ଵାରାହଶ୍ଚ କିଶୋରଶ୍ଚ ଦୈତ୍ଯୌ ପରମଦାରୁଣୌ । ମଲ୍ଲୌ ତାଵେଵ ସଞ୍ଜାତୌ ଖ୍ଯାତୌ ଚାଣୂରମୁଷ୍ଟିକୌ
ବାରାହ ଓ କିଶୋର — ଏହି ଦୁଇ ଦୈତ୍ୟ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ । ସେମାନେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇ ମଲ୍ଲ ଭାବେ ଖ୍ୟାତି ଲାଗିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଚାଣୂର ଓ ମୁଷ୍ଟିକ ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲେ ।
ଦିତିପୁତ୍ରସ୍ତଥାରିଷ୍ଟୋ ଗଜଃ କୁଵଲଯାଭିଧଃ । ବଲିପୁତ୍ରୀ ବକୀ ଖ୍ଯାତା ବକସ୍ତଦନୁଜଃ ସ୍ମୃତଃ
ଦିତିର ପୁଅ ଅରିଷ୍ଟ ଓ କୁବଳୟ ନାମକ ହାତୀ, ବାଲିଙ୍କର କନ୍ୟା ବକୀ ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇ ବକ — ସେମାନେ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ ।
ଯମୋ ରୁଦ୍ରସ୍ତଥା କାମଃ କ୍ରୋଧଶ୍ଚୈଵ ଚତୁର୍ଥକଃ । ତେଷାମଂଶୈସ୍ତୁ ସଞ୍ଜାତୋ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରୋ ମହାବଲଃ
ଯମ, ରୁଦ୍ର, କାମ ଓ କ୍ରୋଧ — ଏହି ଚାରି ଦେବତାଙ୍କର ଅଂଶରୁ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଶ୍ୱଥାମା ଜନ୍ମ ନେଲେ ।
ଅଂଶାଵତରଣେ ପୂର୍ଵଂ ଦୈତେଯା ରାକ୍ଷସାସ୍ତଥା । ଜାତାଃ ସର୍ଵେ ସୁରାଂଶାସ୍ତେ କ୍ଷିତିଭାରାଵତାରଣେ
ପୂର୍ବରୁ ଦେବତାଙ୍କର ଅଂଶରୁ ଦୈତ୍ୟ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଏହି ସମସ୍ତେ ପୃଥିବୀର ଭାର କମାଇବା ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ ।
ଏତେଷାଂ କଥିତଂ ରାଜନ୍ନଂଶାଵତରଣଂ ନୃପ । ସୁରାଣାଂ ଚାସୁରାଣାଂ ଚ ପୁରାଣେଷୁ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ରାଜା, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ଅଂଶାବତାର ଏହି କଥା ପୁରାଣରେ ବର୍ଣ୍ନିତ ଅଛି, ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି ।
ଯଦା ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵାଃ ପ୍ରାର୍ଥନାର୍ଥଂ ହରିଂ ଗତାଃ । ହରିଣା ଚ ତଦା ଦତ୍ତୌ କେଶୌ ଖଲୁ ସିତାସିତୌ
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ହରିଙ୍କ ପାଖକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାକୁ ଗଲେ, ତେବେ ହରି ଦୁଇଟି କେଶ — ଏକ କଳା ଓ ଏକ ଧଳା — ଦେଲେ ।
ଶ୍ଯାମଵର୍ଣସ୍ତତଃ କୃଷ୍ଣଃ ଶ୍ଵେତଃ ସଙ୍କର୍ଷଣସ୍ତଥା । ଭାରାଵତାରଣାର୍ଥଂ ତୌ ଜାତୌ ଦେଵାଂଶସମ୍ଭଵୌ
ସେଇ କେଶରୁ କୃଷ୍ଣ କଳା ରଙ୍ଗରେ ଓ ସଂକର୍ଷଣ ଧଳା ରଙ୍ଗରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଦୁଇଜଣ ଦେବତାଙ୍କର ଅଂଶରୁ ପୃଥିବୀର ଭାର କମାଇବା ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ ।
ଅଂଶାଵତରଣଂ ଚୈତଚ୍ଛୃଣୋତି ଭକ୍ତିଭାଵତଃ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ମୋଦତେ ସ୍ଵଜନୈର୍ଵୃତଃ
ଯେଉଁଯିଏ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଏହି ଅଂଶାବତାର କଥା ଶୁଣିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ପରିବାର ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରେ ।
କଂସଂ ପ୍ରତି ଯୋଗମାଯାଵାକ୍ଯମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ହତେଷୁ ଷଟ୍ସୁ ପୁତ୍ରେଷୁ ଦେଵକ୍ଯା ଔଗ୍ରସେନିନା । ସପ୍ତମେ ପତିତେ ଗର୍ଭେ ଵଚନାନ୍ନାରଦସ୍ଯ ଚ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: କଂସ ଦେବକୀଙ୍କ ଛଅ ପୁଅକୁ ମାରିଦେଲାପରେ, ସପ୍ତମ ଗର୍ଭ ଆସିବାବେଳେ ନାରଦଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ...
