ପପାତ ପାଦଯୋସ୍ତସ୍ଯ ଦଣ୍ଡଵତ୍ପ୍ରେମସଂଯୁତଃ । ସ୍ତୁତିଂ ଚକାର ଦେଵେଶୋ ମେଘଗମ୍ଭୀରଯା ଗିରା
ପ୍ରେମରେ ଭରି, ତାଙ୍କର ପାଦରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡ଼ିଲେ; ଦେବମାନେର ପ୍ରଭୁ ମେଘର ଗମ୍ଭୀର କଣ୍ଠରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ସ୍ଥିତସ୍ତୁ ପୁରତଃ ଶମ୍ଭୋର୍ଵାସୁଦେଵଃ ସନାତନଃ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ ଦେଵଦେଵ ଜଗନ୍ତାଥ ସର୍ଵଭୂତାର୍ତିନାଶନ
ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବା ଚିରସ୍ଥାୟୀ ବାସୁଦେବ କହିଲେ: ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: "ଦେବମାନେର ଦେବ, ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦୁଃଖ ନାଶ କରୁଥିବା..."
ଵିଶ୍ଵଯୋନେ ସୁରାରିଘ୍ନ ନମସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯକାରକ । ନୀଲକଣ୍ଠ ନମସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଶୂଲିନେ ତେ ନମୋ ନମଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରଣ, ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବା, ତିନି ଲୋକର ସୃଷ୍ଟିକାରୀ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନେକ ଥର ନମନ କରୁଛି।
ଶୈଲଜାଵଲ୍ଲଭାଯାଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞଘ୍ନାଯ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ । ଧନ୍ଯୋଽହଂ କୃତକୃତ୍ଯୋଽହଂ ଦର୍ଶନାତ୍ତଵ ସୁଵ୍ରତ
ପାହାଡ଼ର ଝିଅ ପାର୍ବତୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଯଜ୍ଞକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବା, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି। ମୁଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୁଁ ସଫଳ, ତୁମର ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ମୁଁ ତୃପ୍ତ, ଓ ସୁନିୟମିତ।
ଜନ୍ମ ମେ ସଫଲଂ ଜାତଂ ନତ୍ଵା ତେ ପାଦପଙ୍କଜମ୍ । ବଦ୍ଧୋଽହଂ ସ୍ତ୍ରୀମଯୈଃ ପାଶୈଃ ସଂସାରେଽସ୍ମିଞ୍ଜଗଦ୍ଗୁରୋ
ତୁମର ପଦପଦ୍ମକୁ ନମନ କରି, ମୋର ଜନ୍ମ ସଫଳ ହେଲା। ମୁଁ ଏହି ସଂସାରରେ ଜଗତ ଶିକ୍ଷକ, ଜନନୀର ଜାଳରେ ବାନ୍ଧା ହୋଇଛି।
ଶରଣଂ ତେଽଦ୍ଯ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ରକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ତ୍ରିଲୋଚନ । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ମାନୁଷଂ ଜନ୍ମ ଖିନ୍ନୋଽହଂ ଦୁଃଖନାଶନ
ତିନି ଆଖି ଥିବା, ମୁଁ ଆଜି ତୁମର ଆଶ୍ରୟକୁ ଆସିଛି, ରକ୍ଷା ପାଇଁ। ମୁଁ ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଅନ୍ତର୍ଭୁତ, ଦୁଃଖ ନଶ୍ଟ କରିଥିବା।
ତ୍ରାହି ମାଂ ଶରଣଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଭଵଭୀତଂ ଭଵାଧୁନା । ଗର୍ଭଵାସେ ମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ମଦନଦାହକ
ମୁଁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ତୁମ ଆଶ୍ରୟକୁ ଆସିଛି, ମୁଁ ଭବରେ ଭୟଭୀତ। ମଦନ ଦାହକ, ଗର୍ଭରେ ମୁଁ ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଛି।
