ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽପି ଚ ତାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ନିର୍ଗତୋ ମତ୍ପଦାନୁଗଃ । ଵାରିତୋଽପି ମଯାତ୍ଯର୍ଥଂ ମୋହିତଃ ପ୍ରାକୃତୈର୍ଗୁଣୈଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ମୋର ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ କରି ବାହାରିଗଲେ; ମୁଁ ବହୁତ ଅନୁରୋଧ କଲି ମଧ୍ୟ ସେ ପ୍ରାକୃତିକ ଗୁଣରେ ମୋହିତ ହୋଇ ମୋ କଥା ଶୁଣିଲେନି।
ଭିକ୍ଷୁରୂପଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ରାଵଣଃ କପଟାକୃତିଃ । ଜହାର ତରସା ରକ୍ଷୋ ଜାନକୀଂ ଶୋକକର୍ଶିତାମ୍
ତାପରେ ରାବଣ ଭିକ୍ଷୁର ରୂପ ଧରି, ଠକେଇ ଚାଳ କରି, ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଜୋରକରି ଅପହରଣ କଲା।
ଦୁଃଖାର୍ତେନ ମଯା ତତ୍ର ରୁଦିତଞ୍ଚ ଵନେ ଵନେ । ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ଚ ମିତ୍ରତ୍ଵଂ କୃତଂ କାର୍ଯଵଶାନ୍ମଯା
ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ଜଙ୍ଗଳରେ ଜଙ୍ଗଳରେ କାନ୍ଦିଲି; ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକତାବଶତଃ ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ମିତ୍ରତା କରିଲି।
ଅନ୍ଯାଯେନ ହତୋ ଵାଲୀ ଶାପାଚ୍ଚୈଵ ନିଵାରିତଃ । ସହାଯାନ୍ଵାନରାନ୍ କୃତ୍ଵା ଲଙ୍କାଯାଂ ଚଲିତଃ ପୁନଃ
ବାଲୀ ଅନ୍ୟାୟରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ଏବଂ ଶାପରେ ବାଧା ପାଇଲେ; ମୁଁ ବାନରମାନେଙ୍କୁ ସହଯୋଗୀ କରି, ପୁଣି ଲଙ୍କାକୁ ଯାତ୍ରା କଲି।
ବଦ୍ଧୋଽହଂ ନାଗପାଶୈଶ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ମମାନୁଜଃ । ଵିସଂଜ୍ଞୌ ପତିତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାନରା ଵିସ୍ମଯଂ ଗତାଃ
ମୁଁ ଏବଂ ମୋ ଭାଉଣୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସର୍ପବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲୁ; ଆମେ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବାକୁ ଦେଖି ବାନରମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।
ଗରୁଡେନ ତଦାଽଽଗତ୍ଯ ମୋଚିତୌ ଭ୍ରାତରୌ କିଲ । ଚିନ୍ତା ମେ ମହତୀ ଜାତା ଦୈଵଂ କିଂ ଵା କରିଷ୍ଯତି
ତାପରେ ଗରୁଡ଼ ଆସି, ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କଲେ; ମୋ ମନରେ ବଡ଼ ଚିନ୍ତା ଜନ୍ମିଲା—ଦେବତା ଏବେ କଣ କରିବେ?
ହୃତଂ ରାଜ୍ଯଂ ଵନେ ଵାସୋ ମୃତସ୍ତାତଃ ପ୍ରିଯା ହୃତା । ଯୁଦ୍ଧଂ କଷ୍ଟଂ ଦଦାତ୍ଯେଵମଗ୍ରେ କିଂ ଵା କରିଷ୍ଯତି
ରାଜ୍ୟ ହରାଗଲା, ମୁଁ ଜଙ୍ଗଳରେ ରହିଲି, ପିତା ଚଳିଗଲେ, ପ୍ରିୟା ଅପହୃତ ହେଲେ; ଏପରି କଷ୍ଟଦାୟକ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା—ପରେ ଭାଗ୍ୟ କଣ କରିବ?