ଅଷ୍ଟମସ୍ଯ ଚ ଗର୍ଭସ୍ଯ ରକ୍ଷଣାର୍ଥମତନ୍ଦ୍ରିତଃ । ପ୍ରଯତ୍ନମକରୋଦ୍ରାଜା ମରଣଂ ସ୍ଵଂ ଵିଚିନ୍ତଯନ୍
ଅଷ୍ଟମ ଗର୍ଭକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ରାଜା ଅତି ଚେତନା ରଖି, ନିଜ ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ଭାବି ନିରନ୍ତର ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ ।
ସମଯେ ଦେଵକୀଗର୍ଭେ ପ୍ରଵେଶମକରୋଦ୍ଧରିଃ । ଅଂଶେନ ଵସୁଦେଵେ ତୁ ସମାଗତ୍ଯ ଯଥାକ୍ରମମ୍
ଯଥାସମୟରେ ହରି ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅଂଶରୁ ଭଲି ଭାବରେ ବସୁଦେବଙ୍କର ଗର୍ଭରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ତଦେଯଂ ଯୋଗମାଯା ଚ ଯଶୋଦାଯାଂ ଯଥେଚ୍ଛଯା । ପ୍ରଵେଶମକରୋଦ୍ଦେଵୀ ଦେଵକାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ
ଏହି ଯୋଗମାୟା ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଯଶୋଦାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଦେବତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ।
ରୋହିଣ୍ଯାସ୍ତନଯୋ ରାମୋ ଗୋକୁଲେ ସମଜାଯତ । ଯତଃ କଂସଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନା ସଂସ୍ଥିତା ସା ଚ କାମିନୀ
ରୋହିଣୀଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ଗୋକୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, କାରଣ ରୋହିଣୀ କଂସର ଭୟରେ ସେଠାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ ।
କାରାଗାରେ ତତଃ କଂସୋ ଦେଵକୀଂ ଦେଵସଂସ୍ତୁତାମ୍ । ସ୍ଥାପଯାମାସ ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ସେଵକାନ୍ସମକଲ୍ପଯତ୍
ତାପରେ କଂସ ଦେବକୀଙ୍କୁ, ଯିଏ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ, କାରାଗାରରେ ରଖିଲେ ଓ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେବକମାନେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ ।
ଵସୁଦେଵସ୍ତୁ କାମିନ୍ଯାଃ ପ୍ରେମତନ୍ତୁନିଯନ୍ତ୍ରିତଃ । ପୁତ୍ରୋତ୍ପତ୍ତିଂ ଚ ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ସହ ଭାର୍ଯଯା
ବସୁଦେବ, ଜଣେ ପ୍ରେମରେ ବାନ୍ଧା ଥିବା ପତି, ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇବା ଭାବି, ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ଦେଵକୀଗର୍ଭଗୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦେଵକାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ । ସଂସ୍ତୁତୋଽମରସଙ୍ଘୈଶ୍ଚ ଵ୍ଯଵର୍ଧତ ଯଥାକ୍ରମମ୍
ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ, ଅମରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହେଇ, ଯଥାକ୍ରମେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ ।
ସଞ୍ଜାତେ ଦଶମେ ତତ୍ର ମାସେଽଥ ଶ୍ରାଵଣେ ଶୁଭେ । ପ୍ରାଜାପତ୍ଯର୍କ୍ଷସଂଯୁକ୍ତେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେଽଷ୍ଟମୀଦିନେ
ଦଶମ ମାସ ଆସିଲାବେଳେ, ଶୁଭ ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ, ପ୍ରଜାପତି ନକ୍ଷତ୍ର ଯୁକ୍ତ ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ...
କଂସସ୍ତୁ ଦାନଵାନ୍ସର୍ଵାନୁଵାଚ ଭଯଵିହ୍ଵଲଃ । ରକ୍ଷଣୀଯା ଭଵଦ୍ଭିଶ୍ଚ ଦେଵକୀ ଗର୍ଭମନ୍ଦିରେ
କଂସ ଭୟରେ ବିଆକୁଳ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଦେବକୀଙ୍କୁ ଗର୍ଭମନ୍ଦିରରେ ତୁମେ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡିବ ।"
ଅଷ୍ଟମୋ ଦେଵକୀଗର୍ଭଃ ଶତ୍ରୁର୍ମେ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଯତି । ରକ୍ଷଣୀଯଃ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ମୃତ୍ଯୁରୂପଃ ସ ବାଲକଃ
ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଅଷ୍ଟମ ପିଲା ମୋର ଶତ୍ରୁ ହେବେ ଏବଂ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ; ସେ ପିଲା ମୃତ୍ୟୁର ଆକାର ଅଟୁ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ବହୁତ ସାବଧାନିରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର।
ହତ୍ଵୈନଂ ବାଲକଂ ଦୈତ୍ଯାଃ ସୁଖଂ ସ୍ଵପ୍ସ୍ଯାମି ମନ୍ଦିରେ । ନିଵୃତ୍ତିଵର୍ଜିତେ ଦୁଃଖେ ନାଶିତେ ଚାଷ୍ଟମେ ସୁତେ
ସେ ପିଲାକୁ ମାରିଦେଇ ପରେ, ମୁଁ ମନ୍ଦିରରେ ଶାନ୍ତିରେ ଘୁମିବି, ଅଷ୍ଟମ ପୁତ୍ରର ଭୟରୁ ଆସୁଥିବା ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବ।
ଖଡ୍ଗପ୍ରାସଧରାଃ ସର୍ଵେ ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ଧୃତକାର୍ମୁକାଃ । ନିଦ୍ରାତନ୍ଦ୍ରାଵିହୀନାଶ୍ଚ ସର୍ଵତ୍ର ନିହିତେକ୍ଷଣାଃ
ତମେ ସମସ୍ତେ ତଳୱାର, ବଣ, ଧନୁଷ ନେଇ ତିଆରି ରୁହ; ଘୁମ୍ ଓ କ୍ଳାନ୍ତି ଛାଡି ସବୁଠି ଚୋକା ରଖ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯାଦିଶ୍ଯାସୁରଗଣାନ୍ କୃଶୋଽତିଭଯଵିହ୍ଵଲଃ । ମନ୍ଦିରଂ ସ୍ଵଂ ଜଗାମାଶୁ ନ ଲେଭେ ଦାନଵଃ ସୁଖମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି ଆସୁରମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଇ, ଭୟରେ ଅତି କ୍ଷୀଣ ଦାନବ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ସୁଖ ପାଇଲେ ନାହିଁ।
ନିଶୀଥେ ଦେଵକୀ ତତ୍ର ଵସୁଦେଵମୁଵାଚ ହ । କିଂ କରୋମି ମହାରାଜ ପ୍ରସଵାଵସରୋ ମମ
ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ଦେବକୀ ସେଠାରେ ବସୁଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମହାରାଜ, ଏବେ ମୋର ପିଲା ହେବାର ସମୟ ଆସିଛି, ମୁଁ କଣ କରିବି?'
