ ମଣିମିଚ୍ଛତା
ପ୍ରସେନ ଫେରି ନାଆସିଲେ, ସତ୍ରାଜିତ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ: 'ମୁଁ ଜାଣିପାରୁନାହିଁ କିଏ ପ୍ରସେନକୁ ମଣି ଆଶାରେ ମାରିଦେଲା।'
ଅଥ ଲୋକମୁଖୋଦ୍ଗୀର୍ଣା କିଂଵଦନ୍ତୀ ପୁରେଽଭଵତ୍ । କୃଷ୍ଣେନ ନିହତୋ ନୂନଂ ପ୍ରସେନୋ ମଣିଲିପ୍ସୁନା
ତାପରେ ସହରରେ ଲୋକମାନେ ଏହି ଗପ କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ: 'ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରସେନକୁ କୃଷ୍ଣ ମଣି ଚାହିଁ ମାରିଦେଇଛନ୍ତି।'
ସ ତଂ ଶୁଶ୍ରାଵ କୃଷ୍ଣୋପି ଦୁର୍ଯଶୋ ଲିପ୍ତମାତ୍ମନି । ମାର୍ଷ୍ଟୁଂ ତତ୍ତସ୍ଯ ପଦଵୀଂ ପୁରୌକୋଭିଃ ସହାଗମତ୍
କୃଷ୍ଣ ଏହି ଅପବାଦ ଶୁଣିଲେ, ନିଜ ନାମ ଖରାପ ହେବାରୁ ଏହାକୁ ମିଟାଇବାକୁ ସେ ସହରବାସୀମାନେ ସହିତ ପଥ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ବାହାରିଲେ।
ଗତ୍ଵା ସ ଵିପିନେଽପଶ୍ଯତ୍ପ୍ରସେନଂ ହରିଣା ହତମ୍ । ଯଯୌ ମୃଗେନ୍ଦ୍ରମନ୍ଵିଷ୍ଯନ୍ନସୃଗ୍ବିଂଦ୍ଵଂକିତାଧ୍ଵନା
ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇ, ପ୍ରସେନକୁ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ମୃତ ଦେଖିଲେ; ରକ୍ତର ଚିହ୍ନ ଅନୁସରି, ସିଂହକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଥ କୃଷ୍ଣୋ ହତଂ ସିଂହଂ ବିଲଦ୍ଵାରି ଵିଲୋକ୍ଯ ଚ । ଉଵାଚ ଭଗଵାନ୍ଵାଚଂ କୃପଯା ପୁରଵାସିନଃ
ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ଗୁହା ଦ୍ୱାରରେ ମୃତ ସିଂହକୁ ଦେଖିଲେ; ସେ ଦୟାବଶତଃ ସହରବାସୀମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତିଷ୍ଠଧ୍ଵଂ ଯୂଯମତ୍ରୈଵ ଯାଵଦାଗମନଂ ମମ । ପ୍ରଵିଶାମି ବିଲଂ ତ୍ଵେତନ୍ମଣିହାରକଲବ୍ଧଯେ
ତୁମେମାନେ ଏଠାରେ ମୋ ଫେରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୁହ; ମୁଁ ଏହି ଗୁହାକୁ ଯାଉଛି, ଚୋରି ହୋଇଥିବା ମଣିକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ।
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତେ ତସ୍ଥୁସ୍ତତ୍ରୈଵ ଦ୍ଵାରକୌକସଃ । ଜଗାମାଂତର୍ବିଲଂ କୃଷ୍ଣୋ ଯତ୍ର ଜାମ୍ବଵତୋ ଗୃହମ୍
‘ଠିକ ଅଛି’ ବୋଲି କହି ସେମାନେ ସେଠାରେ ରହିଲେ; କୃଷ୍ଣ ଗୁହା ଭିତରକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଜାମ୍ବବାନଙ୍କ ଘର ଥିଲା।
ଋକ୍ଷରାଜସୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃଷ୍ଣୋ ମଣିଧରଂ ତଦା । ହର୍ତୁମୈଚ୍ଛନ୍ମଣିଂ ତାଵଦ୍ଧାତ୍ରୀ ଚୁକ୍ରୋଶ ଭୀତଵତ୍
ଭଲୁକାମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ମଣି ଧରିଥିବାକୁ କୃଷ୍ଣ ଦେଖିଲେ, ମଣିଟିକୁ ନେବାକୁ ଚାହିଲେ; ତାହା ଦେଖି ଧାତ୍ରୀ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧାତ୍ରୀରଵଂ ସଦ୍ଯଃ ସମାଗତ୍ଯର୍ଥକ୍ଷରାଟ୍ ତଦା । ଯୁଯୁଧେ ସ୍ଵାମିନା ସାକମଵିଶ୍ରାମମହର୍ନିଶମ୍