ପ୍ରଥମଂ ତୁ ମହଦ୍ଦୁଃଖମରାଜ୍ଯସ୍ଯ ଵନାଶ୍ରଯମ୍ । ରାଜପୁତ୍ର୍ଯାନ୍ଵିତସ୍ଯୈଵ ଧନହୀନସ୍ଯ ମେ ସୁରାଃ
ପ୍ରଥମେ ମୋର ପାଇଁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ହେଲା ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଜଙ୍ଗଳକୁ ଯିବା; ରାଜକୁମାରୀ ସହିତ ଧନ ବିନା ମୁଁ ଚାଲିଗଲି, ହେ ଦେବମାନେ।
ଵରାଟିକାପି ପିତ୍ରା ମେ ନ ଦତ୍ତା ଵନନିର୍ଗମେ । ପଦାତିରସହାଯୋଽହଂ ଧନହୀନଶ୍ଚ ନିର୍ଗତଃ
ଜଙ୍ଗଳକୁ ଯିବାବେଳେ ମୋ ପିତା ମୋତେ ଏକଟି ମୁଦ୍ରା ମଧ୍ୟ ଦେଲେନି; ମୁଁ ପଦେପଦେ ଏକାକି ଧନ ବିନା ବାହାରିଗଲି।
ଚତୁର୍ଦଶୈଵ ଵର୍ଷାଣି ନୀତାନି ଚ ତଦା ମଯା । କ୍ଷାତ୍ରଂ ଧର୍ମଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଵ୍ଯାଧଵୃତ୍ତ୍ଯା ମହାଵନେ
ସେତେବେଳେ ଚଉଦ ବର୍ଷ ମୁଁ ଜଙ୍ଗଳରେ କାଟିଲି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ି, ଶିକାରୀ ଭଳି ଜୀବନ ଯାପନ କଲି।
ଦୈଵାଦ୍ଯୁଦ୍ଧେ ଜଯଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ନିହତୋଽସୌ ମହାସୁରଃ । ଆନୀତା ଚ ପୁନଃ ସୀତା ପ୍ରାପ୍ତାଯୋଧ୍ଯା ମଯା ତଥା
ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ମିଳିଲା, ସେ ମହା ଦାନବ ହତ ହେଲା; ସୀତାକୁ ପୁଣି ଆଣାଗଲା, ମୁଁ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଲି।
ଵର୍ଷାଣି କତିଚିତ୍ତତ୍ର ସୁଖଂ ସଂସାରସମ୍ଭଵମ୍ । ପ୍ରାପ୍ତଂ ରାଜ୍ଯଞ୍ଚ ସମ୍ପୂର୍ଣଂ କୋସଲାନଧିତିଷ୍ଠତା
ସେଠାରେ କିଛି ବର୍ଷ ମୁଁ ସଂସାରର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରି କୋଶଳ ଶାସନ କଲି।
ପୁରୈଵଂ ଵର୍ତମାନେନ ପ୍ରାପ୍ତରାଜ୍ଯେନ ଵୈ ତଦା । ଲୋକାପଵାଦଭୀତେନ ତ୍ଯକ୍ତା ସୀତା ଵନେ ମଯା
ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ, ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ଲୋକଙ୍କ ନିନ୍ଦାର ଭୟରୁ ମୁଁ ସୀତାକୁ ଜଙ୍ଗଳରେ ଛାଡ଼ିଦେଲି।
କାନ୍ତାଵିରହଜଂ ଦୁଃଖଂ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦୁରାସଦମ୍ । ପାତାଲଂ ସା ଗତା ପଶ୍ଚାଦ୍ଧରାଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ଧରାତ୍ମଜା
ପୁଣି ମୁଁ ପ୍ରିୟା ବିୟୋଗର ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କଲି; ପରେ ଧରାକୁମାରୀ ଧରାକୁ ଭେଦି ପାତାଳକୁ ଗଲେ।
ଏଵଂ ରାମାଵତାରେଽପି ଦୁଃଖଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ନିରନ୍ତରମ୍ । ପରତନ୍ତ୍ରେଣ ମେ ନୂନଂ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରଃ କୋ ଭଵେତ୍ତଦା
ଏଭଳି ରାମ ଅବତାରରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଅବିରତ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କଲି; ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥିବା ବେଳେ, କିଏ ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇପାରିବ?