ବହଵୋ ରକ୍ଷପାଲାଶ୍ଚ ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯତ୍ର ଭଯାନକାଃ । ନନ୍ଦପତ୍ନ୍ଯା ମଯା ସାର୍ଧଂ କୃତୋଽସ୍ତି ସମଯଃ ପୁରା
ଏଠାରେ ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ରକ୍ଷାପାଳ ଦାଉଡି ରହିଛନ୍ତି; ଏହିଠାରେ ମୁଁ ନନ୍ଦଙ୍କ ଜନାଣୀ ସହିତ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଚୁକ୍ତି କରିଥିଲି।
ପ୍ରେଷିତଵ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ପୁତ୍ରୋ ମନ୍ଦିରେ ମମ ମାନିନି । ପାଲଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ତତ୍ର ତଵାତିମନସା କିଲ
ମୋ ଘରକୁ ମୋ ପୁଅକୁ ପଠାଇବା ଦରକା, ମୁଁ ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ମନ ଭରି ଦେଖିବି।
ଅପତ୍ଯଂ ତେ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି କଂସସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯଯାଯ ଵୈ । କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ପ୍ରଭୋ ଚାତ୍ର ଵିଷମେ ସମୁପସ୍ଥିତେ
ମୁଁ କଂସଙ୍କୁ ଦେଖାଇବା ପାଇଁ ତୁମକୁ ଏକ ପିଲା ଦେଇଦେବି; ଏହି କଷ୍ଟ ସମୟରେ, ପ୍ରଭୁ, ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ?
ଵ୍ଯତ୍ଯଯଃ ସନ୍ତତେଃ ଶୌରେ କଥଂ କର୍ତୁଂ କ୍ଷମୋ ଭଵେଃ । ଦୂରେ ତିଷ୍ଠସ୍ଵ କାନ୍ତାଦ୍ଯ ଲଜ୍ଜା ମେଽତିଦୁରତ୍ଯଯା
ଶୌରି, ତୁମେ କିପରି ପିଲା ବଦଳାଇପାରିବ? ଆଜି ମୋଠାରୁ ଦୂରେ ରୁହ, ପ୍ରିୟ, ମୋର ଲଜ୍ଜା ଅତି ଗଭୀର।
ପରାଵୃତ୍ଯ ମୁଖଂ ସ୍ଵାମିନ୍ନନ୍ଯଥା କିଂ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତଂ ମହାଭାଗଂ ଦେଵକୀ ଦେଵସମ୍ମତମ୍
ମୋ ମୁହଁ ଦୂରେ ଗୁଡ଼ିଯାଅ, ସ୍ୱାମୀ; ମୁଁ ଅନ୍ୟ କଣ କରିପାରିବି? ଏଭଳି କହି, ଦେବକୀ ଦେବତାମାନେ ସମ୍ମାନିତ ଯେଉଁ ମହାଭାଗା, ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ବାଲକଂ ସୁଷୁଵେ ତତ୍ର ନିଶୀଥେ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମଯଂ ପ୍ରାପ ଦେଵକୀ ବାଲକଂ ଶୁଭମ୍
ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ସେଠାରେ ଦେବକୀ ଏକ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ପିଲାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ସେ ଶୁଭ ପିଲାକୁ ଦେଖି ଦେବକୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲେ।
ପତିଂ ପ୍ରାହ ମହାଭାଗା ହର୍ଷୋତ୍କୁଲ୍ଲକଲେଵରା । ପଶ୍ଯ ପୁତ୍ରମୁଖଂ କାନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭଂ ହି ତଵ ପ୍ରଭୋ
ମହାଭାଗା ଦେବକୀ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ଦେହରେ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ପ୍ରିୟ, ତୁମ ପୁଅର ମୁହଁକୁ ଦେଖ, ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ।'