ଜନ୍ମତଃ କଂସଭଯଜମନୁଭୂତଂ ଚ ଗୋକୁଲେ । ଜାତୋଽହଂ ନନ୍ଦଗୋପାଲୋ ବଲ୍ଲଵାଜ୍ଞାକରସ୍ତଥା
ମୋ ଜନ୍ମ ଦିନରୁ ଗୋକୁଳରେ କଂସର ଭୟ ଭୋଗିଛି। ମୁଁ ନନ୍ଦଗୋପଙ୍କ ପୁଅ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଗୋପମାନେ ଯାହା କହିଥିଲେ ତାହା ପାଳନ କରିଛି।
ଗୋରଜଃକୀର୍ଣକେଶସ୍ତୁ ଭ୍ରମନ୍ଵୃନ୍ଦାଵନେ ଘନେ । ମ୍ଲେଚ୍ଛରାଜଭଯତ୍ରସ୍ତୋ ଗତୋ ଦ୍ଵାରଵତୀଂ ପୁନଃ
ଗାଁର ଧୁଳିରେ ବଡ଼ିଥିବା କେଶ ସହିତ, ଘନ ବୃନ୍ଦାବନରେ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଥିଲି। ମ୍ଲେଚ୍ଛ ରାଜାର ଭୟରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ପୁନଃ ଦ୍ୱାରାବତୀକୁ ଗଲି।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପିତ୍ର୍ଯଂ ଶୁଭଂ ଦେଶଂ ମାଧୁରଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ଵିଭୋ । ଯଯାତିଶାପବଦ୍ଧେନ ତସ୍ମୈ ଦତ୍ତଂ ଭଯାଦ୍ଵିଭୋ
ପିତୃପୂର୍ବ ଶୁଭ ଦେଶ ମାଥୁରାକୁ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ଏହାକୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲି, ଯୟାତିଙ୍କ ଶାପରେ ବାନ୍ଧା ହୋଇ, ଭୟରେ।
ରାଜ୍ଯଂ ସୁପୁଷ୍ଟମପି ଚ ଧର୍ମରକ୍ଷାପରେଣ ଚ । ଉଗ୍ରସେନସ୍ଯ ଦାସତ୍ଵଂ କୃତଂ ଵୈ ସର୍ଵଦା ମଯା
ରାଜ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଓ ଧର୍ମର ରକ୍ଷାରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲା, ତଥାପି ମୁଁ ସଦା ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ଦାସତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିଛି।
ରାଜାସୌ ଯାଦଵାନାଂ ଵୈ କୃତୋ ନଃ ପୂର୍ଵଜୈଃ କିଲ । ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯଂ ଦୁଃଖଦଂ ଶମ୍ଭୋ ସ୍ତ୍ରୀଵଶ୍ଯଂ ଧର୍ମଖଣ୍ଡନମ୍
ଏହି ରାଜା, ଆମ ପୂର୍ବଜମାନେ ଯାଦବମାନେ ପାଇଁ ରାଜା କରିଥିଲେ। ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ଶମ୍ଭୁ, ଜନନୀର ଅଧୀନ ହେଲେ ଧର୍ମ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ପାରତନ୍ତ୍ର୍ଯଂ ସଦା ବନ୍ଧମୋକ୍ଷଵାର୍ତାତ୍ର ଦୁର୍ଲଭା । ରୁକ୍ଯିଣ୍ଯାସ୍ତନଯାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭାର୍ଯା ଜାମ୍ବଵତୀ ମମ
ପରାଧୀନତା ସଦା ବାନ୍ଧନ, ଏଠାରେ ମୁକ୍ତିର କଥା ଦୁର୍ଲଭ। ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ ଦେଖି, ମୋ ଜାମ୍ବବତୀ ପତ୍ନୀ—
ପ୍ରେରଯାମାସ ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ ତପସେ ମଦନାନ୍ତକ । ସକାମେନ ମଯା ତପ୍ତଂ ତପଃ ପୁତ୍ରାର୍ଥମଦ୍ଯ ଵୈ
ପୁଅ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ମୋତେ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ, ମଦନ ଦାହକ। ଇଚ୍ଛା ସହିତ, ମୁଁ ଆଜି ପୁଅ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରିଛି।
ଲଜ୍ଜା ଭଵତି ଦେଵେଶ ପ୍ରାର୍ଥନାଯାଂ ଜଗଦ୍ଗୁରୋ । କସ୍ତ୍ଵାମାରାଧ୍ଯ ଦେଵେଶଂ ମୁକ୍ତିଦଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲମ୍
ଦେବତାଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁ, ଜଗତ ଶିକ୍ଷକ, ଚାହିବାରେ ଲଜ୍ଜା ହୁଏ। କିଏ ତୁମକୁ ଆରାଧନା କରି, ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା, ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରିୟ—
