ପୂର୍ଵାର୍ଜିତାନାଂ ପାପାନାଂ ଵିନାଶାଯ ମହାତ୍ମଭିଃ । ବ୍ରହ୍ମହା ହେମହାରୀ ଚ ସୁରାପୋ ଗୁରୁତଲ୍ପଗଃ
ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ, ମହାନ ଜନମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି — ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକାରୀ, ସୁନା ଚୋର, ମଦ ପାନ କରିଥିବା, ଗୁରୁଙ୍କ ଶୟନ କୁ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।
ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦଵ୍ରତେ ଚୀର୍ଣେ ଶୁଦ୍ଧିଂ ଯାତି ଯତସ୍ତତଃ । ମନ୍ଵାଦିଭିର୍ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଵିଧାନତଃ
ଏହିପରି ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷର ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଲେ, ସେ ଶୁଦ୍ଧି ଲାଭ କରେ; ଏହିପରି ମନୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି, ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
ତଥା କୃତ୍ଵା ନରଃ ପାପାନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ଵା ନ ଵାନଘ । ଵିଗୀତଵଚନାସ୍ତେ କିଂ ମୁନଯସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିନଃ
ତଥାପି, ଏହିପରି କରିଲା ପରେ ଏକ ଲୋକ ପାପରୁ ପ୍ରକୃତରେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ କି ନାହିଁ, ହେ ଅପାପୀ! ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ମୁନିମାନେ ଏ ବିଷୟରେ କଣ କହିଛନ୍ତି?
ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯାଦଯଃ ସର୍ଵେ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରଵର୍ତକାଃ । ଭଵିତଵ୍ଯଂ ଭଵତ୍ଯେଵ ଯଦ୍ଯେଵଂ ନିଶ୍ଚଯଃ ପ୍ରଭୋ
ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ପ୍ରଚାରକମାନେ କହିଛନ୍ତି — ଯାହା ହେବା ଉଚିତ, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ହେବ, ଯଦି ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ ଅଛି, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ଆଯୁର୍ଵେଦଃ ସ ମିଥ୍ଯୈଵ ମନ୍ତ୍ରଵାଦାସ୍ତଥାଖିଲାଃ । ଉଦ୍ଯମସ୍ତୁ ଵୃଥା ସର୍ଵମେଵଂ ଚେଦ୍ଦୈଵନିର୍ମିତମ୍
ଯଦି ସବୁ କିଛି ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ତେବେ ଆୟୁର୍ବେଦ ମିଥ୍ୟା, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅସତ୍ୟ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମ ନିର୍ଥକ।
ଭଵିତଵ୍ଯଂ ଭଵତ୍ଯେଵ ପ୍ରଵୃତ୍ତିସ୍ତୁ ନିରର୍ଥିକା । ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାଦିକଂ ଵ୍ଯର୍ଥଂ ନିଯତଂ ସ୍ଵର୍ଗସାଧନମ୍
ଯଦି ଯାହା ହେବା ଉଚିତ, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ହେବ, ତେବେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଅର୍ଥହୀନ; ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଓ ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କହାଯାଏ, ସେଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଥକ।
ଯଦା ତଦା ପ୍ରମାଣଂ ହି ଵୃଥୈଵ ପରିଭାଷିତମ୍ । ଵିତଥେ ତତ୍ପ୍ରମାଣେ ତୁ ଧର୍ମୋଚ୍ଛେଦଃ କୁତୋ ନ ହି
ଯଦି ଏପରି, ତେବେ ଶାସ୍ତ୍ରର ପ୍ରମାଣ ନିର୍ଥକ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆଲୋଚନା ଅସାର; ଯଦି ପ୍ରମାଣ ମିଥ୍ୟା, ତେବେ ଧର୍ମର ନାଶ କିଏ ନ ହେବ?
