ସୂର୍ଯଵଂଶକ୍ଷଯେ ତାଂ ତୁ ଯାଦଵାଃ ପ୍ରତିପେଦିରେ । ମଥୁରାଂ ମୁକ୍ତିଦା ରାଜନ୍ ଯଯାତିତନଯଃ ପୁରା
ସୂର୍ୟବଂଶ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଯାଦବମାନେ ସେ ମଥୁରାକୁ ଅଧିକାର କଲେ, ହେ ରାଜନ୍, ଯାହା ପୂର୍ବେ ଯୟାତିଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ଥିଲା ଓ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲା।
ଶୂରସେନାଭିଧଃ ଶୂରସ୍ତତ୍ରାଭୂନ୍ମେଦିନୀପତିଃ । ମାଥୁରାଞ୍ଛୂରସେନାଂଶ୍ଚ ବୁଭୁଜେ ଵିଷଯାନ୍ନୃପ
ସେଠାରେ, ଶୂର ନାମକ ଶୂରସେନ ଭୂମିର ରାଜା ହେଲେ; ସେ ମଥୁରା ଓ ଶୂରସେନ ଦେଶର ଶାସନ କଲେ, ହେ ରାଜନ୍।
ତତ୍ରୋତ୍ପନ୍ନଃ କଶ୍ଯପାଂଶଃ ଶାପାଚ୍ଚ ଵରୁଣସ୍ଯ ଵୈ । ଵସୁଦେଵୋଽତିଵିଖ୍ଯାତଃ ଶୂରସେନସୁତସ୍ତଦା
ସେଠାରେ, କଶ୍ୟପ ବଂଶରୁ ଏବଂ ବରୁଣଙ୍କ ଶାପରେ, ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶୂରସେନଙ୍କ ପୁଅ ବସୁଦେବ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଵୈଶ୍ଯଵୃତ୍ତିରତଃ ସୋଽଭୂନ୍ମୃତେ ପିତରି ମାଧଵଃ । ଉଗ୍ରସେନୋ ବଭୂଵାଥ କଂସସ୍ତସ୍ଯାତ୍ମଜୋ ମହାନ୍
ପିତା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ମାଧବ ବଣିଜ ବୃତ୍ତି ଗ୍ରହଣ କଲେ; ପରେ ଉଗ୍ରସେନ ରାଜା ହେଲେ, ତାଙ୍କର ମହାନ ପୁଅ କଂସ ଥିଲେ।
ଅଦିତିର୍ଦେଵକୀ ଜାତା ଦେଵକସ୍ଯ ସୁତା ତଦା । ଶାପାଦ୍ଵୈ ଵରୁଣସ୍ଯାଥ କଶ୍ଯପାନୁଗତା କିଲ
ଏହି ସମୟରେ ଅଦିତି ଦେବକୀ ଭାବେ ଦେବକଙ୍କର କନ୍ୟା ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ବରୁଣଙ୍କର ଶାପର ଫଳରେ ସେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦେଖାରେ ଥିଲେ ।
ଦତ୍ତା ସା ଵସୁଦେଵାଯ ଦେଵକେନ ମହାତ୍ମନା । ଵିଵାହେ ରଚିତେ ତତ୍ର ଵାଗଭୂଦ୍ ଗଗନେ ତଦା
ମହାନ ଦେବକ ଦେବକୀଙ୍କୁ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଦେଲେ । ବିବାହ ହେବା ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଏକ ଶବ୍ଦ ହେଲା ।
କଂସ କଂସ ମହାଭାଗ ଦେଵକୀଗର୍ଭସମ୍ଭଵଃ । ଅଷ୍ଟମସ୍ତୁ ସୁତଃ ଶ୍ରୀମାଂସ୍ତଵ ହନ୍ତା ଭଵିଷ୍ଯତି
‘କଂସ, କଂସ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ତୁମର ଏଠାର ଅଷ୍ଟମ ପୁଅ ତୁମର ହତ୍ୟାକାରୀ ହେବ ।’
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ କଂସୋ ଵିସ୍ମିତୋଽଭୂନ୍ମହାବଲଃ । ଦେଵଵାଚଂ ତୁ ତାଂ ମତ୍ଵା ସତ୍ଯାଂ ଚିନ୍ତାମଵାପ ସଃ
ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି କଂସ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ । ସେ ଏହି ଦେବବାଣୀକୁ ସତ୍ୟ ଭାବି ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ ।
କିଂ କରୋମୀତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଵିମର୍ଶମକରୋତ୍ତଦା । ନିହତ୍ଯୈନାଂ ନ ମେ ମୃତ୍ଯୁର୍ଭଵେଦଦ୍ଯୈଵ ସତ୍ଵରମ୍
‘ମୁଁ କଣ କରିବି?’ ଭାବି ସେ ଭିତରେ ଚିନ୍ତା କଲେ—‘ଆଜି ଏହାକୁ ମାରିଦେଲେ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ ନାହିଁ, ଏହି ଭଳି ଉପାୟ ଅଛି କି?’