ପ୍ରସନ୍ନଂ ଯାଚତେ ମୂଢଃ ଫଲଂ ତୁଚ୍ଛଂ ଵିନାଶି ଯତ୍ । ସୋଽଯଂ ମାଯାଵିମୂଢାତ୍ମା ଯାଚେ ପୁତ୍ରସୁଖଂ ଵିଭୋ
ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ମୁଁ ମୂଢ଼ ହୋଇ, ନଶ୍ଟ ହେବା ଫଳ ଚାହିବି? ତଥାପି ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ମୁଁ ପୁଅର ସୁଖ ପାଇଁ ତୁମକୁ ଚାହୁଁଛି, ପ୍ରଭୁ।
କାମିନ୍ଯା ପ୍ରେରିତଃ ଶମ୍ଭୋ ମୁକ୍ତିଦଂ ତ୍ଵାଂ ଜଗତ୍ପତେ । ଜାନାମି ଦୁଃଖଦଂ ଶମ୍ଭୋ ସଂସାରଂ ଦୁଃଖସାଧନମ୍
ଜନନୀ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ଶମ୍ଭୁ, ମୁଁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ଜଗତ ନାଥକୁ ଚାହୁଁଛି। ମୁଁ ଜାଣିଛି, ଶମ୍ଭୁ, ସଂସାର ଦୁଃଖ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ଉତ୍ସ।
ଅନିତ୍ଯଂ ନାଶଧର୍ମାଣଂ ତଥାପି ଵିରତିର୍ନ ମେ । ଶାପାନ୍ନାରାଯଣାଂଶୋଽହଂ ଜାତୋଽସ୍ମି କ୍ଷିତିମଣ୍ଡଲେ
ଏହା ଅସ୍ଥିର ଓ ନଶ୍ଟ ହେବାର ଧର୍ମ, ତଥାପି ମୋର ବିରାଗ ନାହିଁ। ଶାପରେ, ମୁଁ ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବରେ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି।
ଭୋକ୍ତୁଂ ବହୁତରଂ ଦୁଃଖଂ ମାଯାପାଶେନ ଯନ୍ତ୍ରିତଃ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵନ୍ତଂ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହେଶ୍ଵରଃ
ମାୟାର ଜାଳରେ ବାନ୍ଧା ହୋଇ, ମୁଁ ବହୁ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛି। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏପରି କହିଥିବା ଗୋବିନ୍ଦକୁ ମହେଶ୍ୱର ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ବହଵସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ପୁତ୍ରାଃ ଶତ୍ରୁନିଷୂଦନ । ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଷୋଡଶସାହସ୍ରଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ଶତାର୍ଧକମ୍
ତୁମେ ବହୁ ପୁଅ ପାଇବେ, ଶତ୍ରୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବା। ଷୋଳେ ହଜାର ଏକ ଶତ ଜନନୀ ତୁମର ହେବେ।
ତାସୁ ପୁତ୍ରା ଦଶ ଦଶ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ମହାବଲାଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵୋପରରାମାଶୁ ଶଙ୍କରଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଦଶ ଦଶ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବେ । ଏହିପରି କହି ଦୟାଳୁ ଶଙ୍କର ଶୀଘ୍ର ଚୁପ ହେଲେ ।
ଉଵାଚ ଗିରିଜା ଦେଵୀ ପ୍ରଣତଂ ମଧୁସୂଦନମ୍ । କୃଷ୍ଣ କୃଷ୍ଣ ମହାବାହୋ ସଂସାରେଽସ୍ମିନ୍ନରାଧିପ
ତାପରେ ଗିରିଜା ଦେବୀ ନମ୍ର ହୋଇଥିବା ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ କହିଲେ — 'କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ, ବଳବାନ୍, ଏହି ସଂସାରରେ ମନୁଷ୍ୟର ରାଜା —'
ଗୃହସ୍ଥପ୍ରଵରୋ ଲୋକେ ଭଵିଷ୍ଯତି ଭଵାନିହ । ତତୋ ଵର୍ଷଶତାନ୍ତେ ତୁ ଦ୍ଵିଜଶାପାଜ୍ଜନାର୍ଦନ
