ଅନ୍ତର୍ହିତେନ କେନାପି ଶତ୍ରୁଣା ତଵ ଚାସ୍ଯ ଵା । ଉଦିତେତି କୁତୋ ନ ସ୍ଯାଦ୍ଵାଗନର୍ଥକରୀ ଵିଭୋ
‘ତୁମ ବା ତାଙ୍କର କୌଣସି ଗୁପ୍ତ ଶତ୍ରୁ ଏହି ଭଳି କଥା କହିପାରିବେ । ଏପରି ଶବ୍ଦ ଉପଜିଲେ କିପରି ଅର୍ଥହୀନ ନୁହେଁ ବୋଲି ଭଲ ଭାବିବା ଉଚିତ, ପ୍ରଭୁ?’
ଯଶସସ୍ତେ ଵିଘାତାଯ ଵସୁଦେଵଗୃହସ୍ଯ ଚ । ଅରିଣା ରଚିତା ଵାଣୀ ଗୁଣମାଯାଵିଦା ନୃପ
‘ଏହା ତୁମର ଏବଂ ବସୁଦେବଙ୍କ ଘରର ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବ । ଏପରି କଥା ଶତ୍ରୁ ମାୟାବୀ ଶକ୍ତିରେ କହିଥିବା ହେବ, ରାଜା ।’
ବିଭେଷି ଵୀରସ୍ତ୍ଵଂ ଭୂତ୍ଵା ଭୂତଭାଷିତଭାଷଯା । ଯଶୋମୂଲଵିଘାତାର୍ଥମୁପାଯସ୍ତ୍ଵରିଣା କୃତଃ
ତୁମେ ଯଦିଓ ଏକ ବୀର, ତଥାପି ଭୟଭିତ ହେଇ, ଭୂତ ଭସିଲା ପରି କଥା କହୁଛ। ଏହା ତୁମର ମହିମାର ମୂଳକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଦ୍ରୁତ ଚିନ୍ତା କରାଯାଇଥିଲା।
ପିତୃଷ୍ଵସା ନ ହନ୍ତଵ୍ଯା ଵିଵାହସମଯେ ପୁନଃ । ଭଵିତଵ୍ଯଂ ମହାରାଜ ଭଵେଚ୍ଚ କଥମନ୍ଯଥା
ବିବାହ ସମୟରେ ନିଜ ପିତୃସ୍ୱସାକୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମହାରାଜ, ଏହିପରି ହେବା ଉଚିତ୍, ଏହା ଅନ୍ୟଥା କିପରି ହେବ?
ଏଵଂ ତୈର୍ବୋଧ୍ଯମାନୋଽସୌ ନିଵୃତ୍ତୋ ନାଭଵଦ୍ଯଦା । ତଦା ତଂ ଵସୁଦେଵୋଽପି ନୀତିଜ୍ଞଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ଏଭଳି ଉପଦେଶ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ବନ୍ଦ କଲା ନାହିଁ। ତେବେ ନୀତିଜ୍ଞ ବସୁଦେବ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କଂସ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମ୍ଯଦ୍ଯ ସତ୍ଯାଧାରଂ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । ଦାସ୍ଯାମି ଦେଵକୀପୁତ୍ରାନୁତ୍ପନ୍ନାଂସ୍ତଵ ସର୍ଵଶଃ
କଂସ, ମୁଁ ଆଜି ସତ୍ୟ କହୁଛି—ସତ୍ୟ ଏହି ତିନି ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରେ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବକୀଙ୍କ ଅଜନ୍ମା ସମସ୍ତ ସନ୍ତାନ ଦେଇଦେବି।
ଜାତଂ ଜାତଂ ସୁତଂ ତୁଭ୍ଯଂ ନ ଦାସ୍ଯାମି ଯଦି ପ୍ରଭୋ । କୁମ୍ଭୀପାକେ ତଦା ଘୋରେ ପତନ୍ତୁ ମମ ପୂର୍ଵଜାଃ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଜଣ୍ମ ହେଉଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ସନ୍ତାନକୁ ତୁମକୁ ନ ଦେଲେ, ତେବେ ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ ଭୟଙ୍କର କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକରେ ପଡ଼ନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵାଥ ଵଚନଂ ସତ୍ଯଂ ପୌରଵା ଯେ ପୁରଃସ୍ଥିତାଃ । ଊଚୁସ୍ତେ ତ୍ଵରିତାଃ କଂସଂ ସାଧୁ ସାଧୁ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ସେଠାରେ ଥିବା ପୌରବମାନେ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ହୋଇ କଂସଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର 'ଭଲ କଲା, ଭଲ କଲା' ବୋଲି କହିଲେ।
ନ ମିଥ୍ଯା ଭାଷତେ କ୍ଵାପି ଵସୁଦେଵୋ ମହାମନାଃ । କେଶଂ ମୁଞ୍ଚ ମହାଭାଗ ସ୍ତ୍ରୀହତ୍ଯା ପାତକଂ ତଥା
