ଅଦ୍ଯୈନଂ କାଲରୂପୋଽସୌ ଘାତଯିଷ୍ଯତି ଭ୍ରାତୃଜଃ । ଵସୁଦେଵସ୍ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତମାଦାଯ କରେ ସୁତମ୍
'ଆଜି କଂସ, ଯେଉଁ ମୃତ୍ୟୁର ଆକାର ଅଟୁ, ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବେ।' ବସୁଦେବ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ହାତରେ ନେଲେ।
ଅପଶ୍ଯଚ୍ଚାନନଂ ତସ୍ଯ ସୁତସ୍ଯାଦ୍ଭୁତକର୍ମଣଃ । ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପୁତ୍ରମୁଖଂ ଶୌରିଶ୍ଚିନ୍ତାଵିଷ୍ଟୋ ବଭୂଵ ହ
ଶୌରି ତାଙ୍କ ପୁଅର ମୁହଁକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁ ଅଦ୍ଭୁତ କାମ କରିଥିଲେ; ପୁଅର ମୁହଁ ଦେଖି ଶୌରି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ।
କିଂ କରୋମି କଥଂ ନ ସ୍ଯାଦ୍ଦୁଃଖମସ୍ଯ କୃତେ ମମ । ଏଵଂ ଚିନ୍ତାତୁରେ ତସ୍ମିନ୍ଵାଗୁଵାଚାଶରୀରିଣୀ
'ମୁଁ କଣ କରିବି? କିପରି ଏହି ପିଲା ପାଇଁ ମୋର ଦୁଃଖ ନ ଆସିବ?' ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା ବେଳେ, ଏକ ଦେହହୀନ କଣ୍ଠ ଶୁଣିଲେ।
ଵସୁଦେଵଂ ସମାଭାଷ୍ଯ ଗଗନେ ଵିଶଦାକ୍ଷରା । ଵସୁଦେଵ ଗୃହୀତ୍ଵୈନଂ ଗୋକୁଲଂ ନଯ ସତ୍ଵରଃ
ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଆକାଶରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥାରେ କହିଲା: 'ବସୁଦେବ, ଏହି ପିଲାକୁ ନେଇ ଶୀଘ୍ର ଗୋକୁଳକୁ ଯାଅ।'
ରକ୍ଷପାଲାସ୍ତଥା ସର୍ଵେ ମଯା ନିଦ୍ରାଵିମୋହିତାଃ । ଵିଵୃତାନି କୃତାନ୍ଯଷ୍ଟ କପାଟାନି ଚ ଶୃଙ୍ଖଲାଃ
'ସମସ୍ତ ରକ୍ଷାପାଳମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଘୁମି ଯାଇଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ଅଠଟି ଦ୍ୱାର ଓ ଶୃଙ୍ଖଳା ଖୋଲି ଦିଆଯାଇଛି।'
ମୁକ୍ତ୍ଵୈନଂ ନନ୍ଦଗେହେ ତ୍ଵଂ ଯୋଗମାଯାଂ ସମାନଯ । ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵଂ ଵସୁଦେଵସ୍ତୁ ତସ୍ମିନ୍କାରାଗୃହେ ଗତଃ
'ନନ୍ଦଙ୍କ ଘରେ ପିଲାକୁ ରଖି ଆସି, ଯୋଗମାୟାକୁ ଏଠାକୁ ନେଇଆ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି ବସୁଦେବ କାରାଗାରକୁ ଗଲେ।
ଵିଵୃତଂ ଦ୍ଵାରମାଲୋକ୍ଯ ବଭୂଵ ତରସା ନୃପ । ତମାଦାଯ ଯଯାଵାଶୁ ଦ୍ଵାରପାଲୈରଲକ୍ଷିତଃ
ଦ୍ୱାର ଖୋଲା ଦେଖି ରାଜା ତୁରନ୍ତ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେ ଶିଶୁଟିକୁ ନେଇ ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ଦେଖିନଥିବାବେଳେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ ।
କାଲିନ୍ଦୀତଟମାସାଦ୍ଯ ପୂରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍ । ତଦୈଵ କଟିଦଘ୍ନୀ ସା ବଭୂଵାଶୁ ସରିଦ୍ଵରା
କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀର କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚି ଏବଂ ସହରକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖି, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଦୀଟି କଟିଯାଏଁ ଉଚ୍ଚତାରେ ଅତି ଅଳ୍ପ ହୋଇଗଲା ।
ଯୋଗମାଯାପ୍ରଭାଵେଣ ତତାରାନକଦୁନ୍ଦୁଭିଃ । ଗତ୍ଵା ତୁ ଗୋକୁଲଂ ଶୌରିର୍ନିଶୀଥେ ନିର୍ଜନେ ପଥି
ଯୋଗମାୟାର ଶକ୍ତିରେ ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭି ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ । ତାପରେ ଶୌରି ଅଧିରା ରାତିରେ ଜଣା ଶୂନ୍ୟ ପଥରେ ଗୋକୁଳକୁ ଗଲେ ।
ନନ୍ଦଦ୍ଵାରେ ସ୍ଥିତଃ ପଶ୍ଯନ୍ଵିଭୂତିଂ ପଶୁସଂଜ୍ଞିତାମ୍ । ତଦୈଵ ତତ୍ର ସଞ୍ଜାତା ଯଶୋଦା ଗର୍ଭସମ୍ଭଵା
ନନ୍ଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରରେ ଦଢି ରହି, ସେ ଗୋଧନ ସମୃଦ୍ଧିର ଅଦ୍ଭୁତ ଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ । ସେହି ସମୟରେ ଯଶୋଦା ଗର୍ଭରୁ ଶିଶୁକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।
ଯୋଗମାଯାଂଶଜା ଦେଵୀ ତ୍ରିଗୁଣା ଦିଵ୍ଯରୂପିଣୀ । ଜାତାଂ ତାଂ ବାଲିକାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା କରପଙ୍କଜେ
ଯୋଗମାୟାଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିତ ଦେବୀ, ତିନି ଗୁଣ ଓ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦିବ୍ୟ କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମିଲେ । ଶୌରି ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପଦ୍ମପରି ହାତରେ ଧରିଲେ ।
ତତ୍ରାଗତ୍ଯ ଦଦୌ ଦେଵୀ ସୈରନ୍ଧ୍ରୀରୂପଧାରିଣୀ । ଵସୁଦେଵଃ ସୁତଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ସୈରନ୍ଧ୍ରୀକରପଙ୍କଜେ
ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି, ଦେବୀ ଏକ ଦାସୀର ରୂପ ଧାରଣ କରି ଶିଶୁକୁ ଦେଲେ । ବସୁଦେବ ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ଦାସୀର ପଦ୍ମପରି ହାତରେ ଦେଲେ ।
ତାମାଦାଯ ଯଯୌ ଶୀଘ୍ରଂ ବାଲିକାଂ ମୁଦିତାଶଯଃ । କାରାଗାରେ ତତୋ ଗତ୍ଵା ଦେଵକ୍ଯାଃ ଶଯନେ ସୁତାମ୍
ସେ କନ୍ୟାକୁ ନେଇ ଆନନ୍ଦର ହୃଦୟରେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ । ପରେ କାରାଗାରକୁ ପହଞ୍ଚି ଦେବକୀଙ୍କ ଶୟନରେ ଶିଶୁକୁ ରଖିଲେ ।
ନିଃକ୍ଷିପ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଚିନ୍ତାଵିଷ୍ଟୋ ଭଯାତୁରଃ । ରୁରୋଦ ସୁସ୍ଵରଂ କନ୍ଯା ତଦୈଵାଗତସଂଜ୍ଞକାଃ
ତାଙ୍କୁ ରଖି ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢି ରହିଲେ, ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ । ସେ କନ୍ୟା ତୁରନ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଫେରି ମଧୁର ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ ।
ଉତ୍ତସ୍ଥୁଃ ସେଵକା ରାଜ୍ଞଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ରୁଦିତଂ ନିଶି । ତମୂଚୁର୍ଭୂପତିଂ ଗତ୍ଵା ତ୍ଵରିତାସ୍ତେଽତିଵିହ୍ଵଲାଃ
ରାଜାଙ୍କ ସେବକମାନେ ରାତିରେ ସେ କାନ୍ଦିବା ସ୍ୱର ଶୁଣି ଉଠିଲେ । ସେମାନେ ଅତି ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଭୂପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ।
ଦେଵକ୍ଯାଶ୍ଚ ସୁତୋ ଜାତଃ ଶୀଘ୍ରମେହି ମହାମତେ । ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତେଷାଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଭୋଜପତିର୍ଯଯୌ
ଦେବକୀଙ୍କ ଶିଶୁ ଜନ୍ମିଛି—ଶୀଘ୍ର ଆସନ୍ତୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ । ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଭୋଜରାଜା ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ ।
ପ୍ରାଵୃତଂ ଦ୍ଵାରମାଲୋକ୍ଯ ଵସୁଦେଵମଥାହ୍ଵଯତ୍ । କଂସ ଉଵାଚ ସୁତମାନଯ ଦେଵକ୍ଯା ଵସୁଦେଵ ମହାମତେ
ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ ଦେଖି ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଡାକିଲେ । କଂସ କହିଲେ: ବସୁଦେବ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଦେବକୀଙ୍କ ଶିଶୁକୁ ଆଣ ।
ମୃତ୍ଯୁର୍ମେ ଚାଷ୍ଟମୋ ଗର୍ଭସ୍ତନ୍ନିହନ୍ମି ରିପୁଂ ହରିମ୍ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କଂସଵଚଃ ଶୌରିର୍ଭଯତ୍ରସ୍ତଵିଲୋଚନଃ
ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ଦେବକୀଙ୍କ ଅଷ୍ଟମ ଶିଶୁ; ମୁଁ ଏହି ଶତ୍ରୁ ହରିକୁ ମାରିଦେବି । ବ୍ୟାସ କହିଲେ: କଂସଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଶୌରି ଭୟରେ ଚକିତ ଚକ୍ଷୁ ହେଲେ ।
ତାମାଦାଯ ସୁତାଂ ପାଣୌ ଦଦୌ ଚାଶୁ ରୁଦନ୍ନିଵ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଥ ଦାରିକାଂ ରାଜା ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତଃ
ତାଙ୍କର ହାତରେ କନ୍ୟାକୁ ନେଇ, କାନ୍ଦିବା ପରି ଶୀଘ୍ର ଦେଲେ । ରାଜା କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି ବଡ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡିଲେ ।
ଦେଵଵାଣୀ ଵୃଥା ଜାତା ନାରଦସ୍ଯ ଚ ଭାଷିତମ୍ । ଵସୁଦେଵଃ କଥଂ କୁର୍ଯାଦନୃତଂ ସଙ୍କଟେ ସ୍ଥିତଃ
ଦେବବାଣୀ ଓ ନାରଦଙ୍କ କଥା ଅପ୍ରମାଣିତ ହେଲା । ବସୁଦେବ ଏପରି ଦୁଃଖରେ କିପରି ଅସତ କାମ କରିପାରିବେ ?
ରକ୍ଷପାଲାଶ୍ଚ ମେ ସର୍ଵେ ସାଵଧାନା ନ ସଂଶଯଃ । କୁତୋଽତ୍ର କନ୍ଯକା କାମଂ କ୍ଵ ଗତଃ ସ ସୁତଃ କିଲ
ମୋର ସମସ୍ତ ରକ୍ଷକମାନେ ସଚେତନ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଏହି କନ୍ୟା କିପରି ଆସିଲା, ଏବଂ ପୁଅ କେଉଁଠି ଗଲା ?
ସନ୍ଦେହୋଽତ୍ର ନ କର୍ତଵ୍ଯଃ କାଲସ୍ଯ ଵିଷମା ଗତିଃ । ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ତାଂ ବାଲାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ପାଦଯୋଃ ଖଲଃ
ଏଠି ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସମୟର ଗତି ଅନିଶ୍ଚିତ । ଏଭଳି ଭାବି, ଦୁଷ୍ଟ ତା କନ୍ୟାକୁ ପାଦରେ ଧରିଲା ।
ପୋଥଯାମାସ ପାଷାଣେ ନିର୍ଘୃଣଃ କୁଲପାଂସନଃ । ସା କରାନ୍ନିଃସୃତା ବାଲା ଯଯାଵାକାଶମଣ୍ଡଲମ୍
ନିର୍ଦୟ ଓ କୁଳକୁ ଲଜ୍ଜିତ କରି, ସେ କନ୍ୟାକୁ ପାଷାଣରେ ଫିଙ୍ଗିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା । କିନ୍ତୁ କନ୍ୟା ତାଙ୍କର ହାତରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ଆକାଶକୁ ଉଡିଗଲା ।
ଦିଵ୍ଯରୂପା ତଦା ଭୂତ୍ଵା ତମୁଵାଚ ମୃଦୁସ୍ଵନା । କିଂ ମଯା ହତଯା ପାପ ଜାତସ୍ତେ ବଲଵାନ୍ ରିପୁଃ
ସେ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ମୃଦୁ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ: 'ମୋତେ ମାରି ତୁମେ କଣ ଲାଭ କଲା ? ତୁମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁ ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମିଛି ।'
ହନିଷ୍ଯତି ଦୁରାରାଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଥା ତ୍ଵାଂ ନରାଧମମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ଗତା କନ୍ଯା ଗଗନଂ କାମଗା ଶିଵା
ସେ ଯିଏ ଅତି କଠିନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବାକୁ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଖରାପ, ସେଷ ଦେବ। ଏଭଳି କହି, ଶୁଭା ଝିଅଟି ଇଚ୍ଛାମତେ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଚାଲିଗଲା।
କଂସସ୍ତୁ ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟୋ ଗତୋ ନିଜଗୃହଂ ତଦା । ଆନାଯ୍ଯ ଦାନଵାନ୍ସର୍ଵାନିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ କଂସ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ନିଜ ଘରକୁ ଗଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେକୁ ଡାକି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ବକଧେନୁକଵତ୍ସାଦୀନ୍କ୍ରୋଧାଵିଷ୍ଟୋ ଭଯାତୁରଃ । ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ମମ କାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ
କଂସ କ୍ରୋଧ ଓ ଭୟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ କହିଲେ: ବକ, ଧେନୁକ, ବତ୍ସକ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେ—ମୋର କାମ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ଯାଉ।
ଜାତମାତ୍ରାଶ୍ଚ ହନ୍ତଵ୍ଯା ବାଲକା ଯତ୍ର କୁତ୍ରଚିତ୍ । ପୂତନୈଷା ଵ୍ରଜତ୍ଵଦ୍ଯ ବାଲଘ୍ନୀ ନନ୍ଦଗୋକୁଲମ୍
ଯେଉଁଠି ନବଜାତ ଶିଶୁମାନେ ମିଳିବେ, ସେଠାରେ ସେମାନେକୁ ମାରିଦେବା ଦରକାର। ପୁତନା, ଶିଶୁମାନେକୁ ମାରିବାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଆଜି ନନ୍ଦଙ୍କ ଗୋପାଳ ଗାଁକୁ ଯାଉ।
ଜାତମାତ୍ରାନ୍ଵିନିଘ୍ନନ୍ତୀ ଶିଶୂଂସ୍ତତ୍ର ମମାଜ୍ଞଯା । ଧେନୁକୋ ଵତ୍ସକଃ କେଶୀ ପ୍ରଲମ୍ବୋ ବକ ଏଵ ଚ
ମୋର ଆଦେଶରେ, ସେଠାରେ ଥିବା ନବଜାତ ଶିଶୁମାନେକୁ ସେ ନଷ୍ଟ କରୁ। ଧେନୁକ, ବତ୍ସକ, କେଶୀ, ପ୍ରଲମ୍ବ ଓ ବକ ମଧ୍ୟ—
ସର୍ଵେ ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ତତ୍ରୈଵ ମମ କାର୍ଯଚିକୀର୍ଷଯା । ଇତ୍ଯାଜ୍ଞାପ୍ଯାସୁରାନ୍କଂସୋ ଯଯୌ ନିଜଗୃହଂ ଖଲଃ
ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ରୁହନ୍ତୁ। ଏଭଳି ଆଦେଶ ଦେଇ, ଦୁଷ୍ଟ କଂସ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।