ପଶ୍ଚାତ୍କାଲଵଶାତ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ସ୍ଵର୍ଗୋ ମେ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ । ପରତନ୍ତ୍ରସ୍ଯ କା ଵାର୍ତା ଵକ୍ତଵ୍ଯା ଵିବୁଧେନ ଵୈ
ପରେ କାଳର ଚଳାଚଳରେ ମୁଁ ଭାଇମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲି; ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର ଥିବା ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ କଣ କହିବେ?
ପରତନ୍ତ୍ରୋଽତ୍ମ୍ଯହଂ ନୂନଂ ପଦ୍ମଯୋନେ ନିଶାମଯ । ତଥା ତ୍ଵମପି ରୁଦ୍ରଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ଚାନ୍ଯେ ସୁରୋତ୍ତମାଃ
ହେ ପଦ୍ମଯୋନି, ଦେଖ, ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ଅନ୍ୟଠାରୁ ନିର୍ଭର କରେ। ଏହିପରି ତୁମେ, ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଛନ୍ତି।
ଦେଵାନ୍ ପ୍ରତି ଦେଵୀଵାକ୍ଯଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ପୁନରାହ ପ୍ରଜାପତିମ୍ । ଯନ୍ମାଯାମୋହିତଃ ସର୍ଵସ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ଜାନାତି ନୋ ଜନଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି କହି, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ପୁଣି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ମାୟାରେ ମୋହିତ, କେହିଁଯିଏ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।'
ଵଯଂ ମାଯାଵୃତାଃ କାମଂ ନ ସ୍ମରାମୋ ଜଗଦ୍ଗୁରୁମ୍ । ପରମଂ ପୁରୁଷଂ ଶାନ୍ତଂ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦମଵ୍ଯଯମ୍
ମାୟାରେ ଢାକାଯାଇ, ଆମେ ଏହି ସଂସାରର ଗୁରୁ, ଶାନ୍ତ, ସତ୍ୟ, ଚିତ୍, ଆନନ୍ଦ ଓ ଅବିନାଶୀ ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମନେ ପକାନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ଅହଂ ଵିଷ୍ଣୁରହଂ ବ୍ରହ୍ମା ଶିଵୋଽହମିତି ମୋହିତାଃ । ନ ଜାନୀମୋ ଵଯଂ ଧାତଃ ପରଂ ଵସ୍ତୁ ସନାତନମ୍
ମୋହରେ ଆମେ 'ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା, ମୁଁ ଶିବ' ବୋଲି ଭାବୁଛୁ, କିନ୍ତୁ ହେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଆମେ ସେଇ ପରମ, ଶାଶ୍ୱତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣୁନାହିଁ।
ଯନ୍ମାଯାମୋହିତଶ୍ଚାହଂ ସଦା ଵର୍ତେ ପରାତ୍ମନଃ । ପରଵାନ୍ଦାରୁପାଞ୍ଚାଲୀ ମାଯିକସ୍ଯ ଯଥା ଵଶେ
ତାଙ୍କର ମାୟାରେ ମୋହିତ ହୋଇ, ମୁଁ ସଦା ପରମ ଆତ୍ମାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳିଛି, ଯେପରି ଦ୍ରୌପଦୀ ମାୟାମୟ ପାଶାର ଅଧୀନ ଥିଲେ।
ଭଵତାପି ତଥା ଦୃଷ୍ଟା ଵିଭୂତିସ୍ତସ୍ଯ ଚାଦ୍ଭୁତା । କଲ୍ପାଦୌ ଭଵଯୁକ୍ତେନ ମଯାପି ଚ ସୁଧାର୍ଣଵେ
ଏହିପରି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖିଛ; ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ସୃଷ୍ଟିଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅମୃତ ସାଗରରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲି।
ମଣିଦ୍ଵୀପେଽଥ ମନ୍ଦାରଵିଟପେ ରାସମଣ୍ଡଲେ । ସମାଜେ ତତ୍ର ସା ଦୃଷ୍ଟା ଶ୍ରୁତା ନ ଵଚସାପି ଚ
