ଲୋକାପଵାଦାଚ୍ଚ ପରଂ ତତସ୍ତତ୍ଯାଜ ତାଂ ପ୍ରିଯାମ୍ । ଅଦୂଷ୍ଯାଂ ଦୂଷିତାଂ ମତ୍ଵା ସୀତାଂ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ
ଲୋକର ନିନ୍ଦା ଦେଖି, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ନିଜ ପ୍ରିୟା ସୀତାକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ । ନିର୍ମଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୂଷିତ ଭାବି ସେ ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ କଲେ ।
ନ ଜ୍ଞାତୌ ସ୍ଵସୁତୌ ତେନ ରାମେଣ ଚ କୁଶୀଲଵୌ । ମୁନିନା କଥିତୌ ତୌ ତୁ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୌ ମହାବଲୌ
ରାମ ନିଜ ସନ୍ତାନ କୁଶ ଓ ଲବକୁ ଚିହ୍ନିପାରିନଥିଲେ । ମୁନି କହିଲା ପରେ ଏହି ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଅଟେ ବୋଲି ଜାଣିଲେ ।
ପାତାଲଗମନଂ ଚୈଵ ଜାନକ୍ଯା ଜ୍ଞାତଵାନ୍ନ ଚ । ରାଘଵଃ କୋପସଂଯୁକ୍ତୋ ଭ୍ରାତରଂ ହନ୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ
ଜାନକୀଙ୍କ ପାତାଳ ଗମନ ବିଷୟରେ ରାଘବ ଜାଣିନଥିଲେ । କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ସେ ନିଜ ଭାଇକୁ ମାରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ ।
କାଲସ୍ଯାଗମନଞ୍ଚୈଵ ନ ଵିଵେଦ ଖରାନ୍ତକଃ । ମାନୁଷଂ ଦେହମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଚକ୍ରେ ମାନୁଷଚେଷ୍ଟିତମ୍
ଖରଙ୍କ ନାଶକ, କାଳର ଆଗମନକୁ ରାମ ଅନୁଭବ କରିନଥିଲେ । ମନୁଷ୍ୟ ଦେହ ଧରି, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ପରି ଆଚରଣ କଲେ ।
ତଥୈଵ ମାନୁଷାନ୍ଭାଵାନ୍ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା । ପୂର୍ଵଂ କଂସଭଯାତ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଗୋକୁଲେ ଯଦୁନନ୍ଦନଃ
ଏହିପରି, ମାନବ ଘଟଣାଗୁଡିକ ବିଷୟରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ; ପୂର୍ବରୁ କଂସଙ୍କ ଭୟରେ ଯଦୁର ପୁଅ ଗୋକୁଳକୁ ଆସିଥିଲେ।
ଜରାସନ୍ଧଭଯାତ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ଗତୋ ହରିଃ । ଅଧର୍ମଂ କୃତଵାନ୍କୃଷ୍ଣୋ ରୁକ୍ମିଣ୍ଯା ହରଣଞ୍ଚ ଯତ୍
ପରେ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ଭୟରେ ହରି ଦ୍ୱାରାବତୀକୁ ଗଲେ; ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଚୁରି କରି ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିଲେ।
ଶିଶୁପାଲଵୃତାଯାଶ୍ଚ ଜାନନ୍ଧର୍ମଂ ସନାତନମ୍ । ଶୁଶୋଚ ବାଲକଂ କୃଷ୍ଣଃ ଶମ୍ବରେଣ ହୃତଂ ବଲାତ୍
ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ଦେବାଦେବୀ ସମ୍ପର୍କରେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଧର୍ମ ଜାଣି, କୃଷ୍ଣ ଶମ୍ବରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ ଶିଶୁ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିଥିଲେ।
