ତତୋ ଦୁନ୍ଦୁଭଯୋ ନେଦୁର୍ଵାଦିତ୍ରାଣି ଚ ସସ୍ଵନୁଃ । ଜଯଶବ୍ଦସ୍ତୁ ସର୍ଵେଷାମୁତ୍ପନ୍ନସ୍ତତ୍ର ସଂସଦି
ତାପରେ ଢୋଳ ଓ ମୂସିକ ବାଜିଲା, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜୟଧ୍ୱନି ଉଠିଲା।
ପ୍ରସାଦ୍ଯ କଂସଂ ପ୍ରତିମୋଚ୍ଯ ଦେଵକୀଂ ମହାଯଶାଃ ଶୂରସୁତସ୍ତଦାନୀମ୍ । ଜଗାମ ଗେହଂ ସ୍ଵଜନାନୁଵୃତ୍ତୋ ନଵୋଢଯା ଵୀତଭଯସ୍ତରସ୍ଵୀ
କଂସଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି ଦେବକୀଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରି, ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶୂରଙ୍କ ପୁଅ ନିଜ ପରିବାର ଓ ନୂତନ ବିବାହିତା ସହ ଭୟହୀନ ଓ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ହୋଇ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
କଂସେନ ଦେଵକୀପ୍ରଥମପୁତ୍ରଵଧଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଅଥ କାଲେ ତୁ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ଦେଵକୀ ଦେଵରୂପିଣୀ । ଗର୍ଭଂ ଦଧାର ଵିଧିଵଦ୍ଵସୁଦେଵେନ ସଙ୍ଗତା
କଂସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବକୀଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅଙ୍କ ହତ୍ୟାର ବର୍ଣ୍ଣନା। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସମୟ ଆସିଲାପରେ ଦେବକୀ, ଦେବୀ ସ୍ୱରୂପା, ବିଧିମତ ଭାବେ ବସୁଦେବଙ୍କ ସହ ଯୋଗ ହୋଇ ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ।
ପୂର୍ଣେଽଥ ଦଶମେ ମାସେ ସୁଷୁଵେ ସୁତମୁତ୍ତମମ୍ । ରୂପାଵଯଵସମ୍ପନ୍ନଂ ଦେଵକୀ ପ୍ରଥମଂ ଯଦା
ଦଶମ ମାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ଦେବକୀ ଏକ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରୂପ ଓ ଅଙ୍ଗସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ସନ୍ତାନ।
ତଦାଽଽହ ଵସୁଦେଵସ୍ତାଂ ସତ୍ଯଵାକ୍ଯାନୁମୋଦିତଃ । ଭାଵିତ୍ଵାଚ୍ଚ ମହାଭାଗୋ ଦେଵକୀଂ ଦେଵମାତରମ୍
ତାପରେ ବସୁଦେବ, ସତ୍ୟ କଥାକୁ ମନେଇ ଓ ଚିନ୍ତା କରି, ଦେବତାମାତା ଦେବକୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵରୋରୁ ସମଯଂ ମେ ତ୍ଵଂ ଜାନାସି ସ୍ଵସୁତାର୍ପଣେ । ମୋଚିତା ତ୍ଵଂ ମହାଭାଗେ ଶପଥେନ ମଯା ତଦା
ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିବନ୍ଧା, ଆମେ ଆମ ପୁଅମାନେ ଦେବା ନେଇ କରିଥିବା ଚୁକ୍ତି ତୁମେ ଜାଣ, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ସେ ସମୟରେ ମୋ ଶପଥ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲି।
ଇମଂ ପୁତ୍ରଂ ସୁକେଶାନ୍ତେ ଦାସ୍ଯାମି ଭ୍ରାତୃସୂନଵେ । (ଖଲେ କଂସେ ଵିନାଶାର୍ଥଂ ଦୈଵେ କିଂ ଵା କରିଷ୍ଯସି ।)
ଏହି ସୁନ୍ଦର କେଶଧାରୀ ପୁଅକୁ ତୁମ ଭାଇର ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଇଦେବି। (ଖରାପ କଂସଙ୍କ ବିନାଶ କିମ୍ବା ଦୈବତାର ବିରୋଧରେ ତୁମେ କଣ କରିପାରିବ?)