ତାପରେ ମଣିଦ୍ୱୀପରେ, ମନ୍ଦାର ଗଛ ତଳେ, ରାସ ମଣ୍ଡଳରେ, ସେଇ ସଭାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଥିଲା— ଶୁଣାଯାଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି ଶବ୍ଦରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ତାଂ ପରମାଂ ଶକ୍ତିଂ ସ୍ମରନ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ ସୁରାଃ ଶିଵାମ୍ । ସର୍ଵକାମପ୍ରଦାଂ ମାଯାମାଦ୍ଯାଂ ଶକ୍ତିଂ ପରାତ୍ମନଃ
ସେହିଠାରୁ, ଆଜି, ହେ ଦେବଗଣ, ସେଇ ପରମ ଶକ୍ତି, ସମସ୍ତ କାମ ପୂରଣ କରୁଥିବା ମୂଳ ମାୟା, ପରମ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ଶୁଭାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ହରିଣା ଦେଵା ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯା ଭୁଵନେଶ୍ଵରୀମ୍ । ସସ୍ମରୁର୍ମନସା ଦେଵୀଂ ଯୋଗମାଯାଂ ସନାତନୀମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହିବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବତାମାନେ ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ମନରେ ସ୍ମରଣ କଲେ, ସେଇ ଶାଶ୍ୱତ ଯୋଗମାୟାଙ୍କୁ।
ସ୍ମୃତମାତ୍ରା ତଦା ଦେଵୀ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଦର୍ଶନଂ ଦଦୌ । ପାଶାଙ୍କୁଶଵରାଭୀତିଧରା ଦେଵୀ ଜପାରୁଣା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରମୁଦିତା ଦେଵାସ୍ତୁଷ୍ଟୁଵୁସ୍ତାଂ ସୁଦର୍ଶନାମ୍
ସେଇ ସମୟରେ ଦେବୀ ସ୍ମରଣ ହେବାମାତ୍ରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ; ପାଶ, ଅଙ୍କୁଶ, ବର ଓ ଅଭୟ ଧରି, ଜପାପୁଷ୍ପ ରଙ୍ଗରେ ଦେବୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପକୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଦେଵା ଊଚୁଃ ଊର୍ଣନାଭାଦ୍ଯଥା ତନ୍ତୁର୍ଵିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗା ଵିଭାଵସୋଃ । ତଥା ଜଗଦ୍ଯଦେତସ୍ଯା ନିର୍ଗତଂ ତାଂ ନତା ଵଯମ୍
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: ଯେପରି ମକଡ଼ା ତାନ୍ତୁ ବାହାର କରେ, ଯେପରି ଅଗ୍ନିରୁ ଚିଙ୍ଗାରି ଉଠେ, ସେପରି ଏହି ସଂସାର ତାଙ୍କୁ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଆମେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ଯନ୍ମାଯାଶକ୍ତିସଂକୢପ୍ତଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଚରାଚରମ୍ । ତାଂ ଚିତଂ ଭୁଵନାଧୀଶାଂ ସ୍ମରାମଃ କରୁଣାର୍ଣଵାମ୍
ଯାହାଙ୍କ ମାୟା ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ଜଗତ ତିଆରି ହୋଇଛି, ସେଇ ଦୟାର ସାଗର, ଭୁବନର ମାଲିକାଙ୍କୁ ଆମେ ସ୍ମରଣ କରୁଛୁ।
ଯଦଜ୍ଞାନାଦ୍ଭଵୋତ୍ପତ୍ତିର୍ଯଜ୍ଜ୍ଞାନାଦ୍ଭଵନାଶନମ୍ । ସଂଵିଦ୍ରୂପାଂ ଚ ତାଂ ଦେଵୀଂ ସ୍ମରାମଃ ସା ପ୍ରଚୋଦଯାତ୍
ଯାଙ୍କ ଅଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନରୁ ନାଶ ହୁଏ, ସେଇ ଚେତନାର ମୂର୍ତ୍ତି ଦେବୀଙ୍କୁ ଆମେ ସ୍ମରଣ କରୁଛୁ; ସେ ଆମକୁ ପ୍ରେରଣ କରୁନ୍ତୁ।
ମହାଲକ୍ଷ୍ଯୈ ଚ ଵିଦ୍ମହେ ସର୍ଵଶକ୍ତ୍ଯୈ ଚ ଧୀମହି । ତନ୍ନୋ ଦେଵୀ ପ୍ରଚୋଦଯାତ୍
ଆମେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଜାଣୁଛୁ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଧ୍ୟାନ କରୁଛୁ; ସେଇ ଦେବୀ ଆମକୁ ପ୍ରେରଣ କରୁନ୍ତୁ।