ତେନାଯଂ ତେ କୁମାରୋ ଵୈ ଦେଯଃ କଂସାଯ ସର୍ଵଥା । ନ ମିଥ୍ଯା ଵଚନଂ ମେଽସ୍ତି ଲୋକନିନ୍ଦାଭିଦୂଷିତମ୍
ଏହିକାରଣରୁ, ତୁମର ଏହି ପୁଅକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଂସଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ; ମୋର କଥା କେବେ ମିଥ୍ୟା ହୁଏନାହିଁ, ଏବଂ ଲୋକନିନ୍ଦାର ଦୋଷ ମୋରେ ନାହିଁ।
ଅନିତ୍ଯେଽସ୍ମିଂସ୍ତୁ ସଂସାରେ ଧର୍ମସାରେ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଦୈଵାଧୀନଂ ହି ସର୍ଵେଷାଂ ମରଣଂ ଜନନଂ ତଥା
ଏହି ଅସ୍ଥିର ସଂସାରରେ, ମହାତ୍ମାମାନେ ଧର୍ମର ମୂଳକଥାକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଦୈବର ଅଧୀନ।
ତସ୍ମାଚ୍ଛୋକୋ ନ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଦେହିନା ହି ନିରର୍ଥକଃ । ସତ୍ଯଂ ଯସ୍ଯ ଗତଂ କାନ୍ତେ ଵୃଥା ତସ୍ଯୈଵ ଜୀଵିତମ୍
ଏହିପରି, ଦେହୀମାନେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଅର୍ଥହୀନ; ଯାହାଙ୍କର ପ୍ରିୟଜନ ଚାଲିଗଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ।
ଇହଲୋକୋ ଗତୋ ଯସ୍ମାତ୍ପରଲୋକଃ କୁତସ୍ତତଃ । ଅତୋ ଦେହି ସୁତଂ ସୁଭ୍ରୁ କଂସାଯ ପ୍ରଦଦାମ୍ଯହମ୍
ଯେତେବେଳେ ଏହି ଲୋକ ହାରାଇଗଲା, ତେବେ ପରଲୋକ କେଉଁଠୁ ମିଳିବ? ଏହିକାରଣରୁ, ହେ ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟିବତୀ, ମୋତେ ପୁଅଟିକୁ ଦିଅ, ମୁଁ ଏହାକୁ କଂସଙ୍କୁ ଦେଇଦେବି।
ସତ୍ଯସଂସ୍ତରଣାଦ୍ଦେଵି ଶୁଭମଗ୍ରେ ଭଵିଷ୍ଯତି । କର୍ତଵ୍ଯଂ ସୁକୃତଂ ପୁମ୍ଭିଃ ସୁଖେ ଦୁଃଖେ ସତି ପ୍ରିଯେ
ହେ ଦେବୀ, ସତ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କଲେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ନିଶ୍ଚୟ ଭଲ ହେବ; ମଣିଷ ଖୁସି କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସଦ୍କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ପ୍ରିୟ।
(ସତ୍ଯସଂରକ୍ଷଣାଦ୍ଦେଵି ଶୁଭମେଵ ଭଵିଷ୍ଯତି) ॥ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵତି କାନ୍ତେ ସା ଦେଵକୀ ଶୋକସଂଯୁତା । ଦଦୌ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରସୂତଂ ଚ ଵେପମାନା ମନସ୍ଵିନୀ
('ହେ ଦେବୀ, ସତ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କଲେ ନିଶ୍ଚୟ ଭଲ ହେବ।') ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏପରି କଥା କହିବା ପରେ, ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ଦେବକୀ କପିଁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ଦୃଢ଼ ମନେ ନିଜ ନବଜାତ ପୁଅକୁ ଦେଲେ।
ଵସୁଦେଵୋଽପି ଧର୍ମାତ୍ମା ଆଦାଯ ସ୍ଵସୁତଂ ଶିଶୁମ୍ । ଜଗାମ କଂସସଦନଂ ମାର୍ଗେ ଲୋକୈରଭିଷ୍ଟୁତଃ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବସୁଦେବ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ଶିଶୁ ପୁଅକୁ ନେଇ, ଲୋକମାନଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ମଧ୍ୟରେ କଂସଙ୍କର ରାଜମହଳକୁ ଗଲେ।