ମୁମୋଦ ଜାନନ୍ପୁତ୍ରଂ ତଂ ହର୍ଷଶୋକଯୁତସ୍ତତଃ । ସତ୍ଯଭାମାଜ୍ଞଯା ଯତ୍ତୁ ଯୁଯୁଧେ ସ୍ଵର୍ଗତଃ କିଲ
ସେ ଶିଶୁଟି ନିଜ ପୁଅ ବୋଲି ଜାଣି, ହର୍ଷ ଓ ଦୁଃଖ ଭରା ମନରେ ଖୁସି ହେଲେ; ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରେଣ ପାଦପାର୍ଥଂ ତୁ ସ୍ତ୍ରୀଜିତତ୍ଵଂ ପ୍ରକାଶଯନ୍ । ଜହାର କଲ୍ପଵୃକ୍ଷଂ ଯଃ ପରାଭୂଯ ଶତକ୍ରତୁମ୍
ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ, ନାରୀମାନର ଜୟ ଦେଖାଇବାକୁ ପାରିଜାତ ଗଛକୁ ଆଘାତ କରିଥିଲେ; ସେ ଶତକ୍ରତୁଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରି କଳ୍ପବୃକ୍ଷକୁ ନେଇଥିଲେ।
ମାନିନୀମାନରକ୍ଷାର୍ଥଂ ହରିଶ୍ଚିତ୍ରଧରଃ ପ୍ରଭୁଃ । ବଦ୍ଧ୍ଵା ଵୃକ୍ଷେ ହରିଂ ସତ୍ଯା ନାରଦାଯ ଦଦୌ ପତିମ୍
ମାନିନୀଙ୍କ ମାନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ଚିତ୍ରଧର ହରି ଏକ ଗଛରେ ହରିଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଥିଲେ; ସତ୍ୟା ନାରଦଙ୍କୁ ନିଜ ପତିକୁ ଦେଇଥିଲେ।
ଦତ୍ତ୍ଵାଥ କାନକଂ କୃଷ୍ଣଂ ମୋଚଯାମାସ ଭାମିନୀ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁତ୍ରାନ୍ପୁରୁଗୁଣାନ୍ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନପ୍ରମୁଖାନଥ
ତାପରେ ଭାମିନୀ ସୁନା ଦେଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ; ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଆଦି ଅନେକ ଗୁଣ ଥିବା ପୁଅମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
କୃଷ୍ଣଂ ଜାମ୍ବଵତୀ ଦୀନା ଯଯାଚେ ସନ୍ତତିଂ ଶୁଭାମ୍ । ସ ଯଯୌ ପର୍ଵତଂ କୃଷ୍ଣସ୍ତପସ୍ଯାକୃତନିଶ୍ଚଯଃ
ଜାମ୍ବବତୀ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶୁଭ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ; ତେଣୁ କୃଷ୍ଣ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ।
ଉପମନ୍ଯୁର୍ମୁନିର୍ଯତ୍ର ଶିଵଭକ୍ତଃ ପରନ୍ତପଃ । ଉପମନ୍ଯୁଂ ଗୁରୁ କୃତ୍ଵା ଦୀକ୍ଷାଂ ପାଶୁପତୋ ହରିଃ
ଏଠାରେ ଉପମନ୍ୟୁ ନାମକ ମୁନି ଥିଲେ, ଶିବଙ୍କ ଭକ୍ତ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ; ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଗୁରୁ କରି, ହରି ପାଶୁପତ ଦୀକ୍ଷା ନେଇଥିଲେ।
ଜଗ୍ରାହ ପୁତ୍ରକାମସ୍ତୁ ମୁଣ୍ଡୀ ଦଣ୍ଡୀ ବଭୂଵ ହ । ଉଗ୍ରଂ ତତ୍ର ତପସ୍ତେପେ ମାସମେକଂ ଫଲାଶନଃ
ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ଏଠାରେ ଏକ ମାସ ଫଳ ଖାଇ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଜଜାପ ଶିଵମନ୍ତ୍ରଂ ତୁ ଶିଵଧ୍ଯାନପରୋ ହରିଃ । ଦ୍ଵିତୀଯେ ତୁ ଜଲାହାରସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ନେକପଦା ହରିଃ
ହରି ଶିବ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, ଶିବ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିଥିଲେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ମାସରେ, ଜଳ ଖାଇ ଏକ ପାଉଁ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଥିଲେ।
