ଯଥା ଯଥା ପୂର୍ଵଭଵଂ କର୍ମ ତେଷାଂ ତଥା ତଥା । ପ୍ରେରଯତ୍ଯନିଶଂ ମାଯା ପରବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପିଣୀ
ଯେପରି ସେମାନଙ୍କ ପୂର୍ବଜନ୍ମର କର୍ମ, ସେପରି ମାୟା, ଯିଏ ପରବ୍ରହ୍ମର ରୂପ, ସେମାନେକୁ ସଦା ଏହିପରି ଚଳାଇଥାଏ ।
ନ ଵୈଷମ୍ଯଂ ନ ନୈର୍ଘୃଣ୍ଯଂ ଭଗଵତ୍ଯାଂ କଦାଚନ । କେଵଲଂ ଜୀଵମୋକ୍ଷାର୍ଥଂ ଯତତେ ଭୁଵନେଶ୍ଵରୀ
ଦେବୀଙ୍କୁ କେବେ ଅନ୍ୟାୟ କିମ୍ବା ନିର୍ଦୟତା ନାହିଁ; ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ କେବଳ ଜୀବମାନଙ୍କ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ।
ଯଦି ସା ନୈଵ ସୃଜ୍ଯେତ ଜଗଦେତଚ୍ଚରାଚରମ୍ । ତଦା ମାଯାଂ ଵିନା ଭୂତଂ ଜଡଂ ସ୍ଯାଦେଵ ନିତ୍ଯଶଃ
ଯଦି ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି ନକରନ୍ତି, ତେବେ ମାୟା ବିନା ସମସ୍ତ ଜଗତ ସଦା ଜଡ ହେଇ ରହିଥାନ୍ତି ।
ତସ୍ମାତ୍କାରୁଣ୍ଯମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଜଗଜ୍ଜୀଵାଦିକଂ ଚ ଯତ୍ । କରୋତି ସତତଂ ଦେଵୀ ପ୍ରେରଯତ୍ଯନିଶଂ ଚ ତତ୍
ସେହିପାଇଁ, କରୁଣା ଧରି, ଦେବୀ ସଦା ଜଗତ ଓ ଜୀବମାନେ ଆଦିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଓ ଚଳାଇଥାନ୍ତି ।
ତସ୍ମାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମାଦିମୋହେଽସ୍ମିନ୍କର୍ତଵ୍ଯଃ ସଂଶଯୋ ନ ହି । ମାଯାନ୍ତଃପାତିନଃ ସର୍ଵେ ମାଯାଧୀନାଃ ସୁରାସୁରାଃ
ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଭ୍ରମ ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତ ସୁର ଓ ଅସୁର ମାୟାର ଅଧୀନ ଓ ତାଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଅଛନ୍ତି ।
ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରା ସୈଵ ଦେଵେଶୀ ସ୍ଵେଚ୍ଛାଚାରଵିହାରିଣୀ । ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵାତ୍ମନା ରାଜନ୍ ସେଵନୀଯା ମହେଶ୍ଵରୀ
ଦେବୀ ମହେଶ୍ୱରୀ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳନ୍ତି; ତେଣୁ, ରାଜା, ସମସ୍ତ ମନ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ ।
ନାତଃ ପରତରଂ କିଞ୍ଚିଦଧିକଂ ଭୁଵନତ୍ରଯେ । ଏତଦ୍ଧି ଜନ୍ମସାଫଲ୍ଯଂ ପରାଶକ୍ତେଃ ପଦସ୍ମୃତିଃ
ତିନି ଜଗତରେ ଏହାଠାରୁ ବଡ କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ କିଛି ନାହିଁ; ଜନ୍ମର ସଫଳତା ହେଉଛି ପରାଶକ୍ତିଙ୍କ ପାଦସ୍ମରଣ ।
ମାଭୂତ୍ତତ୍ର କୁଲେ ଜନ୍ମ ଯତ୍ର ଦେଵୀ ନ ଦୈଵତମ୍ । ଅହଂ ଦେଵୀ ନ ଚାନ୍ଯୋଽସ୍ମି ବ୍ରହ୍ମୈଵାହଂ ନ ଶୋକଭାକ୍
ଯେଉଁ କୁଳରେ ଦେବୀକୁ ଦେବତା ଭାବେ ପୂଜା ନକରାଯାଏ, ସେଉଁଠାରେ ଜନ୍ମ ହେବା ନ ଦିଅ; ମୁଁ ଦେବୀ, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ — ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ, ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ।
ଇତ୍ଯଭେଦେନ ତାଂ ନିତ୍ଯାଂ ଚିନ୍ତଯେଜ୍ଜଗଦମ୍ବିକାମ୍ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଗୁରୁମୁଖାଦେନାଂ ଵେଦାନ୍ତଶ୍ରଵଣାଦିଭିଃ
ଏଭଳି, ଜଗତର ନିତ୍ୟ ମାତାଙ୍କୁ ଏକତାରା ଭାବରେ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ, ଗୁରୁଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏବଂ ବେଦାନ୍ତ ଶ୍ରବଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ମାଧ୍ୟମରେ ତାଙ୍କୁ ବୁଝିବା ପରେ।
ନିତ୍ଯମେକାଗ୍ରମନସା ଭାଵଯେଦାତ୍ମରୂପିଣୀମ୍ । ମୁକ୍ତୋ ଭଵତି ତେନାଶୁ ନାନ୍ଯଥା କର୍ମକୋଟିଭିଃ
ସଦା ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆତ୍ମାର ରୂପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ, ଏପରି ଅନେକ କର୍ମ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଶ୍ଵେତାଶ୍ଵତରାଦଯଃ ସର୍ଵେ ଋଷଯୋ ନିର୍ମଲାଶଯାଃ । ଆତ୍ମରୂପାଂ ହୃଦା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିମୁକ୍ତା ଭଵବନ୍ଧନାତ୍