ଉପାଯୋ ନାନ୍ଯଥା ଚାସ୍ମିନ୍କାର୍ଯେ ମୃତ୍ଯୁଭଯାଵହେ । ଇଯଂ ପିତୃଷ୍ଵସା ପୂଜ୍ଯା କଥଂ ହନ୍ମୀତ୍ଯଚିନ୍ତଯତ୍
‘ଏହି କାମରେ ମୃତ୍ୟୁର ଭୟ ଅଛି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ସେ ମୋ ପିତାଙ୍କର ଭଉଣୀ ଓ ପୂଜ୍ୟା, ମୁଁ କିପରି ତାକୁ ମାରିପାରିବି?’—ଏହିପରି ଭାବିଲେ ।
ପୁନର୍ଵିଚାରଯାମାସ ମରଣଂ ମେଽସ୍ତ୍ଯହୋ ସ୍ଵସା । ପାପେନାପି ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯା ଦେହରକ୍ଷା ଵିପଶ୍ଚିତା
ପୁଣି ଚିନ୍ତା କଲେ—‘ହାୟ, ମୁଁ ମୋର ଭଉଣୀକୁ ନ ମାରିଲେ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ । ଅପରାଧ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି ।’
ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତେନ ପାପସ୍ଯ ଶୁଦ୍ଧିର୍ଭଵତି ସର୍ଵଦା । ପ୍ରାଣରକ୍ଷା ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯା ବୁଧୈରପ୍ଯେନସା ତଥା
‘ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଲେ ସେହି ପାପ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ । ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥାନ୍ତି ।’
ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା କଂସଃ ଖଡ୍ଗମାଦାଯ ସତ୍ଵରଃ । ଜଗ୍ରାହ ତାଂ ଵରାରୋହାଂ କେଶେଷ୍ଵାକୃଷ୍ଯ ପାପକୃତ୍
ଏଭଳି ଭାବି, କଂସ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ତଳୱାର ନେଲେ ଓ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ତାହାର ସୁନ୍ଦର ଭଉଣୀଙ୍କୁ କେଶ ଧରି ଧରିଲେ ।
କୋଶାତ୍ଖଡ୍ଗମୁପାକୃଷ୍ଯ ହନ୍ତୁକାମୋ ଦୁରାଶଯଃ । ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ନଵୋଢାଂ ତାଂ ଚକର୍ଷ ହ
ତଳୱାର ମୁହଁରୁ ବାହାରି, ମନରେ ମନେ ମାରିବା ଇଚ୍ଛା ନେଇ, ସେ ନୂତନ ବଧୁକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଟାଣିନେଲେ ।
ହନ୍ଯମାନାଞ୍ଚ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହାହାକାରୋ ମହାନଭୂତ୍ । ଵସୁଦେଵାନୁଗା ଵୀରା ଯୁଦ୍ଧାଯୋଦ୍ଯତକାର୍ମୁକାଃ
ତାକୁ ମାରିବାକୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖି ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା । ବସୁଦେବଙ୍କ ସାଥୀ ଶୂରବୀରମାନେ ଧନୁଷ ବାଣ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ ।
ମୁଞ୍ଚ ମୁଞ୍ଚେତି ପ୍ରୋଚୁସ୍ତଂ ତେ ତଦାଦ୍ଭୁତସାହସାଃ । କୃପଯା ମୋଚଯାମାସୁର୍ଦେଵକୀଂ ଦେଵମାତରମ୍