ତୃତୀଯେ ଵାଯୁଭକ୍ଷସ୍ତୁ ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠାଗ୍ରସଂସ୍ଥିତଃ । ଷଷ୍ଠେ ତୁ ଭଗଵାନ୍ ରୁଦ୍ରଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭକ୍ତିଭାଵତଃ
ତୃତୀୟ ମାସରେ, ସେ ବାୟୁ ଖାଇ, ପାଦଅଂଗୁଠିର ଟିପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଥିଲେ; ଷଷ୍ଠ ମାସରେ, ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
ଦର୍ଶନଞ୍ଚ ଦଦୌ ତତ୍ର ସୋମଃ ସୋମକଲାଧରଃ । ଆଜଗାମ ଵୃଷାରୂଢଃ ସୁରୈରିନ୍ଦ୍ରାଦିଭିର୍ଵୃତଃ
ଏଠାରେ, ସୋମ ଚନ୍ଦ୍ରକଳାଧାରୀ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ; ଭଗବାନ ବୃଷାରୂଢ଼ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବମାନେ ସହିତ ଆସିଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଯୁତଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵସେଵିତଃ । ସମ୍ବୋଧଯନ୍ଵାସୁଦେଵଂ ଶଙ୍କରସ୍ତମୁଵାଚ ହ
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ସହିତ, ଯକ୍ଷ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ; ଶଙ୍କର ଭଗବାନ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରି କଥା କହିଲେ।
ତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମି କୃଷ୍ଣ ତପସା ତଵୋଗ୍ରେଣ ମହାମତେ । ଦଦାମି ଵାଚ୍ଛିତାନ୍କାମାନ୍ବ୍ରୂହି ଯାଦଵନନ୍ଦନ
ମୁଁ ତୁମର ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି, ବୃଦ୍ଧିମାନ କୃଷ୍ଣ; ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ମୁଁ ଦେବି—କହ, ଯଦୁମାନେର ଆନନ୍ଦ।
ମଯି ଦୃଷ୍ଟେ କାମପୂରେ କାମଶେଷୋ ନ ସମ୍ଭଵେତ୍ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶଙ୍କରଂ ତୁଷ୍ଟଂ ଭଗଵାନ୍ଦେଵକୀସୁତଃ
ମୋ ଦର୍ଶନରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ; କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ଅବଶିଷ୍ଟ ରହେନାହିଁ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ଦେଖି, ଭଗବାନ ଦେବକୀପୁତ୍ର
ପପାତ ପାଦଯୋସ୍ତସ୍ଯ ଦଣ୍ଡଵତ୍ପ୍ରେମସଂଯୁତଃ । ସ୍ତୁତିଂ ଚକାର ଦେଵେଶୋ ମେଘଗମ୍ଭୀରଯା ଗିରା
ପ୍ରେମରେ ଭରି, ତାଙ୍କର ପାଦରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡ଼ିଲେ; ଦେବମାନେର ପ୍ରଭୁ ମେଘର ଗମ୍ଭୀର କଣ୍ଠରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ସ୍ଥିତସ୍ତୁ ପୁରତଃ ଶମ୍ଭୋର୍ଵାସୁଦେଵଃ ସନାତନଃ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ ଦେଵଦେଵ ଜଗନ୍ତାଥ ସର୍ଵଭୂତାର୍ତିନାଶନ
ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବା ଚିରସ୍ଥାୟୀ ବାସୁଦେବ କହିଲେ: ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: "ଦେବମାନେର ଦେବ, ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦୁଃଖ ନାଶ କରୁଥିବା..."
