ଶ୍ଵେତାଶ୍ଵତରାଦଯଃ ସର୍ଵେ ଋଷଯୋ ନିର୍ମଲାଶଯାଃ । ଆତ୍ମରୂପାଂ ହୃଦା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିମୁକ୍ତା ଭଵବନ୍ଧନାତ୍
ଶ୍ୱେତାଶ୍ୱତର ଓ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ, ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ, ଦେବୀଙ୍କୁ ଆତ୍ମାର ରୂପରେ ହୃଦୟରେ ବୁଝି, ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵାଦଯସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ ଗୌରୀଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଦଯସ୍ତଥା । ତାମେଵ ସମୁପାସନ୍ତେ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦରୂପିଣୀମ୍
ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଗୌରୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ, ସତ୍-ଚିତ୍-ଆନନ୍ଦ ରୂପା ଦେବୀଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ପୂଜା କରନ୍ତି।
ଇତି ତେ କଥିତଂ ରାଜନ୍ ଯଦ୍ଯତ୍ପୁଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯାନଘ । ପ୍ରପଞ୍ଚତାପତ୍ରସ୍ତେନ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ଏହିପରି, ରାଜା, ତୁମେ ଯାହା ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲା, ମୁଁ ସେହି ସବୁ କଥା କହିଦେଲି; ଏହି ସଂସାର ଦୁଃଖ ବିଷୟରେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ଏତତ୍ତେ କଥିତଂ ରାଜନ୍ମଯାଖ୍ଯାନମନୁତ୍ତମମ୍ । ସର୍ଵପାପହରଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁରାଣଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍
ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ରାଜା; ଏହା ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ପୁରାତନ।
ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ପୁରାଣଂ ଵେଦସମ୍ମିତମ୍ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଦେଵୀଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯେ କେହି ଦିନେ ଦିନେ ବେଦ ସମ୍ମତ ଏହି ପୁରାଣ ଶୁଣନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦେବୀର ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ସୂତ ଉଵାଚ ଏତନ୍ମଯା ଶ୍ରୁତଂ ଵ୍ଯାସାତ୍କଥ୍ଯମାନଂ ସଵିସ୍ତରମ୍ । ପୁରାଣଂ ପଞ୍ଚମଂ ନୂନଂ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତାଭିଧମ୍
ସୂତ କହିଲେ: ଏହି କଥା ମୁଁ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଏକାଏକି ଶୁଣିଥିଲି; ଏହା ପଞ୍ଚମ ପୁରାଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ନାମରେ ପରିଚିତ।
ଯୋଗମାଯାପ୍ରଭାଵଵର୍ଣନମ୍ ଋଷଯ ଊଚୁଃ ଭଵତା କଥିତଂ ସୂତ ମହଦାଖ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍ । କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଚରିତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସର୍ଵପାତକନାଶନମ୍
ଯୋଗମାୟାର ଶକ୍ତି ବିବରଣା। ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ସୂତ, ତୁମେ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ବଡ଼ କଥା କହିଛ; କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ କର୍ମ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ନଷ୍ଟ କରେ।
ସନ୍ଦେହୋଽତ୍ର ମହାଭାଗ ଵାସୁଦେଵକଥାନକେ । ଜାଯତେ ନଃ ପ୍ରୋଚ୍ଯମାନେ ଵିସ୍ତରେଣ ମହାମତେ
ଏଠାରେ, ମହାଭାଗ, ବାସୁଦେବଙ୍କ କଥା ରେ ଆମେ ଏକ ସନ୍ଦେହ ଅନୁଭବୁଛୁ, ଯେପରି ଏହା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହାଯାଉଛି, ମହାମତି।
ଵନେ ଗତ୍ଵା ତପସ୍ତପ୍ତଂ ଵାସୁଦେଵେନ ଦୁଷ୍କରମ୍ । ଵିଷ୍ଣୋରଂଶାଵତାରେଣ ଶିଵସ୍ଯାରାଧନଂ କୃତମ୍
ବନକୁ ଯାଇ, ବାସୁଦେବ ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ, ସିଏ ଶିବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିଥିଲେ।
ଵରପ୍ରଦାନଂ ଦେଵ୍ଯା ଚ ପାର୍ଵତ୍ଯା ଯତ୍କୃତଂ ପୁନଃ । ଜଗନ୍ମାତୁଶ୍ଚ ପୂର୍ଣାଯାଃ ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯା ଅଂଶଭୂତଯା
ପୁନି, ପାର୍ବତୀ ଦେବୀ, ଜଗତର ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାତା, ଶ୍ରୀଦେବୀଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲେ।
ଈଶ୍ଵରେଣାପି କୃଷ୍ଣେନ କୁତସ୍ତୌ ସମ୍ପ୍ରପୂଜିତୌ । ନ୍ଯୂନତା ଵା କିମସ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ତଦେଵଂ ସଂଶଯୋ ମମ
ଈଶ୍ୱର କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ; ଏହିପରି କିପରି? କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଧ୍ୟ କିଛି ଅଭାବ ଅଛି କି? ଏହି ମୋର ସନ୍ଦେହ।
ସୂତ ଉଵାଚ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ କାରଣଂ ତତ୍ର ମଯା ଵ୍ଯାସଶ୍ରୁତଞ୍ଚ ଯତ୍ । ପ୍ରବ୍ରଵୀମି ମହାଭାଗାଃ କଥାଂ କୃଷ୍ଣଗୁଣାନ୍ଵିତାମ୍
ସୂତ କହିଲେ: ଏହିର କାରଣ ମୁଁ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଶୁଣିଥିଲି, ତୁମେ ଶୁଣ; ମୁଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା କଥା କହିବି, ମହାଭାଗମାନେ।
ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ଵ୍ଯାସତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵୈରାଟୀସୁତଜସ୍ତଦା । ପୁନଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ମେଧାଵୀ ସନ୍ଦେହଂ ପରମଂ ଗତଃ
ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଶୁଣି, ବୈରାଟୀର ପୁତ୍ର ମେଧାବୀ ପୁନି ଗଭୀର ସନ୍ଦେହରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ ସମ୍ଯକ୍ସତ୍ଯଵତୀସୂନୋ ଶ୍ରୁତଂ ପରମକାରଣମ୍ । ତଥାପି ମନସୋ ଵୃତ୍ତିଃ ସଂଶଯଂ ନ ଵିମୁଞ୍ଚତି
ଜନମେଜୟ କହିଲେ: ସତ୍ୟବତୀର ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ ଶୁଣିଲି; ତଥାପି ମନର ଭାବ ସନ୍ଦେହ ଛାଡ଼ିପାରୁନାହିଁ।
କୃଷ୍ଣେନାରାଧିତଃ ଶମ୍ଭୁସ୍ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵାତିଦାରୁଣମ୍ । ଵିସ୍ମଯୋଽଯଂ ମହାଭାଗ ଦେଵଦେଵେନ ଵିଷ୍ଣୁନା
କୃଷ୍ଣ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିଥିଲେ, ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରି; ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ମହାଭାଗ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ପାଇଁ।
ଯଃ ସର୍ଵାତ୍ମାପି ସର୍ଵେଶଃ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିପ୍ରଦଃ ପ୍ରଭୁଃ । ସ କଥଂ କୃତଵାନ୍ଘୋରଂ ତପଃ ପ୍ରାକୃତଵଦ୍ଧରିଃ
ଯିଏ ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତର ନାଥ, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା ପ୍ରଭୁ, ସେ କିପରି ଏପରି ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କଲେ, ସାଧାରଣ ମଣିଷ ଭଳି?
ଜଗତ୍କର୍ତୁଂ କ୍ଷମଃ କୃଷ୍ଣସ୍ତଥା ପାଲଯିତୁଂ କ୍ଷମଃ । ସଂହର୍ତୁମପି କସ୍ମାତ୍ସ ଦାରୁଣଂ ତପ ଆଚରତ୍
କୃଷ୍ଣ ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ଏବଂ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସମର୍ଥ; ତେଣୁ, ବିନାଶ ପାଇଁ ଏତେ କଠିନ ତପସ୍ୟା କାହିଁକି କଲେ?
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ ଵାସୁଦେଵୋ ଜନାର୍ଦନଃ । କ୍ଷମଃ ସର୍ଵେଷୁ କାର୍ଯେଷୁ ଦେଵାନାଂ ଦୈତ୍ଯସୂଦନଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜା, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେଠି ସତ୍ୟ ଅଛି। ଵାସୁଦେବ ଜନାର୍ଦନ, ଦେବତାମାନଙ୍କର କାମରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସମର୍ଥ, ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବା।
ତଥାପି ମାନୁଷଂ ଦେହମାଶ୍ରିତଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ । କୃତଵାନ୍ମାନୁଷାନ୍ଭାଵାନ୍ଵର୍ଣାଶ୍ରମସମାଶ୍ରିତାନ୍
ତଥାପି, ପରମେଶ୍ୱର ମାନବ ଶରୀର ନେଇ ମାନବ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ଚାଳିଥିଲେ।
ଵୃଦ୍ଧାନାଂ ପୂଜନଂ ଚୈଵ ଗୁରୁପାଦାଭିଵନ୍ଦନମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ତଥା ସେଵା ଦେଵତାରାଧନଂ ତଥା
ସେ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଗୁରୁଙ୍କର ପାଦରେ ନମସ୍କାର କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସେବା କଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ।
ଶୋକେ ଶୋକାଭିଯୋଗଶ୍ଚ ହର୍ଷେ ହର୍ଷସମୁନ୍ନତିଃ । ଦୈନ୍ଯଂ ନାନାପଵାଦାଶ୍ଚ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ କାମୋପସେଵନମ୍
ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କଲେ, ଆନନ୍ଦରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ, ନମ୍ରତା ଦେଖାଇଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଅପବାଦ ଭୋଗିଲେ, ଏବଂ ଜନାନୀମାନଙ୍କ ସହ କାମରେ ଲିନ ହେଲେ।
କାମଃ କ୍ରୋଧସ୍ତଥା ଲୋଭଃ କାଲେ କାଲେ ଭଵନ୍ତି ହି । ତଥା ଗୁଣମଯେ ଦେହେ ନିର୍ଗୁଣତ୍ଵଂ କଥଂ ଭଵେତ୍
ଇଚ୍ଛା, କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭ ସମୟ ସମୟରେ ଆସେ; ତେଣୁ ଗୁଣମୟ ଶରୀରରେ କିପରି ନିର୍ଗୁଣତା ହେବ?
ସୌବଲୀଶାପଜାଦ୍ଦୋଷାତ୍ତଥା ବ୍ରାହ୍ମଣଶାପଜାତ୍ । ନିଧନଂ ଯାଦଵାନାଂ ତୁ କୃଷ୍ଣଦେହସ୍ଯ ମୋଚନମ୍
ସୌବଳୀଙ୍କର ଶାପ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଶାପ ଦ୍ୱାରା, ଯାଦବମାନଙ୍କର ନଶ୍ଟ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଶରୀରର ମୁକ୍ତି ହେଲା।
ହରଣଂ ଲୁଣ୍ଠନଂ ତଦ୍ଵତ୍ତତ୍ପତ୍ନୀନାଂ ନରାଧିପ । ଅର୍ଜୁନସ୍ଯାସ୍ତ୍ରମୋକ୍ଷେ ଚ କ୍ଲୀବତ୍ଵଂ ତସ୍କରେଷୁ ଚ
ସେହିପରି, ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ଚୋରି ନେଲେ ଓ ଲୁଟିଲେ, ଅର୍ଜୁନ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡିବାବେଳେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ, ଚୋରମାନେ ଦୁଷ୍କର୍ମ କଲେ।
ଅଜ୍ଞତ୍ଵଂ ହରଣେ ଗେହାତ୍ତତ୍ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନାନିରୁଦ୍ଧଯୋଃ । ଏଵଂ ମାନୁଷଦେହେଽସ୍ମିନ୍ମାନୁଷଂ ଖଲୁ ଚେଷ୍ଟିତମ୍
ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ଘରରୁ ଚୋରି ନେବାବେଳେ ଅଜ୍ଞାନ ଦେଖାଗଲା; ଏଭଳି ମାନବ ଶରୀରରେ ନିଜେ ମାନବ ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଵିଷ୍ଣୋରଂଶାଵତାରେଽସ୍ମିନ୍ନାରାଯଣମୁନେସ୍ତଥା । ଅଂଶଜେ ଵାସୁଦେଵେଽତ୍ର କିଂ ଚିତ୍ରଂ ଶିଵସେଵନେ
ଏହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶ ଅବତାର ଓ ନାରାୟଣ ମୁନିଙ୍କ ଅଂଶରେ, ଵାସୁଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ତେଣୁ କିପରି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ?
ସ ହି ସର୍ଵେଶ୍ଵରୋ ଦେଵୋ ଵିଷ୍ଣୋରପି ଚ କାରଣମ୍ । ସୁଷୁପ୍ତସ୍ଥାନନାଥଃ ସ ଵିଷ୍ଣୁନା ଚ ପ୍ରପୂଜିତଃ
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ନାଥ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମୂଳ କାରଣ, ସୁଷୁପ୍ତି ଅବସ୍ଥାର ନାଥ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଥାନ୍ତି।
ତଦଂଶଭୂତାଃ କୃଷ୍ଣାଦ୍ଯାସ୍ତୈଃ କଥଂ ନ ସ ପୂଜ୍ଯତେ । ଅକାରୋ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମାପ୍ଯୁକାରଃ ସ୍ଯାଦ୍ଧରିଃ ସ୍ଵଯମ୍
କୃଷ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ଅଂଶ ହେବାରୁ, ସେମାନେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବେ ନାହିଁ? 'ଅ' ଅକ୍ଷର ଭଗବତ ବ୍ରହ୍ମା, 'ଉ' ଅକ୍ଷର ହରି ନିଜେ।
ମକାରୋ ଭଗଵାନ୍ ରୁଦ୍ରୋଽପ୍ଯର୍ଧମାତ୍ରା ମହେଶ୍ଵରୀ । ଉତ୍ତରୋତ୍ତରଭାଵେନାପ୍ଯୁତ୍ତମତ୍ଵଂ ସ୍ମୃତଂ ବୁଧୈଃ
'ମ' ଅକ୍ଷର ଭଗବତ ରୁଦ୍ର, ଅର୍ଧମାତ୍ରା ମହେଶ୍ୱରୀ; ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ ଉଚ୍ଚତା ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
ଅତଃ ସର୍ଵେଷୁ ଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଦେଵୀ ସର୍ଵୋତ୍ତମା ସ୍ମୃତା । ଅର୍ଧମାତ୍ରାସ୍ଥିତା ନିତ୍ଯା ଯାନୁଚ୍ଚାର୍ଯା ଵିଶେଷତଃ
ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦେବୀ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବରେ ସ୍ମୃତି ହେଇଛନ୍ତି; ଅର୍ଧମାତ୍ରାରେ ବସିଥିବା, ନିତ୍ୟ ଓ ବିଶେଷ ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରିତ ନହେଉଥିବା।