ଉଦ୍ଯମେ ଚ କୃତେ ସିଦ୍ଧିଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷେଣୈଵ ସାଧ୍ଯତେ । ତସ୍ମାଦତ୍ର ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଃ ପ୍ରପଞ୍ଚଶ୍ଚିତ୍ତକଲ୍ପିତଃ
କିନ୍ତୁ ଉଦ୍ୟମ କରିଲେ, ସଫଳତା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ମିଳେ; ତେଣୁ ଏହି ବିଷୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହି ସଂସାର ମନ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ।
ଯଥାଯଂ ବାଲକଃ କ୍ଷେମଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମମ ପୁତ୍ରକଃ । ମିଥ୍ଯା ଯଦି ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ଵଚନଂ ଶୁଭମିଚ୍ଛତା
ଯେପରି ଜଣେ ଶିଶୁର ଭଲ ଚାହିଁ, କହେ — 'ଏହି ପିଲା, ମୋ ପୁଅ, ସୁରକ୍ଷିତ ହେଉ,' ଯଦିଓ ଏହି କଥା ଅସତ୍ୟ, ତଥାପି ଭଲ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକ ଏପରି କହିବା ଉଚିତ।
ନ ତତ୍ର ଦୂଷଣଂ କିଞ୍ଚିତ୍ପଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ । ଵସୁଦେଵ ଉଵାଚ ନିଶାମଯ ମହାଭାଗେ ସତ୍ଯମେତଦ୍ ବ୍ରଵୀମି ତେ
ଏଥିରେ କିଛି ଦୋଷ ନାହିଁ ବୋଲି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି; ବସୁଦେବ କହିଲେ — ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କଥା କହୁଛି।
ଉଦ୍ଯମଃ ଖଲୁ କର୍ତଵ୍ଯଃ ଫଲଂ ଦୈଵଵଶାନୁଗମ୍ । ତ୍ରିଵିଧାନୀହ କର୍ମାଣି ସଂସାରେଽତ୍ର ପୁରାଵିଦଃ
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଉଦ୍ୟମ କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ଫଳ ଦୈବ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ମିଳେ; ଏହି ସଂସାରରେ ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ତିନି ପ୍ରକାରର କର୍ମ ବିଷୟରେ କହିଛନ୍ତି।
ପ୍ରଵଦନ୍ତୀହ ଜୀଵାନାଂ ପୁରାଣେଷ୍ଵାଗମେଷୁ ଚ । ସଞ୍ଚିତାନି ଚ ଜୀର୍ଣାନି ପ୍ରାରବ୍ଧାନି ସୁମଧ୍ଯମେ
ପୁରାଣ ଓ ଆଗମ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କହାଯାଇଛି — ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଞ୍ଚିତ, ଜୀର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କର୍ମ ଅଛି, ହେ ସୁମଧ୍ୟମା।
ଵର୍ତମାନାନି ଵାମୋରୁ ଵିଵିଧାନୀହ ଦେହିନାମ୍ । ଶୁଭାଶୁଭାନି କର୍ମାଣି ବୀଜଭୂତାନି ଯାନି ଚ
ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିବତୀ, ଏଠାରେ ଦେହୀମାନେ ପାଇଁ ବର୍ତମାନ କର୍ମ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଅଛି — ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ, ଯେଉଁଠି ଏହି କର୍ମଗୁଡିକ ମାନେ ମୂଳ ଭାବରେ ରହିଥାନ୍ତି।
ବହୁଜନ୍ମସମୁତ୍ଥାନି କାଲେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ସର୍ଵଥା । ପୂର୍ଵଦେହଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଜୀଵଃ କର୍ମଵଶାନୁଗଃ
ଅନେକ ଜନ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କର୍ମଗୁଡିକ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁପ୍ରକାରେ ରହିଥାଏ; ପୂର୍ବ ଦେହକୁ ଛାଡି, ଜୀବ କର୍ମ ଅନୁସାରେ ଆଗକୁ ବଢ଼େ।
ସ୍ଵର୍ଗଂ ଵା ନରକଂ ଵାପି ପ୍ରାପ୍ନୋତି ସ୍ଵକୃତେନ ଵୈ । ଦିଵ୍ଯଂ ଦେହଞ୍ଚ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଯାତନାଦେହମର୍ଥଜମ୍
ସେ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ନରକ ଲାଭ କରେ, ଦିବ୍ୟ ଦେହ କିମ୍ବା ଯାତନା ଦେହ ପାଇଁ।
ଭୁନକ୍ତି ଵିଵିଧାନ୍ ଭୋଗାନ୍ସ୍ଵର୍ଗେ ଵା ନରକେଽଥଵା । ଭୋଗାନ୍ତେ ଚ ଯଦୋତ୍ପତ୍ତେଃ ସମଯସ୍ତସ୍ଯ ଜାଯତେ
ସେ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ନରକରେ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଅନୁଭବ କରେ; ଏବଂ ଏହି ଭୋଗର ଶେଷରେ, ଯେତେବେଳେ ପୁନଃ ଜନ୍ମର ସମୟ ଆସେ—
ଲିଙ୍ଗଦେହେନ ସହିତଂ ଜାଯତେ ଜୀଵସଂଜ୍ଞିତମ୍ । ତଦୈଵ ସଞ୍ଚିତେଭ୍ଯଶ୍ଚ କର୍ମଭ୍ଯଃ କର୍ମଭିଃ ପୁନଃ
ସେ ଲିଙ୍ଗ ଦେହ ସହିତ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଯାହାକୁ ଜୀବ ବୋଲାଯାଏ; ଏବଂ ସଞ୍ଚିତ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ଏହି କର୍ମଗୁଡିକ ପୁନଃ—
ଯୋଜଯତ୍ଯେଵ ତଂ କାଲଂ କର୍ମାଣି ପ୍ରାକ୍କୃତାନି ଚ । ଦେହେନାନେନ ଭାଵ୍ଯାନି ଶୁଭାନି ଚାଶୁଭାନି ଚ
ସେ ପୁନଃ ସେହି ସମୟ ସହିତ ଯୋଗ ହୁଏ, ପୂର୍ବ କର୍ମ ଓ ଏହି ଦେହ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଫଳ ଅନୁଭବ କରେ।
ପ୍ରାରବ୍ଧାନି ଚ ଜୀଵେନ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯାନି ସୁଲୋଚନେ । ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତେନ ନଶ୍ଯନ୍ତି ଵର୍ତମାନାନି ଭାମିନି
ହେ ସୁନୟନୀ, ଜୀବର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଅବଶ୍ୟ ଭୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼େ; ବର୍ତ୍ତମାନ କର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ପାପମୋଚନ କଲେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।
ସଞ୍ଚିତାନି ତଥୈଵାଶୁ ଯଥାର୍ଥଂ ଵିହିତେନ ଚ । ପ୍ରାରବ୍ଧକର୍ମଣାଂ ଭୋଗାତ୍ସଂକ୍ଷଯୋ ନାନ୍ଯଥା ଭଵେତ୍
ଏଭଳି ଭାବରେ, ସଞ୍ଚିତ କର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଠିକ୍ ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଶୀଘ୍ର ଶେଷ ହୋଇଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ନାହିଁ।
ତେନାଯଂ ତେ କୁମାରୋ ଵୈ ଦେଯଃ କଂସାଯ ସର୍ଵଥା । ନ ମିଥ୍ଯା ଵଚନଂ ମେଽସ୍ତି ଲୋକନିନ୍ଦାଭିଦୂଷିତମ୍
ଏହିକାରଣରୁ, ତୁମର ଏହି ପୁଅକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଂସଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ; ମୋର କଥା କେବେ ମିଥ୍ୟା ହୁଏନାହିଁ, ଏବଂ ଲୋକନିନ୍ଦାର ଦୋଷ ମୋରେ ନାହିଁ।
ଅନିତ୍ଯେଽସ୍ମିଂସ୍ତୁ ସଂସାରେ ଧର୍ମସାରେ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଦୈଵାଧୀନଂ ହି ସର୍ଵେଷାଂ ମରଣଂ ଜନନଂ ତଥା
ଏହି ଅସ୍ଥିର ସଂସାରରେ, ମହାତ୍ମାମାନେ ଧର୍ମର ମୂଳକଥାକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଦୈବର ଅଧୀନ।
ତସ୍ମାଚ୍ଛୋକୋ ନ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଦେହିନା ହି ନିରର୍ଥକଃ । ସତ୍ଯଂ ଯସ୍ଯ ଗତଂ କାନ୍ତେ ଵୃଥା ତସ୍ଯୈଵ ଜୀଵିତମ୍
ଏହିପରି, ଦେହୀମାନେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଅର୍ଥହୀନ; ଯାହାଙ୍କର ପ୍ରିୟଜନ ଚାଲିଗଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ।
ଇହଲୋକୋ ଗତୋ ଯସ୍ମାତ୍ପରଲୋକଃ କୁତସ୍ତତଃ । ଅତୋ ଦେହି ସୁତଂ ସୁଭ୍ରୁ କଂସାଯ ପ୍ରଦଦାମ୍ଯହମ୍
ଯେତେବେଳେ ଏହି ଲୋକ ହାରାଇଗଲା, ତେବେ ପରଲୋକ କେଉଁଠୁ ମିଳିବ? ଏହିକାରଣରୁ, ହେ ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟିବତୀ, ମୋତେ ପୁଅଟିକୁ ଦିଅ, ମୁଁ ଏହାକୁ କଂସଙ୍କୁ ଦେଇଦେବି।
ସତ୍ଯସଂସ୍ତରଣାଦ୍ଦେଵି ଶୁଭମଗ୍ରେ ଭଵିଷ୍ଯତି । କର୍ତଵ୍ଯଂ ସୁକୃତଂ ପୁମ୍ଭିଃ ସୁଖେ ଦୁଃଖେ ସତି ପ୍ରିଯେ
ହେ ଦେବୀ, ସତ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କଲେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ନିଶ୍ଚୟ ଭଲ ହେବ; ମଣିଷ ଖୁସି କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସଦ୍କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ପ୍ରିୟ।
(ସତ୍ଯସଂରକ୍ଷଣାଦ୍ଦେଵି ଶୁଭମେଵ ଭଵିଷ୍ଯତି) ॥ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵତି କାନ୍ତେ ସା ଦେଵକୀ ଶୋକସଂଯୁତା । ଦଦୌ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରସୂତଂ ଚ ଵେପମାନା ମନସ୍ଵିନୀ
('ହେ ଦେବୀ, ସତ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କଲେ ନିଶ୍ଚୟ ଭଲ ହେବ।') ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏପରି କଥା କହିବା ପରେ, ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ଦେବକୀ କପିଁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ଦୃଢ଼ ମନେ ନିଜ ନବଜାତ ପୁଅକୁ ଦେଲେ।
ଵସୁଦେଵୋଽପି ଧର୍ମାତ୍ମା ଆଦାଯ ସ୍ଵସୁତଂ ଶିଶୁମ୍ । ଜଗାମ କଂସସଦନଂ ମାର୍ଗେ ଲୋକୈରଭିଷ୍ଟୁତଃ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବସୁଦେବ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ଶିଶୁ ପୁଅକୁ ନେଇ, ଲୋକମାନଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ମଧ୍ୟରେ କଂସଙ୍କର ରାଜମହଳକୁ ଗଲେ।
ଲୋକା ଊଚୁଃ ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ଵସୁଦେଵଂ ଭୋ ଲୋକା ଏଵଂ ମନସ୍ଵିନମ୍ । ସ୍ଵଵାକ୍ଯମନୁରୁଧ୍ଯୈଵ ବାଲମାଦାଯ ଯାତ୍ଯସୌ
ଲୋକମାନେ କହିଲେ: ଦେଖନ୍ତୁ, ବସୁଦେବ କେତେ ଦୃଢ଼ମନା; ନିଜ କଥାରେ ଅଟୁଟ ରହି, ପୁଅକୁ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି।
ମୃତ୍ଯଵେ ଦାତୁକାମୋଽଦ୍ଯ ସତ୍ଯଵାଗନସୂଯକଃ । ସଫଲଂ ଜୀଵିତଂ ଚାସ୍ଯ ଧର୍ମଂ ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ଚାଦ୍ଭୁତମ୍
ଆଜି ନିଜ ପୁଅକୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦେବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ସତ୍ୟବାଦୀ ଏବଂ ଚଳାକି ନଥିବା; ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଧର୍ମକୁ ଦେଖନ୍ତୁ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ସଫଳ।
ଯଃ ପୁତ୍ରଂ ଯାତି କଂସାଯ ଦାତୁଂ କାଲାତ୍ମନେଽପି ହି । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ସଂସ୍ତୂଯମାନସ୍ତୁ ପ୍ରାପ୍ତଃ କଂସାଲଯଂ ନୃପ
ଯିଏ ନିଜ ପୁଅକୁ କଂସଙ୍କୁ, ମୃତ୍ୟୁର ଅବତାରକୁ ମଧ୍ୟ, ଦେବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି— ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏପରି ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ, ସେ କଂସଙ୍କର ମହଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ହେ ରାଜା।