ଶ୍ୱେତାଶ୍ୱତର ଓ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ, ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ, ଦେବୀଙ୍କୁ ଆତ୍ମାର ରୂପରେ ହୃଦୟରେ ବୁଝି, ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵାଦଯସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ ଗୌରୀଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଦଯସ୍ତଥା । ତାମେଵ ସମୁପାସନ୍ତେ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦରୂପିଣୀମ୍
ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଗୌରୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ, ସତ୍-ଚିତ୍-ଆନନ୍ଦ ରୂପା ଦେବୀଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ପୂଜା କରନ୍ତି।
ଇତି ତେ କଥିତଂ ରାଜନ୍ ଯଦ୍ଯତ୍ପୁଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯାନଘ । ପ୍ରପଞ୍ଚତାପତ୍ରସ୍ତେନ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ଏହିପରି, ରାଜା, ତୁମେ ଯାହା ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲା, ମୁଁ ସେହି ସବୁ କଥା କହିଦେଲି; ଏହି ସଂସାର ଦୁଃଖ ବିଷୟରେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ଏତତ୍ତେ କଥିତଂ ରାଜନ୍ମଯାଖ୍ଯାନମନୁତ୍ତମମ୍ । ସର୍ଵପାପହରଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁରାଣଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍
ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ରାଜା; ଏହା ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ପୁରାତନ।
ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ପୁରାଣଂ ଵେଦସମ୍ମିତମ୍ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଦେଵୀଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯେ କେହି ଦିନେ ଦିନେ ବେଦ ସମ୍ମତ ଏହି ପୁରାଣ ଶୁଣନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦେବୀର ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ସୂତ ଉଵାଚ ଏତନ୍ମଯା ଶ୍ରୁତଂ ଵ୍ଯାସାତ୍କଥ୍ଯମାନଂ ସଵିସ୍ତରମ୍ । ପୁରାଣଂ ପଞ୍ଚମଂ ନୂନଂ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତାଭିଧମ୍
ସୂତ କହିଲେ: ଏହି କଥା ମୁଁ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଏକାଏକି ଶୁଣିଥିଲି; ଏହା ପଞ୍ଚମ ପୁରାଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ନାମରେ ପରିଚିତ।
ଯୋଗମାଯାପ୍ରଭାଵଵର୍ଣନମ୍ ଋଷଯ ଊଚୁଃ ଭଵତା କଥିତଂ ସୂତ ମହଦାଖ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍ । କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଚରିତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସର୍ଵପାତକନାଶନମ୍
ଯୋଗମାୟାର ଶକ୍ତି ବିବରଣା। ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ସୂତ, ତୁମେ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ବଡ଼ କଥା କହିଛ; କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ କର୍ମ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ନଷ୍ଟ କରେ।
ସନ୍ଦେହୋଽତ୍ର ମହାଭାଗ ଵାସୁଦେଵକଥାନକେ । ଜାଯତେ ନଃ ପ୍ରୋଚ୍ଯମାନେ ଵିସ୍ତରେଣ ମହାମତେ
ଏଠାରେ, ମହାଭାଗ, ବାସୁଦେବଙ୍କ କଥା ରେ ଆମେ ଏକ ସନ୍ଦେହ ଅନୁଭବୁଛୁ, ଯେପରି ଏହା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହାଯାଉଛି, ମହାମତି।
ଵନେ ଗତ୍ଵା ତପସ୍ତପ୍ତଂ ଵାସୁଦେଵେନ ଦୁଷ୍କରମ୍ । ଵିଷ୍ଣୋରଂଶାଵତାରେଣ ଶିଵସ୍ଯାରାଧନଂ କୃତମ୍
ବନକୁ ଯାଇ, ବାସୁଦେବ ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ, ସିଏ ଶିବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିଥିଲେ।
ଵରପ୍ରଦାନଂ ଦେଵ୍ଯା ଚ ପାର୍ଵତ୍ଯା ଯତ୍କୃତଂ ପୁନଃ । ଜଗନ୍ମାତୁଶ୍ଚ ପୂର୍ଣାଯାଃ ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯା ଅଂଶଭୂତଯା
ପୁନି, ପାର୍ବତୀ ଦେବୀ, ଜଗତର ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାତା, ଶ୍ରୀଦେବୀଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲେ।