ଧାତ୍ରୀଙ୍କ ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ଭଲୁକାମାନଙ୍କ ରାଜା ସତ୍ବରେ ଆସିଲେ; ସେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ କୃଷ୍ଣ ସହିତ ଦିନରାତି ଅବିରତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଏଵଂ ତ୍ରିନଵରାତ୍ରଂ ତୁ ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧମଭୂତ୍ତଯୋଃ । କୃଷ୍ଣାଗମପ୍ରତୀକ୍ଷାସ୍ତେ ତସ୍ଥୁର୍ଦ୍ଵାରି ପୁରୌକସଃ
ଏଭଳି ଏଇ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକୋଇଶି ଦିନ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ସହରବାସୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଫେରିବା ଆଶାରେ ଗୁହା ଦ୍ୱାରରେ ଅପେକ୍ଷା କଲେ।
ଦ୍ଵାଦଶାହଂ ତତୋ ଭୀତ୍ଯା ପ୍ରତିଜଗ୍ମୁର୍ନିଜାଲଯମ୍ । ତତ୍ର ତେ କଥଯାମାସୁର୍ଵୃତ୍ତାଂତଂ ସର୍ଵମାଦିତଃ
ତାପରେ ବାର ଦିନ ପରେ ଭୟରେ ସେମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ; ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଆରମ୍ଭରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା କହିଲେ।
ସତ୍ରାଜିତଂ ଶପଂତସ୍ତେ ସର୍ଵେ ଶୋକାକୁଲା ଭୃଶମ୍ । ଵାସୁଦେଵୋ ମହାଭାଗଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁତ୍ରସ୍ଯ ତାଂ କଥାମ୍
ସେମାନେ ସତ୍ରାଜିତଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ। ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବାସୁଦେବ, ପୁଅ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣିଲେ।
ମୁମୋହ ସପରୀଵାରସ୍ତଦା ପରମଯା ଶୁଚା । ଚିନ୍ତଯାମାସ ବହୁଧା କଥଂ ଶ୍ରେଯୋ ଭଵେନ୍ମମ
ତିବ୍ର ଶୋକରେ ବାସୁଦେବ ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାର ଅଚେତନ ହେଇପଡିଲେ। ସେ ବହୁ ପ୍ରକାରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—କିପରି ଆମ ପାଇଁ ଭଲ ହେବ।
ଅଥାଜଗାମ ଭଗଵାନ୍ଦେଵର୍ଷିର୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକତଃ । ଉତ୍ଥାଯ ତଂ ପ୍ରଣମ୍ଯାସୌ ଵସୁଦେଵୋଽଭ୍ଯପୂଜଯତ୍
ଏହି ସମୟରେ, ପବିତ୍ର ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକରୁ ଆସିଲେ। ବାସୁଦେବ ଉଠି, ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ଆଦର ସହିତ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ନାରଦୋଽନାମଯଂ ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାସୁଦେଵଂ ମହାମତିମ୍ । ପ୍ରପଚ୍ଛ ଚ ଯଦୁଶ୍ରେଷ୍ଠଂ କିଂ ଚିତଯସି ତଦ୍ଵଦ