ବସୁଦେବ, ମହାନ ମନ ଥିବା, କେଉଁଠିଓ ମିଥ୍ୟା କହନ୍ତି ନାହିଁ। ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କେଶିନୀକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ ଏବଂ ନାରୀହତ୍ୟାର ପାପରୁ ଦୂରେ ରୁହ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏଵଂ ପ୍ରବୋଧିତଃ କଂସୋ ଯଦୁଵୃଦ୍ଧୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ । କ୍ରୋଧଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ସତ୍ଯଵାକ୍ଯାନୁମୋଦିତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି ଯଦୁବଂଶର ବୃଦ୍ଧ ମହାପୁରୁଷମାନେ କଂସଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ସେ ରୋଷ ଛାଡ଼ି ସତ୍ୟ କଥାକୁ ମନେଇ ସେଠାରେ ରହିଲେ।
ତତୋ ଦୁନ୍ଦୁଭଯୋ ନେଦୁର୍ଵାଦିତ୍ରାଣି ଚ ସସ୍ଵନୁଃ । ଜଯଶବ୍ଦସ୍ତୁ ସର୍ଵେଷାମୁତ୍ପନ୍ନସ୍ତତ୍ର ସଂସଦି
ତାପରେ ଢୋଳ ଓ ମୂସିକ ବାଜିଲା, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜୟଧ୍ୱନି ଉଠିଲା।
ପ୍ରସାଦ୍ଯ କଂସଂ ପ୍ରତିମୋଚ୍ଯ ଦେଵକୀଂ ମହାଯଶାଃ ଶୂରସୁତସ୍ତଦାନୀମ୍ । ଜଗାମ ଗେହଂ ସ୍ଵଜନାନୁଵୃତ୍ତୋ ନଵୋଢଯା ଵୀତଭଯସ୍ତରସ୍ଵୀ
କଂସଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି ଦେବକୀଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରି, ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶୂରଙ୍କ ପୁଅ ନିଜ ପରିବାର ଓ ନୂତନ ବିବାହିତା ସହ ଭୟହୀନ ଓ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ହୋଇ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
କଂସେନ ଦେଵକୀପ୍ରଥମପୁତ୍ରଵଧଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଅଥ କାଲେ ତୁ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ଦେଵକୀ ଦେଵରୂପିଣୀ । ଗର୍ଭଂ ଦଧାର ଵିଧିଵଦ୍ଵସୁଦେଵେନ ସଙ୍ଗତା
କଂସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବକୀଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅଙ୍କ ହତ୍ୟାର ବର୍ଣ୍ଣନା। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସମୟ ଆସିଲାପରେ ଦେବକୀ, ଦେବୀ ସ୍ୱରୂପା, ବିଧିମତ ଭାବେ ବସୁଦେବଙ୍କ ସହ ଯୋଗ ହୋଇ ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ।
ପୂର୍ଣେଽଥ ଦଶମେ ମାସେ ସୁଷୁଵେ ସୁତମୁତ୍ତମମ୍ । ରୂପାଵଯଵସମ୍ପନ୍ନଂ ଦେଵକୀ ପ୍ରଥମଂ ଯଦା
ଦଶମ ମାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ଦେବକୀ ଏକ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରୂପ ଓ ଅଙ୍ଗସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ସନ୍ତାନ।
ତଦାଽଽହ ଵସୁଦେଵସ୍ତାଂ ସତ୍ଯଵାକ୍ଯାନୁମୋଦିତଃ । ଭାଵିତ୍ଵାଚ୍ଚ ମହାଭାଗୋ ଦେଵକୀଂ ଦେଵମାତରମ୍
ତାପରେ ବସୁଦେବ, ସତ୍ୟ କଥାକୁ ମନେଇ ଓ ଚିନ୍ତା କରି, ଦେବତାମାତା ଦେବକୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵରୋରୁ ସମଯଂ ମେ ତ୍ଵଂ ଜାନାସି ସ୍ଵସୁତାର୍ପଣେ । ମୋଚିତା ତ୍ଵଂ ମହାଭାଗେ ଶପଥେନ ମଯା ତଦା
ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିବନ୍ଧା, ଆମେ ଆମ ପୁଅମାନେ ଦେବା ନେଇ କରିଥିବା ଚୁକ୍ତି ତୁମେ ଜାଣ, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ସେ ସମୟରେ ମୋ ଶପଥ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲି।
ଇମଂ ପୁତ୍ରଂ ସୁକେଶାନ୍ତେ ଦାସ୍ଯାମି ଭ୍ରାତୃସୂନଵେ । (ଖଲେ କଂସେ ଵିନାଶାର୍ଥଂ ଦୈଵେ କିଂ ଵା କରିଷ୍ଯସି ।)
ଏହି ସୁନ୍ଦର କେଶଧାରୀ ପୁଅକୁ ତୁମ ଭାଇର ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଇଦେବି। (ଖରାପ କଂସଙ୍କ ବିନାଶ କିମ୍ବା ଦୈବତାର ବିରୋଧରେ ତୁମେ କଣ କରିପାରିବ?)
ସର୍ଵେଷାଂ କିଲ ଜୀଵାନାଂ କାଲପାଶାନୁଵର୍ତିନାମ୍ । ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ସ୍ଵକୃତଂ କର୍ମ ଶୁଭ ଵା ଯଦି ଵାଶୁଭମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଯେଉଁମାନେ ସମୟର ଦୃଢ଼ ବନ୍ଧନରେ ଅଟୁଟ, ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ।
ପ୍ରାରବ୍ଧଂ ସର୍ଵଥୈଵାତ୍ର ଜୀଵସ୍ଯ ଵିଧିନିର୍ମିତମ୍ । ଦେଵକ୍ଯୁଵାଚ ସ୍ଵାମିନ୍ ପୂର୍ଵଂ କୃତଂ କର୍ମ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଥା ନୃଭିଃ
ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବ ପାଇଁ ଯାହା ଭାଗ୍ୟରେ ଲେଖାଯାଇଛି, ସେ ସବୁ ସଦା ବିଧି ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଦେବକୀ କହିଲେ: ସ୍ୱାମୀ, ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ସବୁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ।
ତୀର୍ଥୈସ୍ତପୋଭିର୍ଦାନୈର୍ଵା କିଂ ନ ଯାତି କ୍ଷଯଂ ହି ତତ୍ । ଲିଖିତୋ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଵିଧିର୍ନୃପ
ତୀର୍ଥ, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଦାନ ଦ୍ୱାରା କାର୍ମିକ ଫଳ କାହିଁକି ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ? ରାଜା, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତର ବିଧି ଲିଖାଯାଇଛି।
ପୂର୍ଵାର୍ଜିତାନାଂ ପାପାନାଂ ଵିନାଶାଯ ମହାତ୍ମଭିଃ । ବ୍ରହ୍ମହା ହେମହାରୀ ଚ ସୁରାପୋ ଗୁରୁତଲ୍ପଗଃ
ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ, ମହାନ ଜନମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି — ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକାରୀ, ସୁନା ଚୋର, ମଦ ପାନ କରିଥିବା, ଗୁରୁଙ୍କ ଶୟନ କୁ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।
ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦଵ୍ରତେ ଚୀର୍ଣେ ଶୁଦ୍ଧିଂ ଯାତି ଯତସ୍ତତଃ । ମନ୍ଵାଦିଭିର୍ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଵିଧାନତଃ
ଏହିପରି ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷର ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଲେ, ସେ ଶୁଦ୍ଧି ଲାଭ କରେ; ଏହିପରି ମନୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି, ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
ତଥା କୃତ୍ଵା ନରଃ ପାପାନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ଵା ନ ଵାନଘ । ଵିଗୀତଵଚନାସ୍ତେ କିଂ ମୁନଯସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିନଃ
ତଥାପି, ଏହିପରି କରିଲା ପରେ ଏକ ଲୋକ ପାପରୁ ପ୍ରକୃତରେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ କି ନାହିଁ, ହେ ଅପାପୀ! ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ମୁନିମାନେ ଏ ବିଷୟରେ କଣ କହିଛନ୍ତି?
ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯାଦଯଃ ସର୍ଵେ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରଵର୍ତକାଃ । ଭଵିତଵ୍ଯଂ ଭଵତ୍ଯେଵ ଯଦ୍ଯେଵଂ ନିଶ୍ଚଯଃ ପ୍ରଭୋ
ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ପ୍ରଚାରକମାନେ କହିଛନ୍ତି — ଯାହା ହେବା ଉଚିତ, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ହେବ, ଯଦି ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ ଅଛି, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ଆଯୁର୍ଵେଦଃ ସ ମିଥ୍ଯୈଵ ମନ୍ତ୍ରଵାଦାସ୍ତଥାଖିଲାଃ । ଉଦ୍ଯମସ୍ତୁ ଵୃଥା ସର୍ଵମେଵଂ ଚେଦ୍ଦୈଵନିର୍ମିତମ୍
ଯଦି ସବୁ କିଛି ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ତେବେ ଆୟୁର୍ବେଦ ମିଥ୍ୟା, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅସତ୍ୟ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମ ନିର୍ଥକ।
ଭଵିତଵ୍ଯଂ ଭଵତ୍ଯେଵ ପ୍ରଵୃତ୍ତିସ୍ତୁ ନିରର୍ଥିକା । ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାଦିକଂ ଵ୍ଯର୍ଥଂ ନିଯତଂ ସ୍ଵର୍ଗସାଧନମ୍
ଯଦି ଯାହା ହେବା ଉଚିତ, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ହେବ, ତେବେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଅର୍ଥହୀନ; ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଓ ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କହାଯାଏ, ସେଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଥକ।
ଯଦା ତଦା ପ୍ରମାଣଂ ହି ଵୃଥୈଵ ପରିଭାଷିତମ୍ । ଵିତଥେ ତତ୍ପ୍ରମାଣେ ତୁ ଧର୍ମୋଚ୍ଛେଦଃ କୁତୋ ନ ହି
ଯଦି ଏପରି, ତେବେ ଶାସ୍ତ୍ରର ପ୍ରମାଣ ନିର୍ଥକ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆଲୋଚନା ଅସାର; ଯଦି ପ୍ରମାଣ ମିଥ୍ୟା, ତେବେ ଧର୍ମର ନାଶ କିଏ ନ ହେବ?
ଉଦ୍ଯମେ ଚ କୃତେ ସିଦ୍ଧିଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷେଣୈଵ ସାଧ୍ଯତେ । ତସ୍ମାଦତ୍ର ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଃ ପ୍ରପଞ୍ଚଶ୍ଚିତ୍ତକଲ୍ପିତଃ
କିନ୍ତୁ ଉଦ୍ୟମ କରିଲେ, ସଫଳତା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ମିଳେ; ତେଣୁ ଏହି ବିଷୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହି ସଂସାର ମନ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ।
ଯଥାଯଂ ବାଲକଃ କ୍ଷେମଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମମ ପୁତ୍ରକଃ । ମିଥ୍ଯା ଯଦି ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ଵଚନଂ ଶୁଭମିଚ୍ଛତା
ଯେପରି ଜଣେ ଶିଶୁର ଭଲ ଚାହିଁ, କହେ — 'ଏହି ପିଲା, ମୋ ପୁଅ, ସୁରକ୍ଷିତ ହେଉ,' ଯଦିଓ ଏହି କଥା ଅସତ୍ୟ, ତଥାପି ଭଲ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକ ଏପରି କହିବା ଉଚିତ।
ନ ତତ୍ର ଦୂଷଣଂ କିଞ୍ଚିତ୍ପଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ । ଵସୁଦେଵ ଉଵାଚ ନିଶାମଯ ମହାଭାଗେ ସତ୍ଯମେତଦ୍ ବ୍ରଵୀମି ତେ
ଏଥିରେ କିଛି ଦୋଷ ନାହିଁ ବୋଲି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି; ବସୁଦେବ କହିଲେ — ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କଥା କହୁଛି।