ଵିଶ୍ଵଯୋନେ ସୁରାରିଘ୍ନ ନମସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯକାରକ । ନୀଲକଣ୍ଠ ନମସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଶୂଲିନେ ତେ ନମୋ ନମଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରଣ, ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବା, ତିନି ଲୋକର ସୃଷ୍ଟିକାରୀ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନେକ ଥର ନମନ କରୁଛି।
ଶୈଲଜାଵଲ୍ଲଭାଯାଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞଘ୍ନାଯ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ । ଧନ୍ଯୋଽହଂ କୃତକୃତ୍ଯୋଽହଂ ଦର୍ଶନାତ୍ତଵ ସୁଵ୍ରତ
ପାହାଡ଼ର ଝିଅ ପାର୍ବତୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଯଜ୍ଞକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବା, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି। ମୁଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୁଁ ସଫଳ, ତୁମର ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ମୁଁ ତୃପ୍ତ, ଓ ସୁନିୟମିତ।
ଜନ୍ମ ମେ ସଫଲଂ ଜାତଂ ନତ୍ଵା ତେ ପାଦପଙ୍କଜମ୍ । ବଦ୍ଧୋଽହଂ ସ୍ତ୍ରୀମଯୈଃ ପାଶୈଃ ସଂସାରେଽସ୍ମିଞ୍ଜଗଦ୍ଗୁରୋ
ତୁମର ପଦପଦ୍ମକୁ ନମନ କରି, ମୋର ଜନ୍ମ ସଫଳ ହେଲା। ମୁଁ ଏହି ସଂସାରରେ ଜଗତ ଶିକ୍ଷକ, ଜନନୀର ଜାଳରେ ବାନ୍ଧା ହୋଇଛି।
ଶରଣଂ ତେଽଦ୍ଯ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ରକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ତ୍ରିଲୋଚନ । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ମାନୁଷଂ ଜନ୍ମ ଖିନ୍ନୋଽହଂ ଦୁଃଖନାଶନ
ତିନି ଆଖି ଥିବା, ମୁଁ ଆଜି ତୁମର ଆଶ୍ରୟକୁ ଆସିଛି, ରକ୍ଷା ପାଇଁ। ମୁଁ ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଅନ୍ତର୍ଭୁତ, ଦୁଃଖ ନଶ୍ଟ କରିଥିବା।
ତ୍ରାହି ମାଂ ଶରଣଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଭଵଭୀତଂ ଭଵାଧୁନା । ଗର୍ଭଵାସେ ମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ମଦନଦାହକ
ମୁଁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ତୁମ ଆଶ୍ରୟକୁ ଆସିଛି, ମୁଁ ଭବରେ ଭୟଭୀତ। ମଦନ ଦାହକ, ଗର୍ଭରେ ମୁଁ ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଛି।
ଜନ୍ମତଃ କଂସଭଯଜମନୁଭୂତଂ ଚ ଗୋକୁଲେ । ଜାତୋଽହଂ ନନ୍ଦଗୋପାଲୋ ବଲ୍ଲଵାଜ୍ଞାକରସ୍ତଥା
ମୋ ଜନ୍ମ ଦିନରୁ ଗୋକୁଳରେ କଂସର ଭୟ ଭୋଗିଛି। ମୁଁ ନନ୍ଦଗୋପଙ୍କ ପୁଅ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଗୋପମାନେ ଯାହା କହିଥିଲେ ତାହା ପାଳନ କରିଛି।
ଗୋରଜଃକୀର୍ଣକେଶସ୍ତୁ ଭ୍ରମନ୍ଵୃନ୍ଦାଵନେ ଘନେ । ମ୍ଲେଚ୍ଛରାଜଭଯତ୍ରସ୍ତୋ ଗତୋ ଦ୍ଵାରଵତୀଂ ପୁନଃ
ଗାଁର ଧୁଳିରେ ବଡ଼ିଥିବା କେଶ ସହିତ, ଘନ ବୃନ୍ଦାବନରେ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଥିଲି। ମ୍ଲେଚ୍ଛ ରାଜାର ଭୟରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ପୁନଃ ଦ୍ୱାରାବତୀକୁ ଗଲି।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପିତ୍ର୍ଯଂ ଶୁଭଂ ଦେଶଂ ମାଧୁରଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ଵିଭୋ । ଯଯାତିଶାପବଦ୍ଧେନ ତସ୍ମୈ ଦତ୍ତଂ ଭଯାଦ୍ଵିଭୋ
ପିତୃପୂର୍ବ ଶୁଭ ଦେଶ ମାଥୁରାକୁ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ଏହାକୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲି, ଯୟାତିଙ୍କ ଶାପରେ ବାନ୍ଧା ହୋଇ, ଭୟରେ।