ନାରଦ ବାସୁଦେବଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ପ୍ରସଙ୍ଗ ପଚାରି, ଯଦୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— 'ତୁମେ କଣ ଚିନ୍ତା କରୁଛ? ମୋତେ କହ।'
ଵସୁଦେଵ ଉଵାଚ। ପୁତ୍ରୋ ମେଽତିପ୍ରିଯଃ କୃଷ୍ଣଃ ପ୍ରସେନାନ୍ଵେଷଣାଯ ତୁ । ପୌରୈଃ ସାକଂ ଵନଂ ଗତ୍ଵା ନିହତଂ ତଂ ତଦୈକ୍ଷତ
ବାସୁଦେବ କହିଲେ: 'ମୋର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ପୁଅ କୃଷ୍ଣ, ପୌରଜନଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ, ସେଠାରେ ସେ ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖିଲେ।'
ପ୍ରସେନଘାତକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବିଲଦ୍ଵାରେ ମୃତଂ ହରିମ୍ । ଦ୍ଵାରି ପୌରାନଧିଷ୍ଠାଯ ବିଲାଂତର୍ଗତଵାନ୍ସ୍ଵଯମ୍
ପ୍ରସେନଙ୍କ ହତ୍ୟାକାରୀ ହରିଙ୍କୁ ଗୁହା ଦ୍ୱାରରେ ମୃତ ଦେଖି, ପୌରଜନମାନେ ବାହାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ, ଏବଂ ସେ ନିଜେ ଗୁହା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ବହଵୋ ଦିଵସା ଯାତା ନାଯାତ୍ଯଦ୍ଯାପି ମେ ସୁତଃ । ଅତଃ ଶୋଚାମି ତଦ୍ ବ୍ରୂହି ଯେନ ଲପ୍ସ୍ଯେ ସୁତଂ ମୁନେ
ଅନେକ ଦିନ ହେଲା, ମୋର ପୁଅ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରି ଆସିନାହାନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ। ମୁନି, କୃପାକରି କହ, କିପରି ମୁଁ ମୋ ପୁଅକୁ ଫେରାଇ ପାଇପାରିବି।
ନାରଦ ଉଵାଚ। ପୁତ୍ରପ୍ରାପ୍ତ୍ଯୈ ଯଦୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଵୀମାରାଧଯାଂବିକାମ୍ । ତସ୍ଯା ଆରାଧନେନୈଵ ସଦ୍ଯଃ ଶ୍ରେଯୋ ହ୍ଯଵାପ୍ସ୍ଯସି
ନାରଦ କହିଲେ: 'ଯଦୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁଅ ପାଇବାକୁ ତୁମେ ଦେବୀ ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ଉପାସନା କର। ତାଙ୍କର ଉପାସନା କରିଲେ ସତ୍ୟସତ୍ଵରେ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପାଇପାରିବ।'
ଵସୁଦେଵ ଉଵାଚ। ଭଗଵନ୍କା ହି ସା ଦେଵୀ କିଂପ୍ରଭାଵା ମହେଶ୍ଵରୀ । କଥମାରାଧନଂ ତସ୍ଯା ଦେଵର୍ଷେ କୃପଯା ଵଦ
ବାସୁଦେବ କହିଲେ: 'ଭଗବନ୍, ସେଇ ଦେବୀ କିଏ? ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି କଣ? ମହେଶ୍ୱର, କୃପାକରି କହ, କିପରି ତାଙ୍କର ଉପାସନା କରାଯିବ।'
ନାରଦ ଉଵାଚ। ଵସୁଦେଵ ମହାଭାଗ ଶୃଣୁ ସଂକ୍ଷେପତୋ ମମ । ଦେଵ୍ଯା ମାହାତ୍ମ୍ଯମତୁଲଂ କୋ ଵକ୍ତୁଂ ଵିସ୍ତରାତ୍କ୍ଷମଃ
ନାରଦ କହିଲେ: 'ବାସୁଦେବ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୋ କଥା କ୍ଷୁଦ୍ରରେ ଶୁଣ। ଦେବୀଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ମହିମାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କିଏ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ?'