ସେମାନେ ‘ଛାଡ଼, ଛାଡ଼’ ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ । ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଶୂରବୀରମାନେ କୃପାବଶତଃ ଦେବକୀ, ଦେବମାତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କଲେ ।
ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧମଭଵଦ୍ ଘୋରଂ ଵୀରାଣାଞ୍ଚ ପରସ୍ପରମ୍ । ଵସୁଦେଵସହାଯାନାଂ କଂସେନ ଚ ମହାତ୍ମନା
ତାପରେ ବସୁଦେବଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ଓ ମହାନ କଂସଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।
ଵର୍ତମାନେ ତଥା ଯୁଦ୍ଧେ ଦାରୁଣେ ଲୋମହର୍ଷଣେ । କଂସଂ ନିଵାରଯାମାସୁର୍ଵୃଦ୍ଧା ଯେ ଯଦୁସତ୍ତମାଃ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରମୁଖ ଯଦୁମାନେ କଂସଙ୍କୁ ରୋକିଲେ ।
ପିତୃଷ୍ଵସେଯଂ ତେ ଵୀର ପୂଜନୀଯା ଚ ବାଲିଶା । ନ ହନ୍ତଵ୍ଯା ତ୍ଵଯା ଵୀର ଵିଵାହୋତ୍ସଵସଙ୍ଗମେ
‘ଏହା ତୁମ ପିତାଙ୍କର ଭଉଣୀ, ଶୂରବୀର, ଏହା ପୂଜ୍ୟା ଓ ସରଳ । ବିବାହ ଉତ୍ସବରେ ତୁମେ ତାକୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଶୂରବୀର ।’
ସ୍ତ୍ରୀହତ୍ଯା ଦୁଃସହା ଵୀର କୀର୍ତିଘ୍ନୀ ପାପକୃତ୍ତମା । ଭୂତଭାଷିତମାତ୍ରେଣ ନ କର୍ତଵ୍ଯା ଵିଜାନତା
‘ସ୍ତ୍ରୀହତ୍ୟା ଅସହ୍ୟ, ଶୂରବୀର, ଏହା କୀର୍ତ୍ତିକୁ ନଷ୍ଟ କରେ ଓ ସବୁଠାରୁ ଦୁଷ୍ଟ ପାପ । କେବଳ ଏକ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ କେବେ ଏହା କରିବେ ନାହିଁ ।’
ଅନ୍ତର୍ହିତେନ କେନାପି ଶତ୍ରୁଣା ତଵ ଚାସ୍ଯ ଵା । ଉଦିତେତି କୁତୋ ନ ସ୍ଯାଦ୍ଵାଗନର୍ଥକରୀ ଵିଭୋ
‘ତୁମ ବା ତାଙ୍କର କୌଣସି ଗୁପ୍ତ ଶତ୍ରୁ ଏହି ଭଳି କଥା କହିପାରିବେ । ଏପରି ଶବ୍ଦ ଉପଜିଲେ କିପରି ଅର୍ଥହୀନ ନୁହେଁ ବୋଲି ଭଲ ଭାବିବା ଉଚିତ, ପ୍ରଭୁ?’
ଯଶସସ୍ତେ ଵିଘାତାଯ ଵସୁଦେଵଗୃହସ୍ଯ ଚ । ଅରିଣା ରଚିତା ଵାଣୀ ଗୁଣମାଯାଵିଦା ନୃପ
‘ଏହା ତୁମର ଏବଂ ବସୁଦେବଙ୍କ ଘରର ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବ । ଏପରି କଥା ଶତ୍ରୁ ମାୟାବୀ ଶକ୍ତିରେ କହିଥିବା ହେବ, ରାଜା ।’
ବିଭେଷି ଵୀରସ୍ତ୍ଵଂ ଭୂତ୍ଵା ଭୂତଭାଷିତଭାଷଯା । ଯଶୋମୂଲଵିଘାତାର୍ଥମୁପାଯସ୍ତ୍ଵରିଣା କୃତଃ
ତୁମେ ଯଦିଓ ଏକ ବୀର, ତଥାପି ଭୟଭିତ ହେଇ, ଭୂତ ଭସିଲା ପରି କଥା କହୁଛ। ଏହା ତୁମର ମହିମାର ମୂଳକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଦ୍ରୁତ ଚିନ୍ତା କରାଯାଇଥିଲା।
ପିତୃଷ୍ଵସା ନ ହନ୍ତଵ୍ଯା ଵିଵାହସମଯେ ପୁନଃ । ଭଵିତଵ୍ଯଂ ମହାରାଜ ଭଵେଚ୍ଚ କଥମନ୍ଯଥା
ବିବାହ ସମୟରେ ନିଜ ପିତୃସ୍ୱସାକୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମହାରାଜ, ଏହିପରି ହେବା ଉଚିତ୍, ଏହା ଅନ୍ୟଥା କିପରି ହେବ?
ଏଵଂ ତୈର୍ବୋଧ୍ଯମାନୋଽସୌ ନିଵୃତ୍ତୋ ନାଭଵଦ୍ଯଦା । ତଦା ତଂ ଵସୁଦେଵୋଽପି ନୀତିଜ୍ଞଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ଏଭଳି ଉପଦେଶ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ବନ୍ଦ କଲା ନାହିଁ। ତେବେ ନୀତିଜ୍ଞ ବସୁଦେବ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କଂସ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମ୍ଯଦ୍ଯ ସତ୍ଯାଧାରଂ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । ଦାସ୍ଯାମି ଦେଵକୀପୁତ୍ରାନୁତ୍ପନ୍ନାଂସ୍ତଵ ସର୍ଵଶଃ
କଂସ, ମୁଁ ଆଜି ସତ୍ୟ କହୁଛି—ସତ୍ୟ ଏହି ତିନି ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରେ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବକୀଙ୍କ ଅଜନ୍ମା ସମସ୍ତ ସନ୍ତାନ ଦେଇଦେବି।
ଜାତଂ ଜାତଂ ସୁତଂ ତୁଭ୍ଯଂ ନ ଦାସ୍ଯାମି ଯଦି ପ୍ରଭୋ । କୁମ୍ଭୀପାକେ ତଦା ଘୋରେ ପତନ୍ତୁ ମମ ପୂର୍ଵଜାଃ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଜଣ୍ମ ହେଉଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ସନ୍ତାନକୁ ତୁମକୁ ନ ଦେଲେ, ତେବେ ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ ଭୟଙ୍କର କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକରେ ପଡ଼ନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵାଥ ଵଚନଂ ସତ୍ଯଂ ପୌରଵା ଯେ ପୁରଃସ୍ଥିତାଃ । ଊଚୁସ୍ତେ ତ୍ଵରିତାଃ କଂସଂ ସାଧୁ ସାଧୁ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ସେଠାରେ ଥିବା ପୌରବମାନେ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ହୋଇ କଂସଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର 'ଭଲ କଲା, ଭଲ କଲା' ବୋଲି କହିଲେ।
ନ ମିଥ୍ଯା ଭାଷତେ କ୍ଵାପି ଵସୁଦେଵୋ ମହାମନାଃ । କେଶଂ ମୁଞ୍ଚ ମହାଭାଗ ସ୍ତ୍ରୀହତ୍ଯା ପାତକଂ ତଥା
ବସୁଦେବ, ମହାନ ମନ ଥିବା, କେଉଁଠିଓ ମିଥ୍ୟା କହନ୍ତି ନାହିଁ। ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କେଶିନୀକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ ଏବଂ ନାରୀହତ୍ୟାର ପାପରୁ ଦୂରେ ରୁହ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏଵଂ ପ୍ରବୋଧିତଃ କଂସୋ ଯଦୁଵୃଦ୍ଧୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ । କ୍ରୋଧଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ସତ୍ଯଵାକ୍ଯାନୁମୋଦିତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି ଯଦୁବଂଶର ବୃଦ୍ଧ ମହାପୁରୁଷମାନେ କଂସଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ସେ ରୋଷ ଛାଡ଼ି ସତ୍ୟ କଥାକୁ ମନେଇ ସେଠାରେ ରହିଲେ।