ରାଜ୍ଯଂ ସୁପୁଷ୍ଟମପି ଚ ଧର୍ମରକ୍ଷାପରେଣ ଚ । ଉଗ୍ରସେନସ୍ଯ ଦାସତ୍ଵଂ କୃତଂ ଵୈ ସର୍ଵଦା ମଯା
ରାଜ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଓ ଧର୍ମର ରକ୍ଷାରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲା, ତଥାପି ମୁଁ ସଦା ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ଦାସତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିଛି।
ରାଜାସୌ ଯାଦଵାନାଂ ଵୈ କୃତୋ ନଃ ପୂର୍ଵଜୈଃ କିଲ । ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯଂ ଦୁଃଖଦଂ ଶମ୍ଭୋ ସ୍ତ୍ରୀଵଶ୍ଯଂ ଧର୍ମଖଣ୍ଡନମ୍
ଏହି ରାଜା, ଆମ ପୂର୍ବଜମାନେ ଯାଦବମାନେ ପାଇଁ ରାଜା କରିଥିଲେ। ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ଶମ୍ଭୁ, ଜନନୀର ଅଧୀନ ହେଲେ ଧର୍ମ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ପାରତନ୍ତ୍ର୍ଯଂ ସଦା ବନ୍ଧମୋକ୍ଷଵାର୍ତାତ୍ର ଦୁର୍ଲଭା । ରୁକ୍ଯିଣ୍ଯାସ୍ତନଯାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭାର୍ଯା ଜାମ୍ବଵତୀ ମମ
ପରାଧୀନତା ସଦା ବାନ୍ଧନ, ଏଠାରେ ମୁକ୍ତିର କଥା ଦୁର୍ଲଭ। ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ ଦେଖି, ମୋ ଜାମ୍ବବତୀ ପତ୍ନୀ—
ପ୍ରେରଯାମାସ ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ ତପସେ ମଦନାନ୍ତକ । ସକାମେନ ମଯା ତପ୍ତଂ ତପଃ ପୁତ୍ରାର୍ଥମଦ୍ଯ ଵୈ
ପୁଅ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ମୋତେ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ, ମଦନ ଦାହକ। ଇଚ୍ଛା ସହିତ, ମୁଁ ଆଜି ପୁଅ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରିଛି।
ଲଜ୍ଜା ଭଵତି ଦେଵେଶ ପ୍ରାର୍ଥନାଯାଂ ଜଗଦ୍ଗୁରୋ । କସ୍ତ୍ଵାମାରାଧ୍ଯ ଦେଵେଶଂ ମୁକ୍ତିଦଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲମ୍
ଦେବତାଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁ, ଜଗତ ଶିକ୍ଷକ, ଚାହିବାରେ ଲଜ୍ଜା ହୁଏ। କିଏ ତୁମକୁ ଆରାଧନା କରି, ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା, ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରିୟ—
ପ୍ରସନ୍ନଂ ଯାଚତେ ମୂଢଃ ଫଲଂ ତୁଚ୍ଛଂ ଵିନାଶି ଯତ୍ । ସୋଽଯଂ ମାଯାଵିମୂଢାତ୍ମା ଯାଚେ ପୁତ୍ରସୁଖଂ ଵିଭୋ
ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ମୁଁ ମୂଢ଼ ହୋଇ, ନଶ୍ଟ ହେବା ଫଳ ଚାହିବି? ତଥାପି ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ମୁଁ ପୁଅର ସୁଖ ପାଇଁ ତୁମକୁ ଚାହୁଁଛି, ପ୍ରଭୁ।
କାମିନ୍ଯା ପ୍ରେରିତଃ ଶମ୍ଭୋ ମୁକ୍ତିଦଂ ତ୍ଵାଂ ଜଗତ୍ପତେ । ଜାନାମି ଦୁଃଖଦଂ ଶମ୍ଭୋ ସଂସାରଂ ଦୁଃଖସାଧନମ୍
ଜନନୀ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ଶମ୍ଭୁ, ମୁଁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ଜଗତ ନାଥକୁ ଚାହୁଁଛି। ମୁଁ ଜାଣିଛି, ଶମ୍ଭୁ, ସଂସାର ଦୁଃଖ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ଉତ୍ସ।
ଅନିତ୍ଯଂ ନାଶଧର୍ମାଣଂ ତଥାପି ଵିରତିର୍ନ ମେ । ଶାପାନ୍ନାରାଯଣାଂଶୋଽହଂ ଜାତୋଽସ୍ମି କ୍ଷିତିମଣ୍ଡଲେ