ଈଶ୍ଵରେଣାପି କୃଷ୍ଣେନ କୁତସ୍ତୌ ସମ୍ପ୍ରପୂଜିତୌ । ନ୍ଯୂନତା ଵା କିମସ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ତଦେଵଂ ସଂଶଯୋ ମମ
ଈଶ୍ୱର କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ; ଏହିପରି କିପରି? କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଧ୍ୟ କିଛି ଅଭାବ ଅଛି କି? ଏହି ମୋର ସନ୍ଦେହ।
ସୂତ ଉଵାଚ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ କାରଣଂ ତତ୍ର ମଯା ଵ୍ଯାସଶ୍ରୁତଞ୍ଚ ଯତ୍ । ପ୍ରବ୍ରଵୀମି ମହାଭାଗାଃ କଥାଂ କୃଷ୍ଣଗୁଣାନ୍ଵିତାମ୍
ସୂତ କହିଲେ: ଏହିର କାରଣ ମୁଁ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଶୁଣିଥିଲି, ତୁମେ ଶୁଣ; ମୁଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା କଥା କହିବି, ମହାଭାଗମାନେ।
ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ଵ୍ଯାସତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵୈରାଟୀସୁତଜସ୍ତଦା । ପୁନଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ମେଧାଵୀ ସନ୍ଦେହଂ ପରମଂ ଗତଃ
ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଶୁଣି, ବୈରାଟୀର ପୁତ୍ର ମେଧାବୀ ପୁନି ଗଭୀର ସନ୍ଦେହରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ ସମ୍ଯକ୍ସତ୍ଯଵତୀସୂନୋ ଶ୍ରୁତଂ ପରମକାରଣମ୍ । ତଥାପି ମନସୋ ଵୃତ୍ତିଃ ସଂଶଯଂ ନ ଵିମୁଞ୍ଚତି
ଜନମେଜୟ କହିଲେ: ସତ୍ୟବତୀର ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ ଶୁଣିଲି; ତଥାପି ମନର ଭାବ ସନ୍ଦେହ ଛାଡ଼ିପାରୁନାହିଁ।
କୃଷ୍ଣେନାରାଧିତଃ ଶମ୍ଭୁସ୍ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵାତିଦାରୁଣମ୍ । ଵିସ୍ମଯୋଽଯଂ ମହାଭାଗ ଦେଵଦେଵେନ ଵିଷ୍ଣୁନା
କୃଷ୍ଣ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିଥିଲେ, ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରି; ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ମହାଭାଗ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ପାଇଁ।
ଯଃ ସର୍ଵାତ୍ମାପି ସର୍ଵେଶଃ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିପ୍ରଦଃ ପ୍ରଭୁଃ । ସ କଥଂ କୃତଵାନ୍ଘୋରଂ ତପଃ ପ୍ରାକୃତଵଦ୍ଧରିଃ
ଯିଏ ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତର ନାଥ, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା ପ୍ରଭୁ, ସେ କିପରି ଏପରି ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କଲେ, ସାଧାରଣ ମଣିଷ ଭଳି?
ଜଗତ୍କର୍ତୁଂ କ୍ଷମଃ କୃଷ୍ଣସ୍ତଥା ପାଲଯିତୁଂ କ୍ଷମଃ । ସଂହର୍ତୁମପି କସ୍ମାତ୍ସ ଦାରୁଣଂ ତପ ଆଚରତ୍
କୃଷ୍ଣ ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ଏବଂ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସମର୍ଥ; ତେଣୁ, ବିନାଶ ପାଇଁ ଏତେ କଠିନ ତପସ୍ୟା କାହିଁକି କଲେ?
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ ଵାସୁଦେଵୋ ଜନାର୍ଦନଃ । କ୍ଷମଃ ସର୍ଵେଷୁ କାର୍ଯେଷୁ ଦେଵାନାଂ ଦୈତ୍ଯସୂଦନଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜା, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେଠି ସତ୍ୟ ଅଛି। ଵାସୁଦେବ ଜନାର୍ଦନ, ଦେବତାମାନଙ୍କର କାମରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସମର୍ଥ, ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବା।
ତଥାପି ମାନୁଷଂ ଦେହମାଶ୍ରିତଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ । କୃତଵାନ୍ମାନୁଷାନ୍ଭାଵାନ୍ଵର୍ଣାଶ୍ରମସମାଶ୍ରିତାନ୍
ତଥାପି, ପରମେଶ୍ୱର ମାନବ ଶରୀର ନେଇ ମାନବ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ଚାଳିଥିଲେ।
ଵୃଦ୍ଧାନାଂ ପୂଜନଂ ଚୈଵ ଗୁରୁପାଦାଭିଵନ୍ଦନମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ତଥା ସେଵା ଦେଵତାରାଧନଂ ତଥା
ସେ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଗୁରୁଙ୍କର ପାଦରେ ନମସ୍କାର କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସେବା କଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ।