ଖଡ୍ଗପ୍ରାସଧରାଃ ସର୍ଵେ ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ଧୃତକାର୍ମୁକାଃ । ନିଦ୍ରାତନ୍ଦ୍ରାଵିହୀନାଶ୍ଚ ସର୍ଵତ୍ର ନିହିତେକ୍ଷଣାଃ
ତମେ ସମସ୍ତେ ତଳୱାର, ବଣ, ଧନୁଷ ନେଇ ତିଆରି ରୁହ; ଘୁମ୍ ଓ କ୍ଳାନ୍ତି ଛାଡି ସବୁଠି ଚୋକା ରଖ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯାଦିଶ୍ଯାସୁରଗଣାନ୍ କୃଶୋଽତିଭଯଵିହ୍ଵଲଃ । ମନ୍ଦିରଂ ସ୍ଵଂ ଜଗାମାଶୁ ନ ଲେଭେ ଦାନଵଃ ସୁଖମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି ଆସୁରମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଇ, ଭୟରେ ଅତି କ୍ଷୀଣ ଦାନବ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ସୁଖ ପାଇଲେ ନାହିଁ।
ନିଶୀଥେ ଦେଵକୀ ତତ୍ର ଵସୁଦେଵମୁଵାଚ ହ । କିଂ କରୋମି ମହାରାଜ ପ୍ରସଵାଵସରୋ ମମ
ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ଦେବକୀ ସେଠାରେ ବସୁଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମହାରାଜ, ଏବେ ମୋର ପିଲା ହେବାର ସମୟ ଆସିଛି, ମୁଁ କଣ କରିବି?'
ବହଵୋ ରକ୍ଷପାଲାଶ୍ଚ ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯତ୍ର ଭଯାନକାଃ । ନନ୍ଦପତ୍ନ୍ଯା ମଯା ସାର୍ଧଂ କୃତୋଽସ୍ତି ସମଯଃ ପୁରା
ଏଠାରେ ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ରକ୍ଷାପାଳ ଦାଉଡି ରହିଛନ୍ତି; ଏହିଠାରେ ମୁଁ ନନ୍ଦଙ୍କ ଜନାଣୀ ସହିତ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଚୁକ୍ତି କରିଥିଲି।
ପ୍ରେଷିତଵ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ପୁତ୍ରୋ ମନ୍ଦିରେ ମମ ମାନିନି । ପାଲଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ତତ୍ର ତଵାତିମନସା କିଲ
ମୋ ଘରକୁ ମୋ ପୁଅକୁ ପଠାଇବା ଦରକା, ମୁଁ ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ମନ ଭରି ଦେଖିବି।
ଅପତ୍ଯଂ ତେ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି କଂସସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯଯାଯ ଵୈ । କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ପ୍ରଭୋ ଚାତ୍ର ଵିଷମେ ସମୁପସ୍ଥିତେ
ମୁଁ କଂସଙ୍କୁ ଦେଖାଇବା ପାଇଁ ତୁମକୁ ଏକ ପିଲା ଦେଇଦେବି; ଏହି କଷ୍ଟ ସମୟରେ, ପ୍ରଭୁ, ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ?
ଵ୍ଯତ୍ଯଯଃ ସନ୍ତତେଃ ଶୌରେ କଥଂ କର୍ତୁଂ କ୍ଷମୋ ଭଵେଃ । ଦୂରେ ତିଷ୍ଠସ୍ଵ କାନ୍ତାଦ୍ଯ ଲଜ୍ଜା ମେଽତିଦୁରତ୍ଯଯା
ଶୌରି, ତୁମେ କିପରି ପିଲା ବଦଳାଇପାରିବ? ଆଜି ମୋଠାରୁ ଦୂରେ ରୁହ, ପ୍ରିୟ, ମୋର ଲଜ୍ଜା ଅତି ଗଭୀର।
ପରାଵୃତ୍ଯ ମୁଖଂ ସ୍ଵାମିନ୍ନନ୍ଯଥା କିଂ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତଂ ମହାଭାଗଂ ଦେଵକୀ ଦେଵସମ୍ମତମ୍
ମୋ ମୁହଁ ଦୂରେ ଗୁଡ଼ିଯାଅ, ସ୍ୱାମୀ; ମୁଁ ଅନ୍ୟ କଣ କରିପାରିବି? ଏଭଳି କହି, ଦେବକୀ ଦେବତାମାନେ ସମ୍ମାନିତ ଯେଉଁ ମହାଭାଗା, ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ବାଲକଂ ସୁଷୁଵେ ତତ୍ର ନିଶୀଥେ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମଯଂ ପ୍ରାପ ଦେଵକୀ ବାଲକଂ ଶୁଭମ୍
ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ସେଠାରେ ଦେବକୀ ଏକ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ପିଲାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ସେ ଶୁଭ ପିଲାକୁ ଦେଖି ଦେବକୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲେ।
ପତିଂ ପ୍ରାହ ମହାଭାଗା ହର୍ଷୋତ୍କୁଲ୍ଲକଲେଵରା । ପଶ୍ଯ ପୁତ୍ରମୁଖଂ କାନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭଂ ହି ତଵ ପ୍ରଭୋ
ମହାଭାଗା ଦେବକୀ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ଦେହରେ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ପ୍ରିୟ, ତୁମ ପୁଅର ମୁହଁକୁ ଦେଖ, ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ।'
ଅଦ୍ଯୈନଂ କାଲରୂପୋଽସୌ ଘାତଯିଷ୍ଯତି ଭ୍ରାତୃଜଃ । ଵସୁଦେଵସ୍ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତମାଦାଯ କରେ ସୁତମ୍
'ଆଜି କଂସ, ଯେଉଁ ମୃତ୍ୟୁର ଆକାର ଅଟୁ, ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବେ।' ବସୁଦେବ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ହାତରେ ନେଲେ।
ଅପଶ୍ଯଚ୍ଚାନନଂ ତସ୍ଯ ସୁତସ୍ଯାଦ୍ଭୁତକର୍ମଣଃ । ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପୁତ୍ରମୁଖଂ ଶୌରିଶ୍ଚିନ୍ତାଵିଷ୍ଟୋ ବଭୂଵ ହ
ଶୌରି ତାଙ୍କ ପୁଅର ମୁହଁକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁ ଅଦ୍ଭୁତ କାମ କରିଥିଲେ; ପୁଅର ମୁହଁ ଦେଖି ଶୌରି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ।
କିଂ କରୋମି କଥଂ ନ ସ୍ଯାଦ୍ଦୁଃଖମସ୍ଯ କୃତେ ମମ । ଏଵଂ ଚିନ୍ତାତୁରେ ତସ୍ମିନ୍ଵାଗୁଵାଚାଶରୀରିଣୀ
'ମୁଁ କଣ କରିବି? କିପରି ଏହି ପିଲା ପାଇଁ ମୋର ଦୁଃଖ ନ ଆସିବ?' ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା ବେଳେ, ଏକ ଦେହହୀନ କଣ୍ଠ ଶୁଣିଲେ।
ଵସୁଦେଵଂ ସମାଭାଷ୍ଯ ଗଗନେ ଵିଶଦାକ୍ଷରା । ଵସୁଦେଵ ଗୃହୀତ୍ଵୈନଂ ଗୋକୁଲଂ ନଯ ସତ୍ଵରଃ
ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଆକାଶରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥାରେ କହିଲା: 'ବସୁଦେବ, ଏହି ପିଲାକୁ ନେଇ ଶୀଘ୍ର ଗୋକୁଳକୁ ଯାଅ।'
ରକ୍ଷପାଲାସ୍ତଥା ସର୍ଵେ ମଯା ନିଦ୍ରାଵିମୋହିତାଃ । ଵିଵୃତାନି କୃତାନ୍ଯଷ୍ଟ କପାଟାନି ଚ ଶୃଙ୍ଖଲାଃ
'ସମସ୍ତ ରକ୍ଷାପାଳମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଘୁମି ଯାଇଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ଅଠଟି ଦ୍ୱାର ଓ ଶୃଙ୍ଖଳା ଖୋଲି ଦିଆଯାଇଛି।'
ମୁକ୍ତ୍ଵୈନଂ ନନ୍ଦଗେହେ ତ୍ଵଂ ଯୋଗମାଯାଂ ସମାନଯ । ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵଂ ଵସୁଦେଵସ୍ତୁ ତସ୍ମିନ୍କାରାଗୃହେ ଗତଃ
'ନନ୍ଦଙ୍କ ଘରେ ପିଲାକୁ ରଖି ଆସି, ଯୋଗମାୟାକୁ ଏଠାକୁ ନେଇଆ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି ବସୁଦେବ କାରାଗାରକୁ ଗଲେ।
ଵିଵୃତଂ ଦ୍ଵାରମାଲୋକ୍ଯ ବଭୂଵ ତରସା ନୃପ । ତମାଦାଯ ଯଯାଵାଶୁ ଦ୍ଵାରପାଲୈରଲକ୍ଷିତଃ
ଦ୍ୱାର ଖୋଲା ଦେଖି ରାଜା ତୁରନ୍ତ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେ ଶିଶୁଟିକୁ ନେଇ ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ଦେଖିନଥିବାବେଳେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ ।
କାଲିନ୍ଦୀତଟମାସାଦ୍ଯ ପୂରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍ । ତଦୈଵ କଟିଦଘ୍ନୀ ସା ବଭୂଵାଶୁ ସରିଦ୍ଵରା
କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀର କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚି ଏବଂ ସହରକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖି, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଦୀଟି କଟିଯାଏଁ ଉଚ୍ଚତାରେ ଅତି ଅଳ୍ପ ହୋଇଗଲା ।
ଯୋଗମାଯାପ୍ରଭାଵେଣ ତତାରାନକଦୁନ୍ଦୁଭିଃ । ଗତ୍ଵା ତୁ ଗୋକୁଲଂ ଶୌରିର୍ନିଶୀଥେ ନିର୍ଜନେ ପଥି
ଯୋଗମାୟାର ଶକ୍ତିରେ ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭି ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ । ତାପରେ ଶୌରି ଅଧିରା ରାତିରେ ଜଣା ଶୂନ୍ୟ ପଥରେ ଗୋକୁଳକୁ ଗଲେ ।
ନନ୍ଦଦ୍ଵାରେ ସ୍ଥିତଃ ପଶ୍ଯନ୍ଵିଭୂତିଂ ପଶୁସଂଜ୍ଞିତାମ୍ । ତଦୈଵ ତତ୍ର ସଞ୍ଜାତା ଯଶୋଦା ଗର୍ଭସମ୍ଭଵା
ନନ୍ଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରରେ ଦଢି ରହି, ସେ ଗୋଧନ ସମୃଦ୍ଧିର ଅଦ୍ଭୁତ ଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ । ସେହି ସମୟରେ ଯଶୋଦା ଗର୍ଭରୁ ଶିଶୁକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।
ଯୋଗମାଯାଂଶଜା ଦେଵୀ ତ୍ରିଗୁଣା ଦିଵ୍ଯରୂପିଣୀ । ଜାତାଂ ତାଂ ବାଲିକାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା କରପଙ୍କଜେ
ଯୋଗମାୟାଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିତ ଦେବୀ, ତିନି ଗୁଣ ଓ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦିବ୍ୟ କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମିଲେ । ଶୌରି ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପଦ୍ମପରି ହାତରେ ଧରିଲେ ।
ତତ୍ରାଗତ୍ଯ ଦଦୌ ଦେଵୀ ସୈରନ୍ଧ୍ରୀରୂପଧାରିଣୀ । ଵସୁଦେଵଃ ସୁତଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ସୈରନ୍ଧ୍ରୀକରପଙ୍କଜେ
ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି, ଦେବୀ ଏକ ଦାସୀର ରୂପ ଧାରଣ କରି ଶିଶୁକୁ ଦେଲେ । ବସୁଦେବ ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ଦାସୀର ପଦ୍ମପରି ହାତରେ ଦେଲେ ।
ତାମାଦାଯ ଯଯୌ ଶୀଘ୍ରଂ ବାଲିକାଂ ମୁଦିତାଶଯଃ । କାରାଗାରେ ତତୋ ଗତ୍ଵା ଦେଵକ୍ଯାଃ ଶଯନେ ସୁତାମ୍
ସେ କନ୍ୟାକୁ ନେଇ ଆନନ୍ଦର ହୃଦୟରେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ । ପରେ କାରାଗାରକୁ ପହଞ୍ଚି ଦେବକୀଙ୍କ ଶୟନରେ ଶିଶୁକୁ ରଖିଲେ ।
ନିଃକ୍ଷିପ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଚିନ୍ତାଵିଷ୍ଟୋ ଭଯାତୁରଃ । ରୁରୋଦ ସୁସ୍ଵରଂ କନ୍ଯା ତଦୈଵାଗତସଂଜ୍ଞକାଃ
ତାଙ୍କୁ ରଖି ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢି ରହିଲେ, ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ । ସେ କନ୍ୟା ତୁରନ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଫେରି ମଧୁର ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ ।
ଉତ୍ତସ୍ଥୁଃ ସେଵକା ରାଜ୍ଞଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ରୁଦିତଂ ନିଶି । ତମୂଚୁର୍ଭୂପତିଂ ଗତ୍ଵା ତ୍ଵରିତାସ୍ତେଽତିଵିହ୍ଵଲାଃ
ରାଜାଙ୍କ ସେବକମାନେ ରାତିରେ ସେ କାନ୍ଦିବା ସ୍ୱର ଶୁଣି ଉଠିଲେ । ସେମାନେ ଅତି ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଭୂପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ।
ଦେଵକ୍ଯାଶ୍ଚ ସୁତୋ ଜାତଃ ଶୀଘ୍ରମେହି ମହାମତେ । ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତେଷାଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଭୋଜପତିର୍ଯଯୌ
ଦେବକୀଙ୍କ ଶିଶୁ ଜନ୍ମିଛି—ଶୀଘ୍ର ଆସନ୍ତୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ । ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଭୋଜରାଜା ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ ।
ପ୍ରାଵୃତଂ ଦ୍ଵାରମାଲୋକ୍ଯ ଵସୁଦେଵମଥାହ୍ଵଯତ୍ । କଂସ ଉଵାଚ ସୁତମାନଯ ଦେଵକ୍ଯା ଵସୁଦେଵ ମହାମତେ
ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ ଦେଖି ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଡାକିଲେ । କଂସ କହିଲେ: ବସୁଦେବ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଦେବକୀଙ୍କ ଶିଶୁକୁ ଆଣ ।
ମୃତ୍ଯୁର୍ମେ ଚାଷ୍ଟମୋ ଗର୍ଭସ୍ତନ୍ନିହନ୍ମି ରିପୁଂ ହରିମ୍ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କଂସଵଚଃ ଶୌରିର୍ଭଯତ୍ରସ୍ତଵିଲୋଚନଃ
ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ଦେବକୀଙ୍କ ଅଷ୍ଟମ ଶିଶୁ; ମୁଁ ଏହି ଶତ୍ରୁ ହରିକୁ ମାରିଦେବି । ବ୍ୟାସ କହିଲେ: କଂସଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଶୌରି ଭୟରେ ଚକିତ ଚକ୍ଷୁ ହେଲେ ।
ତାମାଦାଯ ସୁତାଂ ପାଣୌ ଦଦୌ ଚାଶୁ ରୁଦନ୍ନିଵ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଥ ଦାରିକାଂ ରାଜା ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତଃ
ତାଙ୍କର ହାତରେ କନ୍ୟାକୁ ନେଇ, କାନ୍ଦିବା ପରି ଶୀଘ୍ର ଦେଲେ । ରାଜା କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି ବଡ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡିଲେ ।
ଦେଵଵାଣୀ ଵୃଥା ଜାତା ନାରଦସ୍ଯ ଚ ଭାଷିତମ୍ । ଵସୁଦେଵଃ କଥଂ କୁର୍ଯାଦନୃତଂ ସଙ୍କଟେ ସ୍ଥିତଃ
ଦେବବାଣୀ ଓ ନାରଦଙ୍କ କଥା ଅପ୍ରମାଣିତ ହେଲା । ବସୁଦେବ ଏପରି ଦୁଃଖରେ କିପରି ଅସତ କାମ କରିପାରିବେ ?