ଯା ସା ଭଗଵତୀ ନିତ୍ଯା ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦରୂପିଣୀ । ପରାତ୍ପରତରା ଦେଵୀ ଯଯା ଵ୍ଯାପ୍ତମିଦଂ ଜଗତ୍
ସେ ଭଗବତୀ ନିତ୍ୟା, ସତ୍-ଚିତ୍-ଆନନ୍ଦ ମୟୀ; ସମସ୍ତଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଦେବୀ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭରିଯାଇଛି।
ଯଦାରାଧନତୋ ବ୍ରହ୍ମା ସୃଜତୀଦଂ ଚରାଚରମ୍ । ଯାଂ ଚ ସ୍ତୁତ୍ଵା ଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ମଧୁକୈଟଭଜାଦ୍ଭଯାତ୍
ଯାହାଙ୍କ ଉପାସନା କରି ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଚରାଚର ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ସେ ମଧୁ କୈଟଭ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯତ୍କୃପଯା ଵିଶ୍ଵଂ ବିଭର୍ତି ଭଗଵାନିଦମ୍ । ରୁଦ୍ରଃ ସଂହରତେ ଯସ୍ଯାଃ କୃପାପାଂଗନିରୀକ୍ଷଣାତ୍
ଯାହାଙ୍କ କୃପାରେ ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର କୃପା ଦୃଷ୍ଟିରେ ରୁଦ୍ର ସଂହାର କରନ୍ତି।
ସଂତାରବଂଧହେତୁର୍ଯା ସୈଵ ମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯିନୀ । ସା ଵିଦ୍ଯା ପରମା ଦେଵୀ ସୈଵ ସର୍ଵେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରୀ
ସେ ମୁକ୍ତି ଓ ବନ୍ଧନର କାରଣ, ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା; ସେଇ ପରମ ଜ୍ଞାନ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିପତି।
ନଵରାତ୍ରଵିଧାନେନ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଜଗଦଂବିକାମ୍ । ନଵାହୋଭିଃ ପୁରାଣଂ ଚ ଦେଵ୍ଯା ଭାଗଵତଂ ଶୃଣୁ
ନବରାତ୍ରି ପ୍ରକାରେ ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି, ନବଦିନ ଧରି ଦେବୀଙ୍କ ଭାଗବତ ପୁରାଣ ଶୁଣ।
ଯସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ସଦ୍ଯଃ ପୁତ୍ରମଵାପ୍ସ୍ଯସି । ଭୁକ୍ତିର୍ମୁକ୍ତିର୍ନ ଦୂରସ୍ଥା ପଠତାଂ ଶୃଣ୍ଵତାଂ ନୃଣାମ୍
ଏହାକୁ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟସତ୍ଵରେ ପୁଅ ମିଳିଯିବ; ପଢ଼ିବା ଓ ଶୁଣିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୂର ନୁହେଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ନାରଦେନାସୌ ଵସୁଦେଵଃ ପ୍ରଣମ୍ଯ ତମ୍ । ଉଵାଚ ପରଯା ପ୍ରୀତ୍ଯା ନାରଦଂ ମୁନିସତ୍ତମମ୍
ନାରଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବାସୁଦେବ ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ଅତି ଭକ୍ତି ସହିତ ମହାମୁନି ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵସୁଦେଵ ଉଵାଚ। ଭଗଵଂସ୍ତଵ ଵାକ୍ଯେନ ସଂସ୍ମୃତଂ ଵୃତ୍ତମାତ୍ମନଃ । ଶ୍ରୂଯତାଂ ତଚ୍ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦେଵୀମାହାତ୍ମ୍ଯସଂଭଵମ୍
ବାସୁଦେବ କହିଲେ: 'ଭଗବନ୍, ଆପଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ମୋର ପୂର୍ବ ଘଟଣାମାନେ ମନେ ପଡ଼ିଲା। ଏବେ ଦେବୀଙ୍କ ମହିମାର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।'