ଲୋକା ଊଚୁଃ ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ଵସୁଦେଵଂ ଭୋ ଲୋକା ଏଵଂ ମନସ୍ଵିନମ୍ । ସ୍ଵଵାକ୍ଯମନୁରୁଧ୍ଯୈଵ ବାଲମାଦାଯ ଯାତ୍ଯସୌ
ଲୋକମାନେ କହିଲେ: ଦେଖନ୍ତୁ, ବସୁଦେବ କେତେ ଦୃଢ଼ମନା; ନିଜ କଥାରେ ଅଟୁଟ ରହି, ପୁଅକୁ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି।
ମୃତ୍ଯଵେ ଦାତୁକାମୋଽଦ୍ଯ ସତ୍ଯଵାଗନସୂଯକଃ । ସଫଲଂ ଜୀଵିତଂ ଚାସ୍ଯ ଧର୍ମଂ ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ଚାଦ୍ଭୁତମ୍
ଆଜି ନିଜ ପୁଅକୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦେବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ସତ୍ୟବାଦୀ ଏବଂ ଚଳାକି ନଥିବା; ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଧର୍ମକୁ ଦେଖନ୍ତୁ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ସଫଳ।
ଯଃ ପୁତ୍ରଂ ଯାତି କଂସାଯ ଦାତୁଂ କାଲାତ୍ମନେଽପି ହି । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ସଂସ୍ତୂଯମାନସ୍ତୁ ପ୍ରାପ୍ତଃ କଂସାଲଯଂ ନୃପ
ଯିଏ ନିଜ ପୁଅକୁ କଂସଙ୍କୁ, ମୃତ୍ୟୁର ଅବତାରକୁ ମଧ୍ୟ, ଦେବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି— ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏପରି ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ, ସେ କଂସଙ୍କର ମହଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ହେ ରାଜା।
ଦଦାଵସ୍ମୈ କୁମାରଂ ତଂ ଜାତମାତ୍ରମମାନୁଷମ୍ । କଂସୋଽପି ଵିସ୍ମଯଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧୈର୍ଯଂ ମହାତ୍ମନଃ
ସେ ନବଜାତ, ଅସାଧାରଣ ପୁଅକୁ କଂସଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଏବଂ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, କଂସ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ବାଲକଂ ପ୍ରାହ ସ୍ମିତପୂର୍ଵମିଦଂ ଵଚଃ । ଧନ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ଶୂରପୁତ୍ରାଦ୍ଯ ଜ୍ଞାତଃ ପୁତ୍ରସମର୍ପଣାତ୍
ଶିଶୁଟିକୁ ନେଇ, କଂସ ହସିକିଏ କହିଲେ: 'ଆଜି ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ହେ ଶୂରଙ୍କ ପୁଅ, ପୁଅ ଦେଇବାରେ ତୁମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।'
ମମ ମୃତ୍ଯୁର୍ନ ଚାଯଂ ଵୈ ଗିରା ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତୁ ଚାଷ୍ଟମଃ । ନ ହନ୍ତଵ୍ଯୋ ମଯା କାମଂ ବାଲୋଽଯଂ ଯାତୁ ତେ ଗହମ୍
'ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ଏହି ପୁଅ ନୁହେଁ, କାରଣ ମୋତେ କୁହାଯାଇଛି ଅଷ୍ଟମ ପୁଅ ହେବ; ଏହି ଶିଶୁକୁ ମୁଁ ମାରିବା ଦରକାର ନାହିଁ— ଏହା ତୁମେ ଘରକୁ ନେଇଯାଅ।'
ଅଷ୍ଟମସ୍ତୁ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ପୁତ୍ରୋ ମହାମତେ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵସୁଦେଵାଯ ଦଦାଵାଶୁ ଖଲଃ ଶିଶୁମ୍
'କିନ୍ତୁ ଅଷ୍ଟମ ପୁଅକୁ ତୁମେ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ।' ଏପରି କହି, ଦୁଷ୍ଟ କଂସ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଶିଶୁଟିକୁ ତୁରନ୍ତ ଫେରାଇଦେଲେ।