ସର୍ଵେଷାଂ କିଲ ଜୀଵାନାଂ କାଲପାଶାନୁଵର୍ତିନାମ୍ । ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ସ୍ଵକୃତଂ କର୍ମ ଶୁଭ ଵା ଯଦି ଵାଶୁଭମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଯେଉଁମାନେ ସମୟର ଦୃଢ଼ ବନ୍ଧନରେ ଅଟୁଟ, ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ।
ପ୍ରାରବ୍ଧଂ ସର୍ଵଥୈଵାତ୍ର ଜୀଵସ୍ଯ ଵିଧିନିର୍ମିତମ୍ । ଦେଵକ୍ଯୁଵାଚ ସ୍ଵାମିନ୍ ପୂର୍ଵଂ କୃତଂ କର୍ମ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଥା ନୃଭିଃ
ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବ ପାଇଁ ଯାହା ଭାଗ୍ୟରେ ଲେଖାଯାଇଛି, ସେ ସବୁ ସଦା ବିଧି ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଦେବକୀ କହିଲେ: ସ୍ୱାମୀ, ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ସବୁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ।
ତୀର୍ଥୈସ୍ତପୋଭିର୍ଦାନୈର୍ଵା କିଂ ନ ଯାତି କ୍ଷଯଂ ହି ତତ୍ । ଲିଖିତୋ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଵିଧିର୍ନୃପ
ତୀର୍ଥ, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଦାନ ଦ୍ୱାରା କାର୍ମିକ ଫଳ କାହିଁକି ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ? ରାଜା, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତର ବିଧି ଲିଖାଯାଇଛି।
ପୂର୍ଵାର୍ଜିତାନାଂ ପାପାନାଂ ଵିନାଶାଯ ମହାତ୍ମଭିଃ । ବ୍ରହ୍ମହା ହେମହାରୀ ଚ ସୁରାପୋ ଗୁରୁତଲ୍ପଗଃ
ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ, ମହାନ ଜନମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି — ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକାରୀ, ସୁନା ଚୋର, ମଦ ପାନ କରିଥିବା, ଗୁରୁଙ୍କ ଶୟନ କୁ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।
ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦଵ୍ରତେ ଚୀର୍ଣେ ଶୁଦ୍ଧିଂ ଯାତି ଯତସ୍ତତଃ । ମନ୍ଵାଦିଭିର୍ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଵିଧାନତଃ
ଏହିପରି ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷର ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଲେ, ସେ ଶୁଦ୍ଧି ଲାଭ କରେ; ଏହିପରି ମନୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି, ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
ତଥା କୃତ୍ଵା ନରଃ ପାପାନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ଵା ନ ଵାନଘ । ଵିଗୀତଵଚନାସ୍ତେ କିଂ ମୁନଯସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିନଃ
ତଥାପି, ଏହିପରି କରିଲା ପରେ ଏକ ଲୋକ ପାପରୁ ପ୍ରକୃତରେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ କି ନାହିଁ, ହେ ଅପାପୀ! ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ମୁନିମାନେ ଏ ବିଷୟରେ କଣ କହିଛନ୍ତି?
ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯାଦଯଃ ସର୍ଵେ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରଵର୍ତକାଃ । ଭଵିତଵ୍ଯଂ ଭଵତ୍ଯେଵ ଯଦ୍ଯେଵଂ ନିଶ୍ଚଯଃ ପ୍ରଭୋ
ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ପ୍ରଚାରକମାନେ କହିଛନ୍ତି — ଯାହା ହେବା ଉଚିତ, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ହେବ, ଯଦି ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ ଅଛି, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ଆଯୁର୍ଵେଦଃ ସ ମିଥ୍ଯୈଵ ମନ୍ତ୍ରଵାଦାସ୍ତଥାଖିଲାଃ । ଉଦ୍ଯମସ୍ତୁ ଵୃଥା ସର୍ଵମେଵଂ ଚେଦ୍ଦୈଵନିର୍ମିତମ୍
ଯଦି ସବୁ କିଛି ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ତେବେ ଆୟୁର୍ବେଦ ମିଥ୍ୟା, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅସତ୍ୟ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମ ନିର୍ଥକ।
ଭଵିତଵ୍ଯଂ ଭଵତ୍ଯେଵ ପ୍ରଵୃତ୍ତିସ୍ତୁ ନିରର୍ଥିକା । ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାଦିକଂ ଵ୍ଯର୍ଥଂ ନିଯତଂ ସ୍ଵର୍ଗସାଧନମ୍
ଯଦି ଯାହା ହେବା ଉଚିତ, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ହେବ, ତେବେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଅର୍ଥହୀନ; ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଓ ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କହାଯାଏ, ସେଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଥକ।
ଯଦା ତଦା ପ୍ରମାଣଂ ହି ଵୃଥୈଵ ପରିଭାଷିତମ୍ । ଵିତଥେ ତତ୍ପ୍ରମାଣେ ତୁ ଧର୍ମୋଚ୍ଛେଦଃ କୁତୋ ନ ହି
ଯଦି ଏପରି, ତେବେ ଶାସ୍ତ୍ରର ପ୍ରମାଣ ନିର୍ଥକ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆଲୋଚନା ଅସାର; ଯଦି ପ୍ରମାଣ ମିଥ୍ୟା, ତେବେ ଧର୍ମର ନାଶ କିଏ ନ ହେବ?
ଉଦ୍ଯମେ ଚ କୃତେ ସିଦ୍ଧିଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷେଣୈଵ ସାଧ୍ଯତେ । ତସ୍ମାଦତ୍ର ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଃ ପ୍ରପଞ୍ଚଶ୍ଚିତ୍ତକଲ୍ପିତଃ
କିନ୍ତୁ ଉଦ୍ୟମ କରିଲେ, ସଫଳତା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ମିଳେ; ତେଣୁ ଏହି ବିଷୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହି ସଂସାର ମନ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ।
ଯଥାଯଂ ବାଲକଃ କ୍ଷେମଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମମ ପୁତ୍ରକଃ । ମିଥ୍ଯା ଯଦି ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ଵଚନଂ ଶୁଭମିଚ୍ଛତା
ଯେପରି ଜଣେ ଶିଶୁର ଭଲ ଚାହିଁ, କହେ — 'ଏହି ପିଲା, ମୋ ପୁଅ, ସୁରକ୍ଷିତ ହେଉ,' ଯଦିଓ ଏହି କଥା ଅସତ୍ୟ, ତଥାପି ଭଲ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକ ଏପରି କହିବା ଉଚିତ।
ନ ତତ୍ର ଦୂଷଣଂ କିଞ୍ଚିତ୍ପଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ । ଵସୁଦେଵ ଉଵାଚ ନିଶାମଯ ମହାଭାଗେ ସତ୍ଯମେତଦ୍ ବ୍ରଵୀମି ତେ
ଏଥିରେ କିଛି ଦୋଷ ନାହିଁ ବୋଲି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି; ବସୁଦେବ କହିଲେ — ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କଥା କହୁଛି।
ଉଦ୍ଯମଃ ଖଲୁ କର୍ତଵ୍ଯଃ ଫଲଂ ଦୈଵଵଶାନୁଗମ୍ । ତ୍ରିଵିଧାନୀହ କର୍ମାଣି ସଂସାରେଽତ୍ର ପୁରାଵିଦଃ
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଉଦ୍ୟମ କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ଫଳ ଦୈବ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ମିଳେ; ଏହି ସଂସାରରେ ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ତିନି ପ୍ରକାରର କର୍ମ ବିଷୟରେ କହିଛନ୍ତି।
