ରକ୍ଷପାଲାଶ୍ଚ ମେ ସର୍ଵେ ସାଵଧାନା ନ ସଂଶଯଃ । କୁତୋଽତ୍ର କନ୍ଯକା କାମଂ କ୍ଵ ଗତଃ ସ ସୁତଃ କିଲ
ମୋର ସମସ୍ତ ରକ୍ଷକମାନେ ସଚେତନ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଏହି କନ୍ୟା କିପରି ଆସିଲା, ଏବଂ ପୁଅ କେଉଁଠି ଗଲା ?
ସନ୍ଦେହୋଽତ୍ର ନ କର୍ତଵ୍ଯଃ କାଲସ୍ଯ ଵିଷମା ଗତିଃ । ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ତାଂ ବାଲାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ପାଦଯୋଃ ଖଲଃ
ଏଠି ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସମୟର ଗତି ଅନିଶ୍ଚିତ । ଏଭଳି ଭାବି, ଦୁଷ୍ଟ ତା କନ୍ୟାକୁ ପାଦରେ ଧରିଲା ।
ପୋଥଯାମାସ ପାଷାଣେ ନିର୍ଘୃଣଃ କୁଲପାଂସନଃ । ସା କରାନ୍ନିଃସୃତା ବାଲା ଯଯାଵାକାଶମଣ୍ଡଲମ୍
ନିର୍ଦୟ ଓ କୁଳକୁ ଲଜ୍ଜିତ କରି, ସେ କନ୍ୟାକୁ ପାଷାଣରେ ଫିଙ୍ଗିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା । କିନ୍ତୁ କନ୍ୟା ତାଙ୍କର ହାତରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ଆକାଶକୁ ଉଡିଗଲା ।
ଦିଵ୍ଯରୂପା ତଦା ଭୂତ୍ଵା ତମୁଵାଚ ମୃଦୁସ୍ଵନା । କିଂ ମଯା ହତଯା ପାପ ଜାତସ୍ତେ ବଲଵାନ୍ ରିପୁଃ
ସେ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ମୃଦୁ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ: 'ମୋତେ ମାରି ତୁମେ କଣ ଲାଭ କଲା ? ତୁମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁ ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମିଛି ।'
ହନିଷ୍ଯତି ଦୁରାରାଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଥା ତ୍ଵାଂ ନରାଧମମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ଗତା କନ୍ଯା ଗଗନଂ କାମଗା ଶିଵା
ସେ ଯିଏ ଅତି କଠିନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବାକୁ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଖରାପ, ସେଷ ଦେବ। ଏଭଳି କହି, ଶୁଭା ଝିଅଟି ଇଚ୍ଛାମତେ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଚାଲିଗଲା।
କଂସସ୍ତୁ ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟୋ ଗତୋ ନିଜଗୃହଂ ତଦା । ଆନାଯ୍ଯ ଦାନଵାନ୍ସର୍ଵାନିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ କଂସ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ନିଜ ଘରକୁ ଗଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେକୁ ଡାକି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ବକଧେନୁକଵତ୍ସାଦୀନ୍କ୍ରୋଧାଵିଷ୍ଟୋ ଭଯାତୁରଃ । ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ମମ କାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ
କଂସ କ୍ରୋଧ ଓ ଭୟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ କହିଲେ: ବକ, ଧେନୁକ, ବତ୍ସକ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେ—ମୋର କାମ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ଯାଉ।
ଜାତମାତ୍ରାଶ୍ଚ ହନ୍ତଵ୍ଯା ବାଲକା ଯତ୍ର କୁତ୍ରଚିତ୍ । ପୂତନୈଷା ଵ୍ରଜତ୍ଵଦ୍ଯ ବାଲଘ୍ନୀ ନନ୍ଦଗୋକୁଲମ୍
ଯେଉଁଠି ନବଜାତ ଶିଶୁମାନେ ମିଳିବେ, ସେଠାରେ ସେମାନେକୁ ମାରିଦେବା ଦରକାର। ପୁତନା, ଶିଶୁମାନେକୁ ମାରିବାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଆଜି ନନ୍ଦଙ୍କ ଗୋପାଳ ଗାଁକୁ ଯାଉ।
ଜାତମାତ୍ରାନ୍ଵିନିଘ୍ନନ୍ତୀ ଶିଶୂଂସ୍ତତ୍ର ମମାଜ୍ଞଯା । ଧେନୁକୋ ଵତ୍ସକଃ କେଶୀ ପ୍ରଲମ୍ବୋ ବକ ଏଵ ଚ
ମୋର ଆଦେଶରେ, ସେଠାରେ ଥିବା ନବଜାତ ଶିଶୁମାନେକୁ ସେ ନଷ୍ଟ କରୁ। ଧେନୁକ, ବତ୍ସକ, କେଶୀ, ପ୍ରଲମ୍ବ ଓ ବକ ମଧ୍ୟ—
ସର୍ଵେ ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ତତ୍ରୈଵ ମମ କାର୍ଯଚିକୀର୍ଷଯା । ଇତ୍ଯାଜ୍ଞାପ୍ଯାସୁରାନ୍କଂସୋ ଯଯୌ ନିଜଗୃହଂ ଖଲଃ
ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ରୁହନ୍ତୁ। ଏଭଳି ଆଦେଶ ଦେଇ, ଦୁଷ୍ଟ କଂସ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଚିନ୍ତାଵିଷ୍ଟୋଽତିଦୀନାତ୍ମା ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵୈଵ ତଂ ପୁନଃ
ସେ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଯାଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ, ସେଇ କଥାକୁ ପୁଣିପୁଣି ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଦେଵ୍ଯା କୃଷ୍ଣଶୋକାଯନୋଦନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ପ୍ରାତର୍ନନ୍ଦଗୃହେ ଜାତଃ ପୁତ୍ରଜନ୍ମମହୋତ୍ସଵଃ । କିଂଵଦନ୍ତ୍ଯଥ କଂସେନ ଶ୍ରୁତା ଚାରମୁଖାଦପି
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସକାଳେ ନନ୍ଦଙ୍କ ଘରେ ପୁଅ ଜନ୍ମର ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ହେଲା। ଏହି ଖବର ଓ କଂସଙ୍କ ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଘଟଣା ତାଙ୍କ କାନରେ ପହଞ୍ଚିଲା।
ଜାନାତି ଵସୁଦେଵସ୍ଯ ଦାରାସ୍ତତ୍ର ଵସନ୍ତି ହି । ପଶଵୋ ଦାସଵର୍ଗଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ତେ ନନ୍ଦଗୋକୁଲେ
ସେ ଜାଣେ, ବସୁଦେବଙ୍କ ଜଣେ ଝିଅ ଏଠି ରହୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗାଈ, ଦାସମାନେ ମଧ୍ୟ ନନ୍ଦଙ୍କ ଗୋପାଳ ଗାଁରେ ଅଛନ୍ତି।
ତେନ ଶଙ୍କାସମାଵିଷ୍ଟୋ ଗୋକୁଲଂ ପ୍ରତି ଭାରତ । ନାରଦେନାପି ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥିତଂ କାରଣଂ ପୁରା
ଏହି କାରଣରୁ, ଭାରତ, ସେ ଗୋକୁଳ ଉପରେ ସନ୍ଦେହ କରିଥିଲେ। ଏହି ସବୁ କାରଣ ପୂର୍ବରୁ ନାରଦ ମଧ୍ୟ କହିଥିଲେ।
ଗୋକୁଲେ ଯେ ଚ ନନ୍ଦାଦ୍ଯାସ୍ତତ୍ପତ୍ନ୍ଯଶ୍ଚ ସୁରାଂଶଜାଃ । ଦେଵକୀଵସୁଦେଵାଦ୍ଯାଃ ସର୍ଵେ ତେ ଶତ୍ରଵଃ କିଲ
ଗୋକୁଳରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି—ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ଜଣେ ଝିଅମାନେ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଦେବକୀ, ବସୁଦେବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ।
ଇତି ନାରଦଵାକ୍ଯେନ ବୋଧିତୋଽସୌ କୁଲାଧମଃ । ଜାତଃ କୋପମନା ରାଜନ୍ କଂସଃ ପରମପାପକୃତ୍
ଏଭଳି ନାରଦଙ୍କ କଥାରେ ଜଣାଇ, ସେ କୁଳରେ ସବୁଠାରୁ ଖରାପ କଂସ ରାଗିଗଲେ, ରାଜା, ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପ କାମ କଲେ।
ପୂତନା ନିହତା ତତ୍ର କୃଷ୍ଣେନାମିତତେଜସା । ବକୋ ଵତ୍ସାସୁରଶ୍ଚାପି ଧେନୁକଶ୍ଚ ମହାବଲଃ
ସେଠାରେ ପୁତନାକୁ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୃଷ୍ଣ ମାରିଦେଲେ; ବକ, ବତ୍ସାସୁର ଓ ବଳଶାଳୀ ଧେନୁକ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ପ୍ରଲମ୍ବୋ ନିହତସ୍ତେନ ତଥା ଗୋଵର୍ଧନୋ ଧୃତଃ । ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତତ୍କର୍ମ କଂସସ୍ତୁ ମେନେ ମରଣମାତ୍ମନଃ
ପ୍ରଲମ୍ବ ମଧ୍ୟ ସେ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ଏବଂ ଗୋବର୍ଧନ ପାହାଡ଼କୁ ଉଠାଇଲେ। ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣି, କଂସ ନିଜ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ତଥା ଵିନିହତଃ କେଶୀ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କଂସୋଽତିଦୁର୍ମନାଃ । ଧନୁର୍ଯାଗମିଷେଣାଶୁ ତାଵାନେତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ
ତେଣୁ କେଶୀ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିବା ପରେ, କଂସ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ, ଦ୍ରୁତ ଧନୁର୍ଯ୍ୟାଗ ପାଇଁ ସେମାନେକୁ ଆଣିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଅକ୍ରୂରଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ କ୍ରୂରଃ ପାପମତିସ୍ତଦା । ଆନେତୁଂ ରାମକୃଷ୍ଣୌ ଚ ଵଧାଯାମିତଵିକ୍ରମୌ
ସେଇ ସମୟରେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ ଥିବା କଂସ ଅକୃରକୁ ପଠାଇଲେ, ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆଣିବାକୁ।
ରଥମାରୋପ୍ଯ ଗୋପାଲୌ ଗୋକୁଲାଦ୍ ଗାନ୍ଦିନୀସୁତଃ । ଆଗତୋ ମଥୁରାଯାଂ ତୁ କଂସାଦେଶେ ସ୍ଥିତଃ କିଲ
ଗାନ୍ଦିନୀଙ୍କ ପୁଅ ଦୁଇ ଗୋପାଳ ଝିଅମାନେକୁ ରଥରେ ଚଢ଼ାଇ ଗୋକୁଳରୁ ନେଇ, କଂସଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମଥୁରାକୁ ଆଣିଲେ।
ତାଵାଗତ୍ଯ ତଦା ତତ୍ର ଧନୁର୍ଭଙ୍ଗଞ୍ଚ ଚକ୍ରତୁଃ । ହତ୍ଵାଥ ରଜକଂ କାମଂ ଗଜଂ ଚାଣୂରମୁଷ୍ଟିକମ୍
ସେମାନେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗ କଲେ, ଏବଂ ଇଚ୍ଛାମତେ ଧୋବୀ, ହାତୀ, ଚାଣୂର ଓ ମୁଷ୍ଟିକକୁ ମାରିଦେଲେ।
ଶଲଂ ଚ ତୋଶଲଂ ଚୈଵ ନିଜଘାନ ହରିସ୍ତଦା । ଜଘାନ କଂସଂ ଦେଵେଶଃ କେଶେଷ୍ଵାକୃଷ୍ଯ ଲୀଲଯା
ତାବେ ହରି ଶଳ ଓ ତୋଶଳଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ । ଦେବମାନ୍ୟ ଭଗବାନ କେଶ ଧରି କଂସଙ୍କୁ ଖେଳିକି ହତ୍ୟା କଲେ ।
ପିତରୌ ମୋଚଯିତ୍ଵାଥ ଗତଦୁଃଖୌ ଚକାର ହ । ଉଗ୍ରସେନାଯ ରାଜ୍ଯଂ ତଦ୍ଦଦାଵରିନିଷୂଦନଃ
ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କର ପିତାମାତାଙ୍କୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରି, ସେମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କଲେ । ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଲେ ।
ଵସୁଦେଵସ୍ତଯୋସ୍ତତ୍ର ମୌଞ୍ଜୀବନ୍ଧନପୂର୍ଵକମ୍ । କାରଯାମାସ ଵିଧିଵଦ୍ ଵ୍ରତବନ୍ଧଂ ମହାମନାଃ
ସେଠାରେ ବସୁଦେବ ଭାବଗମ୍ଭୀର ହୋଇ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ମଞ୍ଜି ଗ୍ରାସ ବାନ୍ଧି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଉପନୟନ କରାଇଲେ ।
ଉପନୀତୌ ତଦା ତୌ ତୁ ଗତୌ ସାନ୍ଦୀପନାଲଯମ୍ । ଵିଦ୍ଯାଃ ସର୍ଵାଃ ସମଭ୍ଯସ୍ଯ ମଥୁରାମାଗତୌ ପୁନଃ
ତାପରେ ଉପନୟନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ସାନ୍ଦୀପନିଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ । ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷା ଶିଖି ଆଉଥରେ ମଥୁରାକୁ ଫେରିଲେ ।
ଜାତୌ ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷୀଯୌ କୃତଵିଦ୍ଯୌ ମହାବଲୌ । ମଥୁରାଯାଂ ସ୍ଥିତୌ ଵୀରୌ ସୁତାଵାନକଦୁନ୍ଦୁଭେଃ
ବାରୋ ବର୍ଷ ବୟସରେ, ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ବଳଶାଳୀ ହୋଇ, ଆନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ପୁଅ ଦୁଇଜଣ ମଥୁରାରେ ରହିଲେ ।
ମାଗଧସ୍ତୁ ଜରାସନ୍ଧୋ ଜାମାତୃଵଧଦୁଃଖିତଃ । କୃତ୍ଵା ସୈନ୍ଯସମାଜଂ ସ ମଥୁରାମାଗତଃ ପୁରୀମ୍
ମାଗଧ ରାଜା ଜରାସନ୍ଧ, ଜମାତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେନା ଏକତ୍ର କରି ମଥୁରା ନଗରକୁ ଆସିଲେ ।
ସ ସପ୍ତଦଶଵାରଂ ତୁ କୃଷ୍ଣେନ କୃତବୁଦ୍ଧିନା । ଜିତଃ ସଂଗ୍ରାମମାସାଦ୍ଯ ମଧୁପୁର୍ଯାଂ ନିଵାସିନା
ମଧୁପୁରୀରେ ବସୁଥିବା ଏବଂ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଧାରଣ କରିଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ସତରେ ଥର ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହେଲେ ।
ପଶ୍ଚାଚ୍ଚ ପ୍ରେରିତସ୍ତେନ ସ କାଲଯଵନାଭିଧଃ । ସର୍ଵମ୍ଲେଚ୍ଛାଧିପଃ ଶୂରୋ ଯାଦଵାନାଂ ଭଯଙ୍କରଃ
ତାପରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରେରଣାରେ, କାଳୟବନ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ମ୍ଲେଚ୍ଛଙ୍କ ଅଧିପତି, ଯାଦବମାନେ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ହେଲେ ।