ଗଚ୍ଛତ୍ଵଯଂ ଗୃହେ ବାଲଃ କ୍ଷେମଂ ଵ୍ଯାହୃତଵାନ୍ନୃପଃ । ତମାଦାଯ ତଦା ଶୌରିର୍ଜଗାମ ସ୍ଵଗୃହଂ ମୁଦା
'ଏହି ପୁଅ ଘରକୁ ଯାଉ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷିତ ରୁହୁ,' ରାଜା ଘୋଷଣା କଲେ। ତେବେ ଶୌରି, ଶିଶୁଟିକୁ ନେଇ, ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
କଂସୋଽପି ସଚିଵାନାହ ଵୃଥା କିଂ ଘାତଯେ ଶିଶୁମ୍ । ଅଷ୍ଟମାଦ୍ଦେଵକୀପୁତ୍ରାନ୍ମମ ମୃତ୍ଯୁରୁଦାହୃତଃ
କଂସ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି ଶିଶୁକୁ ବ୍ୟର୍ଥରେ କାହିଁକି ମାରିବି? ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ଦେବକୀଙ୍କ ଅଷ୍ଟମ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ହେବ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।'
ଅତଃ କିଂ ପ୍ରଥମଂ ବାଲଂ ହତ୍ଵା ପାପଂ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ତେଽପ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସଂସ୍ଥିତା ମନ୍ତ୍ରିସତ୍ତମାଃ
ଏହିପରି, ପ୍ରଥମେ ଶିଶୁକୁ ମାରି ମୁଁ କାହିଁକି ପାପ କରିବି? ତୁମେ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ।
ଵିସର୍ଜିତାସ୍ତୁ କଂସେନ ଜଗ୍ମୁସ୍ତେ ସ୍ଵଗୃହାନ୍ପ୍ରତି । ଗତେଷୁ ତେଷୁ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ନାରଦୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
କଂସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ିଦିଆଯିବା ପରେ, ସେମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଚଲିଗଲେ। ସେମାନେ ଯିବା ପରେ, ମହାନ ଋଷି ନାରଦ ଆସିଲେ।
ଅଭ୍ଯୁତ୍ଥାନାର୍ଘ୍ଯପାଦ୍ଯାଦି ଚକାରୋଗ୍ରସୁତସ୍ତଦା । ପପ୍ରଚ୍ଛ କୁଶଲଂ ରାଜା ତତ୍ରାଗମନକାରଣମ୍
ତାପରେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ପୁଅ ଅତିଥି ସମ୍ମାନର ଆବଶ୍ୟକ ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଦ୍ଧତି ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ଓ ଆସିବାର କାରଣ ପଚାରିଲେ।
ନାରଦସ୍ତଂ ତଦୋଵାଚ ସ୍ମିତପୂର୍ଵମିଦଂ ଵଚଃ । କଂସ କଂସ ମହାଭାଗ ଗତୋଽହଂ ହେମପର୍ଵତମ୍
ନାରଦ ହସି ହସି କହିଲେ, 'କଂସ, କଂସ, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ମୁଁ ସୁନା ପାହାଡ଼କୁ ଯାଇଥିଲି।'
ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵା ମନ୍ତ୍ରଂ ଚକ୍ରୁଃ ସମାହିତାଃ । ଦେଵକ୍ଯାଂ ଵସୁଦେଵସ୍ଯ ଭାର୍ଯାଯାଂ ସୁରସତ୍ତମଃ
ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ମନ୍ତ୍ରଣା କରୁଥିଲେ। ଦେବକୀ, ବସୁଦେବଙ୍କ ଜଣେ ପତ୍ନୀ, ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଵଧାର୍ଥଂ ତଵ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ଜନ୍ମ ଚାତ୍ର କରିଷ୍ଯତି । ତତ୍କଥଂ ନ ହତଃ ପୁତ୍ରସ୍ତ୍ଵଯା ନୀତିଂ ଵିଜାନତା
ତୁମର ବିନାଶ ପାଇଁ, ବିଷ୍ଣୁ ସେଠାରେ ଜନ୍ମ ନେବେ। ତେଣୁ ନୀତି ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କିପରି ତୁମେ ଶିଶୁକୁ ମାରିଲେ ନାହିଁ?