ପ୍ରଵଦନ୍ତୀହ ଜୀଵାନାଂ ପୁରାଣେଷ୍ଵାଗମେଷୁ ଚ । ସଞ୍ଚିତାନି ଚ ଜୀର୍ଣାନି ପ୍ରାରବ୍ଧାନି ସୁମଧ୍ଯମେ
ପୁରାଣ ଓ ଆଗମ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କହାଯାଇଛି — ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଞ୍ଚିତ, ଜୀର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କର୍ମ ଅଛି, ହେ ସୁମଧ୍ୟମା।
ଵର୍ତମାନାନି ଵାମୋରୁ ଵିଵିଧାନୀହ ଦେହିନାମ୍ । ଶୁଭାଶୁଭାନି କର୍ମାଣି ବୀଜଭୂତାନି ଯାନି ଚ
ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିବତୀ, ଏଠାରେ ଦେହୀମାନେ ପାଇଁ ବର୍ତମାନ କର୍ମ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଅଛି — ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ, ଯେଉଁଠି ଏହି କର୍ମଗୁଡିକ ମାନେ ମୂଳ ଭାବରେ ରହିଥାନ୍ତି।
ବହୁଜନ୍ମସମୁତ୍ଥାନି କାଲେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ସର୍ଵଥା । ପୂର୍ଵଦେହଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଜୀଵଃ କର୍ମଵଶାନୁଗଃ
ଅନେକ ଜନ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କର୍ମଗୁଡିକ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁପ୍ରକାରେ ରହିଥାଏ; ପୂର୍ବ ଦେହକୁ ଛାଡି, ଜୀବ କର୍ମ ଅନୁସାରେ ଆଗକୁ ବଢ଼େ।
ସ୍ଵର୍ଗଂ ଵା ନରକଂ ଵାପି ପ୍ରାପ୍ନୋତି ସ୍ଵକୃତେନ ଵୈ । ଦିଵ୍ଯଂ ଦେହଞ୍ଚ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଯାତନାଦେହମର୍ଥଜମ୍
ସେ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ନରକ ଲାଭ କରେ, ଦିବ୍ୟ ଦେହ କିମ୍ବା ଯାତନା ଦେହ ପାଇଁ।
ଭୁନକ୍ତି ଵିଵିଧାନ୍ ଭୋଗାନ୍ସ୍ଵର୍ଗେ ଵା ନରକେଽଥଵା । ଭୋଗାନ୍ତେ ଚ ଯଦୋତ୍ପତ୍ତେଃ ସମଯସ୍ତସ୍ଯ ଜାଯତେ
ସେ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ନରକରେ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଅନୁଭବ କରେ; ଏବଂ ଏହି ଭୋଗର ଶେଷରେ, ଯେତେବେଳେ ପୁନଃ ଜନ୍ମର ସମୟ ଆସେ—
ଲିଙ୍ଗଦେହେନ ସହିତଂ ଜାଯତେ ଜୀଵସଂଜ୍ଞିତମ୍ । ତଦୈଵ ସଞ୍ଚିତେଭ୍ଯଶ୍ଚ କର୍ମଭ୍ଯଃ କର୍ମଭିଃ ପୁନଃ
ସେ ଲିଙ୍ଗ ଦେହ ସହିତ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଯାହାକୁ ଜୀବ ବୋଲାଯାଏ; ଏବଂ ସଞ୍ଚିତ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ଏହି କର୍ମଗୁଡିକ ପୁନଃ—
ଯୋଜଯତ୍ଯେଵ ତଂ କାଲଂ କର୍ମାଣି ପ୍ରାକ୍କୃତାନି ଚ । ଦେହେନାନେନ ଭାଵ୍ଯାନି ଶୁଭାନି ଚାଶୁଭାନି ଚ
ସେ ପୁନଃ ସେହି ସମୟ ସହିତ ଯୋଗ ହୁଏ, ପୂର୍ବ କର୍ମ ଓ ଏହି ଦେହ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଫଳ ଅନୁଭବ କରେ।
ପ୍ରାରବ୍ଧାନି ଚ ଜୀଵେନ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯାନି ସୁଲୋଚନେ । ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତେନ ନଶ୍ଯନ୍ତି ଵର୍ତମାନାନି ଭାମିନି
ହେ ସୁନୟନୀ, ଜୀବର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଅବଶ୍ୟ ଭୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼େ; ବର୍ତ୍ତମାନ କର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ପାପମୋଚନ କଲେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।
ସଞ୍ଚିତାନି ତଥୈଵାଶୁ ଯଥାର୍ଥଂ ଵିହିତେନ ଚ । ପ୍ରାରବ୍ଧକର୍ମଣାଂ ଭୋଗାତ୍ସଂକ୍ଷଯୋ ନାନ୍ଯଥା ଭଵେତ୍
ଏଭଳି ଭାବରେ, ସଞ୍ଚିତ କର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଠିକ୍ ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଶୀଘ୍ର ଶେଷ ହୋଇଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ନାହିଁ।