'ଏଠାରେ ତୁମେ ଲୋକରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଗୃହସ୍ଥ ହେବା; ତେବେ ଏକଶତ ବର୍ଷ ପରେ, ଦ୍ୱିଜର ଶାପରେ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ —'
ଗାନ୍ଧାର୍ଯାଶ୍ଚ ତଥା ଶାପାଦ୍ଭଵିତା ତେ କୁଲକ୍ଷଯଃ । ପରସ୍ପରଂ ନିହତ୍ଯାଜୌ ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ଶାପମୋହିତାଃ
'ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ଶାପରେ ମଧ୍ୟ ତୁମର କୁଳ ନଷ୍ଟ ହେବ; ତୁମ ପୁଅମାନେ ଶାପର ଭ୍ରମରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରସ୍ପରକୁ ମାରିଦେବେ ।'
ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି କ୍ଷଯଂ ସର୍ଵେ ଯାଦଵାଶ୍ଚ ତଥାପରେ । ସାନୁଜସ୍ତ୍ଵଂ ତଥା ଦେହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯାସ୍ଯସି ଵୈ ଦିଵମ୍
'ସମସ୍ତେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଯାଦବମାନେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେବେ; ତୁମେ ଓ ତୁମ ଭାଇ ଦେହ ଛାଡି ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ ।'
ଶୋକସ୍ତତ୍ର ନ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଭଵିତଵ୍ଯଂ ପ୍ରତି ପ୍ରଭୋ । ଅଵଶ୍ଯମ୍ଭାଵିଭାଵାନାଂ ପ୍ରତୀକାରୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
'ଯାହା ହେବା ଦରକାର, ତା ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ପ୍ରଭୁ; ଯାହା ନିଶ୍ଚିତ ଘଟିବା, ତାର କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ ।'
ତତ୍ର ଶୋକୋ ନ କର୍ତଵ୍ଯୋ ନୂନଂ ମମ ମତଂ ସଦା । ଅଷ୍ଟାଵକ୍ରସ୍ଯ ଶାପେନ ଭାର୍ଯାସ୍ତେ ମଧୁସୂଦନ
'ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ — ଏହି ମୋ ମତ ସଦା; ଅଷ୍ଟାବକ୍ରଙ୍କ ଶାପରେ, ମଧୁସୂଦନ, ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟମାନେ —'
ଚୌରେଭ୍ଯୋ ଗ୍ରହଣଂ କୃଷ୍ଣ ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ମୃତେ ତ୍ଵଯି । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାନ୍ତର୍ଦଧେ ଶମ୍ଭୁଃ ସୋମଃ ସସୁରମଣ୍ଡଲଃ
'ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, କୃଷ୍ଣ, ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟମାନେ ଚୋରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯିବେ ।' ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏପରି କହି ଶମ୍ଭୁ, ସୋମ ଓ ଦେବମଣ୍ଡଳ ସହିତ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ।
ଉପମନ୍ଯୁଂ ପ୍ରଣମ୍ଯାଥ କୃଷ୍ଣୋଽପି ଦ୍ଵାରକାଂ ଯଯୌ । ଯସ୍ମାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ରାଜନ୍ ସନ୍ତି ଯଦ୍ଯପ୍ଯଧୀଶ୍ଵରାଃ
ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଗଲେ; ରାଜା, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଅଧିପତି ହେଲେ —
ତଥାପି ମାଯାକଲ୍ଲୋଲଯୋଗସଂକ୍ଷୁଭିତାନ୍ତରାଃ । ତଦଧୀନାଃ ସ୍ଥିତାଃ ସର୍ଵେ କାଷ୍ଠପୁତ୍ତଲିକୋପମାଃ
ତଥାପି ସେମାନଙ୍କ ମନ ମାୟାର ତରଙ୍ଗରେ ବିକ୍ଷୁଭିତ; ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ରହିଛନ୍ତି, କାଠର ଗୁଡିଆ ପରି ।