କଂସ ଉଵାଚ ଅଷ୍ଟମଂ ଚ ହନିଷ୍ଯେଽହଂ ମୃତ୍ଯୁଂ ମେ ଦେଵଭାଷିତମ୍ । ନାରଦ ଉଵାଚ ନ ଜାନାସି ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜନୀତିଂ ଶୁଭାଶୁଭା
କଂସ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଅଷ୍ଟମ ଶିଶୁକୁ ମାରିଦେବି; ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ଦେବତାମାନେ କହିଛନ୍ତି।' ନାରଦ କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଭଲ ଓ ଖରାପ ବିଷୟରେ ରାଜନୀତି ଜାଣୁନାହାଁ।'
ମାଯାବଲଂ ଚ ଦେଵାନାଂ ନ ତ୍ଵଂ ଵେତ୍ସି ଵଦାମି କିମ୍ । ରିପୁରଲ୍ପୋଽପି ଶୂରେଣ ନୋପେକ୍ଷ୍ଯଃ ଶୁଭମିଚ୍ଛତା
ଦେବତାମାନଙ୍କର ମାୟାଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଜାଣୁନାହାଁ; ଆଉ କଣ କହିବି? ଯିଏ ଭଲ ଚାହେ, ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଛୋଟ ଶତ୍ରୁକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସମ୍ମେଲନକ୍ରିଯାଯାଂ ତୁ ସର୍ଵେ ତେ ହ୍ଯଷ୍ଟମାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ମୂର୍ଖସ୍ତ୍ଵମରିସନ୍ତ୍ଯାଗଃ କୃତୋଽଯଂ ଜାନତା ତ୍ଵଯା
ସମ୍ମିଳନ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ସମସ୍ତ ଶିଶୁମାନେ ଅଷ୍ଟମ ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି। ତୁମେ ମୂର୍ଖ, ଶତ୍ରୁକୁ ଛାଡିଦେବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ତଥାପି ଜାଣିସାରି ଏହା କରିଛ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଶୁ ଗତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ନାରଦୋ ଦେଵଦର୍ଶନଃ । ଗତେଽଥ ନାରଦେ କଂସଃ ସମାହୂଯାଥ ବାଲକମ୍ । ପାଷାଣେ ପୋଥଯାମାସ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ ଚ ମନ୍ଦଧୀଃ
ଏଭଳି କହି, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁଥିବା ଶ୍ରୀମାନ୍ ନାରଦ ତୁରନ୍ତ ଚଲିଗଲେ। ନାରଦ ଯିବା ପରେ, କଂସ ଶିଶୁକୁ ଡାକିଲେ ଓ ପାଥରରେ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ମୂଢ଼ମତି ସେ ଏଥିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଦେଵଦାନଵାନାମଂଶାଵତରଣଵର୍ଣନମ୍ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ କିଂ କୃତଂ ପାତକଂ ତେନ ବାଲକେନ ପିତାମହ । ଯଜ୍ଜାତମାତ୍ରୋ ନିହତସ୍ତଥା ତେନ ଦୁରାତ୍ମନା
ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଅଂଶ ଅବତାର ବିବରଣା। ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ: 'ହେ ପିତାମହ, ସେଇ ଶିଶୁ କୌଣସି ପାପ କରିଥିଲା କି? ଯେଉଁଠାରେ ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ଏମିତି ଦୁଷ୍ଟ କଂସ ତାକୁ ମାରିଦେଲା?'
ନାରଦୋଽପି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଜ୍ଞାନଵାନ୍ଧର୍ମତତ୍ପରଃ । କଥମେଵଂଵିଧଂ ପାପଂ କୃତଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମଃ
ଏହି ଭଳି ମହାନ ଋଷି, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଧର୍ମପରାୟଣ ନାରଦ କେମିତି ଏମିତି ପାପ କରିଲେ, ହେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞ?
କର୍ତା କାରଯିତା ପାପେ ତୁଲ୍ଯପାପୌ ସ୍ମୃତୌ ବୁଧୈଃ । ସ କଥଂ ପ୍ରେରଯାମାସ ମୁନିଃ କଂସଂ ଖଲଂ ତଦା
ପାପ କରିଥିବା ଓ କରାଇଥିବା, ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସମାନ ଦୋଷୀ ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତି। ତେଣୁ ସେଇ ମୁନି କିପରି ସେ ସମୟରେ ଦୁଷ୍ଟ କଂସକୁ ପ୍ରେରିତ କଲେ?
ସଂଶଯୋଽଯଂ ମହାନ୍ମେଽତ୍ର ବ୍ରୂହି ସର୍ଵଂ ସଵିସ୍ତରମ୍ । ଯେନ କର୍ମଵିପାକେନ ବାଲକୋ ନିଧନଂ ଗତଃ
ମୋର ଏଠାରେ ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ ହେଉଛି; ଦୟାକରି ସବୁ କଥା ଖୁବ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହ, କେଉଁ କର୍ମର ଫଳରେ ସେ ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲା।