ପୁନର୍ଵିଚାରଯାମାସ ମରଣଂ ମେଽସ୍ତ୍ଯହୋ ସ୍ଵସା । ପାପେନାପି ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯା ଦେହରକ୍ଷା ଵିପଶ୍ଚିତା
ପୁଣି ଚିନ୍ତା କଲେ—‘ହାୟ, ମୁଁ ମୋର ଭଉଣୀକୁ ନ ମାରିଲେ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ । ଅପରାଧ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି ।’
ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତେନ ପାପସ୍ଯ ଶୁଦ୍ଧିର୍ଭଵତି ସର୍ଵଦା । ପ୍ରାଣରକ୍ଷା ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯା ବୁଧୈରପ୍ଯେନସା ତଥା
‘ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଲେ ସେହି ପାପ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ । ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥାନ୍ତି ।’
ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା କଂସଃ ଖଡ୍ଗମାଦାଯ ସତ୍ଵରଃ । ଜଗ୍ରାହ ତାଂ ଵରାରୋହାଂ କେଶେଷ୍ଵାକୃଷ୍ଯ ପାପକୃତ୍
ଏଭଳି ଭାବି, କଂସ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ତଳୱାର ନେଲେ ଓ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ତାହାର ସୁନ୍ଦର ଭଉଣୀଙ୍କୁ କେଶ ଧରି ଧରିଲେ ।
କୋଶାତ୍ଖଡ୍ଗମୁପାକୃଷ୍ଯ ହନ୍ତୁକାମୋ ଦୁରାଶଯଃ । ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ନଵୋଢାଂ ତାଂ ଚକର୍ଷ ହ
ତଳୱାର ମୁହଁରୁ ବାହାରି, ମନରେ ମନେ ମାରିବା ଇଚ୍ଛା ନେଇ, ସେ ନୂତନ ବଧୁକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଟାଣିନେଲେ ।
ହନ୍ଯମାନାଞ୍ଚ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହାହାକାରୋ ମହାନଭୂତ୍ । ଵସୁଦେଵାନୁଗା ଵୀରା ଯୁଦ୍ଧାଯୋଦ୍ଯତକାର୍ମୁକାଃ
ତାକୁ ମାରିବାକୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖି ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା । ବସୁଦେବଙ୍କ ସାଥୀ ଶୂରବୀରମାନେ ଧନୁଷ ବାଣ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ ।
ମୁଞ୍ଚ ମୁଞ୍ଚେତି ପ୍ରୋଚୁସ୍ତଂ ତେ ତଦାଦ୍ଭୁତସାହସାଃ । କୃପଯା ମୋଚଯାମାସୁର୍ଦେଵକୀଂ ଦେଵମାତରମ୍
ସେମାନେ ‘ଛାଡ଼, ଛାଡ଼’ ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ । ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଶୂରବୀରମାନେ କୃପାବଶତଃ ଦେବକୀ, ଦେବମାତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କଲେ ।
ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧମଭଵଦ୍ ଘୋରଂ ଵୀରାଣାଞ୍ଚ ପରସ୍ପରମ୍ । ଵସୁଦେଵସହାଯାନାଂ କଂସେନ ଚ ମହାତ୍ମନା
ତାପରେ ବସୁଦେବଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ଓ ମହାନ କଂସଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।
ଵର୍ତମାନେ ତଥା ଯୁଦ୍ଧେ ଦାରୁଣେ ଲୋମହର୍ଷଣେ । କଂସଂ ନିଵାରଯାମାସୁର୍ଵୃଦ୍ଧା ଯେ ଯଦୁସତ୍ତମାଃ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରମୁଖ ଯଦୁମାନେ କଂସଙ୍କୁ ରୋକିଲେ ।
ପିତୃଷ୍ଵସେଯଂ ତେ ଵୀର ପୂଜନୀଯା ଚ ବାଲିଶା । ନ ହନ୍ତଵ୍ଯା ତ୍ଵଯା ଵୀର ଵିଵାହୋତ୍ସଵସଙ୍ଗମେ
‘ଏହା ତୁମ ପିତାଙ୍କର ଭଉଣୀ, ଶୂରବୀର, ଏହା ପୂଜ୍ୟା ଓ ସରଳ । ବିବାହ ଉତ୍ସବରେ ତୁମେ ତାକୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଶୂରବୀର ।’
ସ୍ତ୍ରୀହତ୍ଯା ଦୁଃସହା ଵୀର କୀର୍ତିଘ୍ନୀ ପାପକୃତ୍ତମା । ଭୂତଭାଷିତମାତ୍ରେଣ ନ କର୍ତଵ୍ଯା ଵିଜାନତା
‘ସ୍ତ୍ରୀହତ୍ୟା ଅସହ୍ୟ, ଶୂରବୀର, ଏହା କୀର୍ତ୍ତିକୁ ନଷ୍ଟ କରେ ଓ ସବୁଠାରୁ ଦୁଷ୍ଟ ପାପ । କେବଳ ଏକ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ କେବେ ଏହା କରିବେ ନାହିଁ ।’
ଅନ୍ତର୍ହିତେନ କେନାପି ଶତ୍ରୁଣା ତଵ ଚାସ୍ଯ ଵା । ଉଦିତେତି କୁତୋ ନ ସ୍ଯାଦ୍ଵାଗନର୍ଥକରୀ ଵିଭୋ
‘ତୁମ ବା ତାଙ୍କର କୌଣସି ଗୁପ୍ତ ଶତ୍ରୁ ଏହି ଭଳି କଥା କହିପାରିବେ । ଏପରି ଶବ୍ଦ ଉପଜିଲେ କିପରି ଅର୍ଥହୀନ ନୁହେଁ ବୋଲି ଭଲ ଭାବିବା ଉଚିତ, ପ୍ରଭୁ?’
ଯଶସସ୍ତେ ଵିଘାତାଯ ଵସୁଦେଵଗୃହସ୍ଯ ଚ । ଅରିଣା ରଚିତା ଵାଣୀ ଗୁଣମାଯାଵିଦା ନୃପ
‘ଏହା ତୁମର ଏବଂ ବସୁଦେବଙ୍କ ଘରର ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବ । ଏପରି କଥା ଶତ୍ରୁ ମାୟାବୀ ଶକ୍ତିରେ କହିଥିବା ହେବ, ରାଜା ।’
ବିଭେଷି ଵୀରସ୍ତ୍ଵଂ ଭୂତ୍ଵା ଭୂତଭାଷିତଭାଷଯା । ଯଶୋମୂଲଵିଘାତାର୍ଥମୁପାଯସ୍ତ୍ଵରିଣା କୃତଃ
ତୁମେ ଯଦିଓ ଏକ ବୀର, ତଥାପି ଭୟଭିତ ହେଇ, ଭୂତ ଭସିଲା ପରି କଥା କହୁଛ। ଏହା ତୁମର ମହିମାର ମୂଳକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଦ୍ରୁତ ଚିନ୍ତା କରାଯାଇଥିଲା।
ପିତୃଷ୍ଵସା ନ ହନ୍ତଵ୍ଯା ଵିଵାହସମଯେ ପୁନଃ । ଭଵିତଵ୍ଯଂ ମହାରାଜ ଭଵେଚ୍ଚ କଥମନ୍ଯଥା
ବିବାହ ସମୟରେ ନିଜ ପିତୃସ୍ୱସାକୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମହାରାଜ, ଏହିପରି ହେବା ଉଚିତ୍, ଏହା ଅନ୍ୟଥା କିପରି ହେବ?
ଏଵଂ ତୈର୍ବୋଧ୍ଯମାନୋଽସୌ ନିଵୃତ୍ତୋ ନାଭଵଦ୍ଯଦା । ତଦା ତଂ ଵସୁଦେଵୋଽପି ନୀତିଜ୍ଞଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ଏଭଳି ଉପଦେଶ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ବନ୍ଦ କଲା ନାହିଁ। ତେବେ ନୀତିଜ୍ଞ ବସୁଦେବ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କଂସ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମ୍ଯଦ୍ଯ ସତ୍ଯାଧାରଂ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । ଦାସ୍ଯାମି ଦେଵକୀପୁତ୍ରାନୁତ୍ପନ୍ନାଂସ୍ତଵ ସର୍ଵଶଃ
କଂସ, ମୁଁ ଆଜି ସତ୍ୟ କହୁଛି—ସତ୍ୟ ଏହି ତିନି ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରେ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବକୀଙ୍କ ଅଜନ୍ମା ସମସ୍ତ ସନ୍ତାନ ଦେଇଦେବି।
ଜାତଂ ଜାତଂ ସୁତଂ ତୁଭ୍ଯଂ ନ ଦାସ୍ଯାମି ଯଦି ପ୍ରଭୋ । କୁମ୍ଭୀପାକେ ତଦା ଘୋରେ ପତନ୍ତୁ ମମ ପୂର୍ଵଜାଃ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଜଣ୍ମ ହେଉଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ସନ୍ତାନକୁ ତୁମକୁ ନ ଦେଲେ, ତେବେ ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ ଭୟଙ୍କର କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକରେ ପଡ଼ନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵାଥ ଵଚନଂ ସତ୍ଯଂ ପୌରଵା ଯେ ପୁରଃସ୍ଥିତାଃ । ଊଚୁସ୍ତେ ତ୍ଵରିତାଃ କଂସଂ ସାଧୁ ସାଧୁ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ସେଠାରେ ଥିବା ପୌରବମାନେ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ହୋଇ କଂସଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର 'ଭଲ କଲା, ଭଲ କଲା' ବୋଲି କହିଲେ।
ନ ମିଥ୍ଯା ଭାଷତେ କ୍ଵାପି ଵସୁଦେଵୋ ମହାମନାଃ । କେଶଂ ମୁଞ୍ଚ ମହାଭାଗ ସ୍ତ୍ରୀହତ୍ଯା ପାତକଂ ତଥା
ବସୁଦେବ, ମହାନ ମନ ଥିବା, କେଉଁଠିଓ ମିଥ୍ୟା କହନ୍ତି ନାହିଁ। ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କେଶିନୀକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ ଏବଂ ନାରୀହତ୍ୟାର ପାପରୁ ଦୂରେ ରୁହ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏଵଂ ପ୍ରବୋଧିତଃ କଂସୋ ଯଦୁଵୃଦ୍ଧୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ । କ୍ରୋଧଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ସତ୍ଯଵାକ୍ଯାନୁମୋଦିତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି ଯଦୁବଂଶର ବୃଦ୍ଧ ମହାପୁରୁଷମାନେ କଂସଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ସେ ରୋଷ ଛାଡ଼ି ସତ୍ୟ କଥାକୁ ମନେଇ ସେଠାରେ ରହିଲେ।
ତତୋ ଦୁନ୍ଦୁଭଯୋ ନେଦୁର୍ଵାଦିତ୍ରାଣି ଚ ସସ୍ଵନୁଃ । ଜଯଶବ୍ଦସ୍ତୁ ସର୍ଵେଷାମୁତ୍ପନ୍ନସ୍ତତ୍ର ସଂସଦି
ତାପରେ ଢୋଳ ଓ ମୂସିକ ବାଜିଲା, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜୟଧ୍ୱନି ଉଠିଲା।
ପ୍ରସାଦ୍ଯ କଂସଂ ପ୍ରତିମୋଚ୍ଯ ଦେଵକୀଂ ମହାଯଶାଃ ଶୂରସୁତସ୍ତଦାନୀମ୍ । ଜଗାମ ଗେହଂ ସ୍ଵଜନାନୁଵୃତ୍ତୋ ନଵୋଢଯା ଵୀତଭଯସ୍ତରସ୍ଵୀ
କଂସଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି ଦେବକୀଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରି, ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶୂରଙ୍କ ପୁଅ ନିଜ ପରିବାର ଓ ନୂତନ ବିବାହିତା ସହ ଭୟହୀନ ଓ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ହୋଇ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
କଂସେନ ଦେଵକୀପ୍ରଥମପୁତ୍ରଵଧଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଅଥ କାଲେ ତୁ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ଦେଵକୀ ଦେଵରୂପିଣୀ । ଗର୍ଭଂ ଦଧାର ଵିଧିଵଦ୍ଵସୁଦେଵେନ ସଙ୍ଗତା
କଂସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବକୀଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅଙ୍କ ହତ୍ୟାର ବର୍ଣ୍ଣନା। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସମୟ ଆସିଲାପରେ ଦେବକୀ, ଦେବୀ ସ୍ୱରୂପା, ବିଧିମତ ଭାବେ ବସୁଦେବଙ୍କ ସହ ଯୋଗ ହୋଇ ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ।
ପୂର୍ଣେଽଥ ଦଶମେ ମାସେ ସୁଷୁଵେ ସୁତମୁତ୍ତମମ୍ । ରୂପାଵଯଵସମ୍ପନ୍ନଂ ଦେଵକୀ ପ୍ରଥମଂ ଯଦା
ଦଶମ ମାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ଦେବକୀ ଏକ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରୂପ ଓ ଅଙ୍ଗସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ସନ୍ତାନ।
ତଦାଽଽହ ଵସୁଦେଵସ୍ତାଂ ସତ୍ଯଵାକ୍ଯାନୁମୋଦିତଃ । ଭାଵିତ୍ଵାଚ୍ଚ ମହାଭାଗୋ ଦେଵକୀଂ ଦେଵମାତରମ୍
ତାପରେ ବସୁଦେବ, ସତ୍ୟ କଥାକୁ ମନେଇ ଓ ଚିନ୍ତା କରି, ଦେବତାମାତା ଦେବକୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵରୋରୁ ସମଯଂ ମେ ତ୍ଵଂ ଜାନାସି ସ୍ଵସୁତାର୍ପଣେ । ମୋଚିତା ତ୍ଵଂ ମହାଭାଗେ ଶପଥେନ ମଯା ତଦା
ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିବନ୍ଧା, ଆମେ ଆମ ପୁଅମାନେ ଦେବା ନେଇ କରିଥିବା ଚୁକ୍ତି ତୁମେ ଜାଣ, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ସେ ସମୟରେ ମୋ ଶପଥ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲି।
ଇମଂ ପୁତ୍ରଂ ସୁକେଶାନ୍ତେ ଦାସ୍ଯାମି ଭ୍ରାତୃସୂନଵେ । (ଖଲେ କଂସେ ଵିନାଶାର୍ଥଂ ଦୈଵେ କିଂ ଵା କରିଷ୍ଯସି ।)
ଏହି ସୁନ୍ଦର କେଶଧାରୀ ପୁଅକୁ ତୁମ ଭାଇର ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଇଦେବି। (ଖରାପ କଂସଙ୍କ ବିନାଶ କିମ୍ବା ଦୈବତାର ବିରୋଧରେ ତୁମେ କଣ କରିପାରିବ?)
ସର୍ଵେଷାଂ କିଲ ଜୀଵାନାଂ କାଲପାଶାନୁଵର୍ତିନାମ୍ । ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ସ୍ଵକୃତଂ କର୍ମ ଶୁଭ ଵା ଯଦି ଵାଶୁଭମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଯେଉଁମାନେ ସମୟର ଦୃଢ଼ ବନ୍ଧନରେ ଅଟୁଟ, ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ।
ପ୍ରାରବ୍ଧଂ ସର୍ଵଥୈଵାତ୍ର ଜୀଵସ୍ଯ ଵିଧିନିର୍ମିତମ୍ । ଦେଵକ୍ଯୁଵାଚ ସ୍ଵାମିନ୍ ପୂର୍ଵଂ କୃତଂ କର୍ମ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଥା ନୃଭିଃ
ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବ ପାଇଁ ଯାହା ଭାଗ୍ୟରେ ଲେଖାଯାଇଛି, ସେ ସବୁ ସଦା ବିଧି ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଦେବକୀ କହିଲେ: ସ୍ୱାମୀ, ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ସବୁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ।
ତୀର୍ଥୈସ୍ତପୋଭିର୍ଦାନୈର୍ଵା କିଂ ନ ଯାତି କ୍ଷଯଂ ହି ତତ୍ । ଲିଖିତୋ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଵିଧିର୍ନୃପ
ତୀର୍ଥ, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଦାନ ଦ୍ୱାରା କାର୍ମିକ ଫଳ କାହିଁକି ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ? ରାଜା, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତର ବିଧି ଲିଖାଯାଇଛି।