ଏହା ଅସ୍ଥିର ଓ ନଶ୍ଟ ହେବାର ଧର୍ମ, ତଥାପି ମୋର ବିରାଗ ନାହିଁ। ଶାପରେ, ମୁଁ ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବରେ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି।
ଭୋକ୍ତୁଂ ବହୁତରଂ ଦୁଃଖଂ ମାଯାପାଶେନ ଯନ୍ତ୍ରିତଃ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵନ୍ତଂ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହେଶ୍ଵରଃ
ମାୟାର ଜାଳରେ ବାନ୍ଧା ହୋଇ, ମୁଁ ବହୁ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛି। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏପରି କହିଥିବା ଗୋବିନ୍ଦକୁ ମହେଶ୍ୱର ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ବହଵସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ପୁତ୍ରାଃ ଶତ୍ରୁନିଷୂଦନ । ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଷୋଡଶସାହସ୍ରଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ଶତାର୍ଧକମ୍
ତୁମେ ବହୁ ପୁଅ ପାଇବେ, ଶତ୍ରୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବା। ଷୋଳେ ହଜାର ଏକ ଶତ ଜନନୀ ତୁମର ହେବେ।
ତାସୁ ପୁତ୍ରା ଦଶ ଦଶ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ମହାବଲାଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵୋପରରାମାଶୁ ଶଙ୍କରଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଦଶ ଦଶ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବେ । ଏହିପରି କହି ଦୟାଳୁ ଶଙ୍କର ଶୀଘ୍ର ଚୁପ ହେଲେ ।
ଉଵାଚ ଗିରିଜା ଦେଵୀ ପ୍ରଣତଂ ମଧୁସୂଦନମ୍ । କୃଷ୍ଣ କୃଷ୍ଣ ମହାବାହୋ ସଂସାରେଽସ୍ମିନ୍ନରାଧିପ
ତାପରେ ଗିରିଜା ଦେବୀ ନମ୍ର ହୋଇଥିବା ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ କହିଲେ — 'କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ, ବଳବାନ୍, ଏହି ସଂସାରରେ ମନୁଷ୍ୟର ରାଜା —'
ଗୃହସ୍ଥପ୍ରଵରୋ ଲୋକେ ଭଵିଷ୍ଯତି ଭଵାନିହ । ତତୋ ଵର୍ଷଶତାନ୍ତେ ତୁ ଦ୍ଵିଜଶାପାଜ୍ଜନାର୍ଦନ
'ଏଠାରେ ତୁମେ ଲୋକରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଗୃହସ୍ଥ ହେବା; ତେବେ ଏକଶତ ବର୍ଷ ପରେ, ଦ୍ୱିଜର ଶାପରେ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ —'
ଗାନ୍ଧାର୍ଯାଶ୍ଚ ତଥା ଶାପାଦ୍ଭଵିତା ତେ କୁଲକ୍ଷଯଃ । ପରସ୍ପରଂ ନିହତ୍ଯାଜୌ ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ଶାପମୋହିତାଃ
'ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ଶାପରେ ମଧ୍ୟ ତୁମର କୁଳ ନଷ୍ଟ ହେବ; ତୁମ ପୁଅମାନେ ଶାପର ଭ୍ରମରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରସ୍ପରକୁ ମାରିଦେବେ ।'
ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି କ୍ଷଯଂ ସର୍ଵେ ଯାଦଵାଶ୍ଚ ତଥାପରେ । ସାନୁଜସ୍ତ୍ଵଂ ତଥା ଦେହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯାସ୍ଯସି ଵୈ ଦିଵମ୍
'ସମସ୍ତେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଯାଦବମାନେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେବେ; ତୁମେ ଓ ତୁମ ଭାଇ ଦେହ ଛାଡି ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ ।'
ଶୋକସ୍ତତ୍ର ନ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଭଵିତଵ୍ଯଂ ପ୍ରତି ପ୍ରଭୋ । ଅଵଶ୍ଯମ୍ଭାଵିଭାଵାନାଂ ପ୍ରତୀକାରୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
'ଯାହା ହେବା ଦରକାର, ତା ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ପ୍ରଭୁ; ଯାହା ନିଶ୍ଚିତ ଘଟିବା, ତାର କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ ।'
ତତ୍ର ଶୋକୋ ନ କର୍ତଵ୍ଯୋ ନୂନଂ ମମ ମତଂ ସଦା । ଅଷ୍ଟାଵକ୍ରସ୍ଯ ଶାପେନ ଭାର୍ଯାସ୍ତେ ମଧୁସୂଦନ
'ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ — ଏହି ମୋ ମତ ସଦା; ଅଷ୍ଟାବକ୍ରଙ୍କ ଶାପରେ, ମଧୁସୂଦନ, ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟମାନେ —'
ଚୌରେଭ୍ଯୋ ଗ୍ରହଣଂ କୃଷ୍ଣ ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ମୃତେ ତ୍ଵଯି । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାନ୍ତର୍ଦଧେ ଶମ୍ଭୁଃ ସୋମଃ ସସୁରମଣ୍ଡଲଃ
'ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, କୃଷ୍ଣ, ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟମାନେ ଚୋରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯିବେ ।' ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏପରି କହି ଶମ୍ଭୁ, ସୋମ ଓ ଦେବମଣ୍ଡଳ ସହିତ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ।
ଉପମନ୍ଯୁଂ ପ୍ରଣମ୍ଯାଥ କୃଷ୍ଣୋଽପି ଦ୍ଵାରକାଂ ଯଯୌ । ଯସ୍ମାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ରାଜନ୍ ସନ୍ତି ଯଦ୍ଯପ୍ଯଧୀଶ୍ଵରାଃ
ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଗଲେ; ରାଜା, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଅଧିପତି ହେଲେ —
ତଥାପି ମାଯାକଲ୍ଲୋଲଯୋଗସଂକ୍ଷୁଭିତାନ୍ତରାଃ । ତଦଧୀନାଃ ସ୍ଥିତାଃ ସର୍ଵେ କାଷ୍ଠପୁତ୍ତଲିକୋପମାଃ
ତଥାପି ସେମାନଙ୍କ ମନ ମାୟାର ତରଙ୍ଗରେ ବିକ୍ଷୁଭିତ; ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ରହିଛନ୍ତି, କାଠର ଗୁଡିଆ ପରି ।
ଯଥା ଯଥା ପୂର୍ଵଭଵଂ କର୍ମ ତେଷାଂ ତଥା ତଥା । ପ୍ରେରଯତ୍ଯନିଶଂ ମାଯା ପରବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପିଣୀ
ଯେପରି ସେମାନଙ୍କ ପୂର୍ବଜନ୍ମର କର୍ମ, ସେପରି ମାୟା, ଯିଏ ପରବ୍ରହ୍ମର ରୂପ, ସେମାନେକୁ ସଦା ଏହିପରି ଚଳାଇଥାଏ ।
ନ ଵୈଷମ୍ଯଂ ନ ନୈର୍ଘୃଣ୍ଯଂ ଭଗଵତ୍ଯାଂ କଦାଚନ । କେଵଲଂ ଜୀଵମୋକ୍ଷାର୍ଥଂ ଯତତେ ଭୁଵନେଶ୍ଵରୀ
ଦେବୀଙ୍କୁ କେବେ ଅନ୍ୟାୟ କିମ୍ବା ନିର୍ଦୟତା ନାହିଁ; ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ କେବଳ ଜୀବମାନଙ୍କ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ।
ଯଦି ସା ନୈଵ ସୃଜ୍ଯେତ ଜଗଦେତଚ୍ଚରାଚରମ୍ । ତଦା ମାଯାଂ ଵିନା ଭୂତଂ ଜଡଂ ସ୍ଯାଦେଵ ନିତ୍ଯଶଃ
ଯଦି ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି ନକରନ୍ତି, ତେବେ ମାୟା ବିନା ସମସ୍ତ ଜଗତ ସଦା ଜଡ ହେଇ ରହିଥାନ୍ତି ।
ତସ୍ମାତ୍କାରୁଣ୍ଯମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଜଗଜ୍ଜୀଵାଦିକଂ ଚ ଯତ୍ । କରୋତି ସତତଂ ଦେଵୀ ପ୍ରେରଯତ୍ଯନିଶଂ ଚ ତତ୍
ସେହିପାଇଁ, କରୁଣା ଧରି, ଦେବୀ ସଦା ଜଗତ ଓ ଜୀବମାନେ ଆଦିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଓ ଚଳାଇଥାନ୍ତି ।
ତସ୍ମାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମାଦିମୋହେଽସ୍ମିନ୍କର୍ତଵ୍ଯଃ ସଂଶଯୋ ନ ହି । ମାଯାନ୍ତଃପାତିନଃ ସର୍ଵେ ମାଯାଧୀନାଃ ସୁରାସୁରାଃ
ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଭ୍ରମ ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତ ସୁର ଓ ଅସୁର ମାୟାର ଅଧୀନ ଓ ତାଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଅଛନ୍ତି ।
ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରା ସୈଵ ଦେଵେଶୀ ସ୍ଵେଚ୍ଛାଚାରଵିହାରିଣୀ । ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵାତ୍ମନା ରାଜନ୍ ସେଵନୀଯା ମହେଶ୍ଵରୀ
ଦେବୀ ମହେଶ୍ୱରୀ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳନ୍ତି; ତେଣୁ, ରାଜା, ସମସ୍ତ ମନ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ ।
ନାତଃ ପରତରଂ କିଞ୍ଚିଦଧିକଂ ଭୁଵନତ୍ରଯେ । ଏତଦ୍ଧି ଜନ୍ମସାଫଲ୍ଯଂ ପରାଶକ୍ତେଃ ପଦସ୍ମୃତିଃ
ତିନି ଜଗତରେ ଏହାଠାରୁ ବଡ କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ କିଛି ନାହିଁ; ଜନ୍ମର ସଫଳତା ହେଉଛି ପରାଶକ୍ତିଙ୍କ ପାଦସ୍ମରଣ ।
ମାଭୂତ୍ତତ୍ର କୁଲେ ଜନ୍ମ ଯତ୍ର ଦେଵୀ ନ ଦୈଵତମ୍ । ଅହଂ ଦେଵୀ ନ ଚାନ୍ଯୋଽସ୍ମି ବ୍ରହ୍ମୈଵାହଂ ନ ଶୋକଭାକ୍
ଯେଉଁ କୁଳରେ ଦେବୀକୁ ଦେବତା ଭାବେ ପୂଜା ନକରାଯାଏ, ସେଉଁଠାରେ ଜନ୍ମ ହେବା ନ ଦିଅ; ମୁଁ ଦେବୀ, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ — ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ, ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ।
ଇତ୍ଯଭେଦେନ ତାଂ ନିତ୍ଯାଂ ଚିନ୍ତଯେଜ୍ଜଗଦମ୍ବିକାମ୍ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଗୁରୁମୁଖାଦେନାଂ ଵେଦାନ୍ତଶ୍ରଵଣାଦିଭିଃ
ଏଭଳି, ଜଗତର ନିତ୍ୟ ମାତାଙ୍କୁ ଏକତାରା ଭାବରେ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ, ଗୁରୁଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏବଂ ବେଦାନ୍ତ ଶ୍ରବଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ମାଧ୍ୟମରେ ତାଙ୍କୁ ବୁଝିବା ପରେ।
ନିତ୍ଯମେକାଗ୍ରମନସା ଭାଵଯେଦାତ୍ମରୂପିଣୀମ୍ । ମୁକ୍ତୋ ଭଵତି ତେନାଶୁ ନାନ୍ଯଥା କର୍ମକୋଟିଭିଃ
ସଦା ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆତ୍ମାର ରୂପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ, ଏପରି ଅନେକ କର୍ମ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।