ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଦେଵଦେଵେଶ ଦୁଃଖରୂପାର୍ଣଵସ୍ଯ ଚ । ପାରଦୋ ଭଵ ଭାରଂ ମେ ହର ପାଦୌ ନମାମି ତେ
ସେହିପାଇଁ, ହେ ଦେବଦେବ, ଏହି ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର; ମୋର ଭାର ହଟାଇଦେ, ମୁଁ ତୁମ ପାଦକୁ ଶିର ନମାଏ ।
ଇଂଦ୍ର ଉଵାଚ ଇଲେ କିଂ ତେ କରୋମ୍ଯଦ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶରଣଂ ଵ୍ରଜ । ଅହଂ ତତ୍ରାଗମିଷ୍ଯାମି ସ ତେ ଦୁଃଖଂ ହରିଷ୍ଯତି
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ — ଏ ଭୂମି, ଏବେ ମୁଁ ତୋ ପାଇଁ କଣ କରିପାରିବି? ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଅ; ମୁଁ ସେଠାକୁ ଆସିବି, ସେ ତୋର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବେ ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତ୍ଵରିତା ପୃଥ୍ଵୀ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଗତା ତଦା । ଶକ୍ରୋଽପି ପୃଷ୍ଠତଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସର୍ଵଦେଵପୁରଃସରଃ
ଏହା ଶୁଣି, ପୃଥିବୀ ତୁରନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଗଲେ; ଶକ୍ର ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ସହିତ ପଛରୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲେ ।
ସୁରଭୀମାଗତାଂ ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୋଵାଚ ପ୍ରଜାପତିଃ । ମହୀଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହାରାଜ ଧ୍ଯାନେନ ସମୁପସ୍ଥିତାମ୍
ସେଠାରେ ସୁରଭୀଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରଜାପତି କହିଲେ; ମହାରାଜ, ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥିତ ଭୂମିକୁ ଚିହ୍ନିଲେ ।
କସ୍ମାଦ୍ରୁଦସି କଲ୍ଯାଣି କିଂ ତେ ଦୁଃଖଂ ଵଦାଧୁନା । ପୀଡିତାସି ଚ କେନ ତ୍ଵଂ ପାପାଚାରେଣ ଭୂର୍ଵଦ
କାହିଁକି ତୁମେ କନ୍ଦୁଛ, ହେ ଶୁଭେ? ଏବେ ତୁମ ଦୁଃଖ କଣ, କୁହ; କିଏ ତୁମକୁ ଦୁଃଖିତ କଲା, କେଉଁ ପାପ କାରଣରେ ଏହି ଅବସ୍ଥା ହେଲା, କୁହ ।
ଧରୋଵାଚ କଲିରାଯାତି ଦୁଷ୍ଟୋଽଯଂ ବିଭେମି ତଦ୍ଭଯାଦହମ୍ । ପାପାଚାରାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତତ୍ର ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଜଗତ୍ପତେ
ଭୂମି କହିଲେ — ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କଳି ଆସୁଛି, ତାହାର ଭୟରେ ମୁଁ ଭୟଭୀତ; ସେଠାରେ, ହେ ଜଗତ୍ପତି, ଲୋକେ ପାପ କାମରେ ଲିପ୍ତ ହେବେ ।
ରାଜାନଶ୍ଚ ଦୁରାଚାରାଃ ପରସ୍ପରଵିରୋଧିନଃ । ଚୌରକର୍ମରତାଃ ସର୍ଵେ ରାକ୍ଷସାଃ ପୂର୍ଣଵୈରିଣଃ
ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ରର, ପରସ୍ପରରେ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତେ ଚୋରି କାମରେ ଲାଗିଥିବା, ରାକ୍ଷସମାନ, ଶତ୍ରୁତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବେ ।
ତାନ୍ହତ୍ଵା ନୃପତୀନ୍ଭାରଂ ହର ମେଽଦ୍ଯ ପିତାମହ । ପୀଡିତାସ୍ମି ମହାରାଜ ସୈନ୍ଯଭାରେଣ ଭୂଭୃତାମ୍
ସେଇ ରାଜାମାନେକୁ ମାରି, ମୋର ଭାର ଏବେ ହଟାଇଦିଅ, ହେ ପିତାମହ; ମହାରାଜ, ଭୂମିଧରମାନଙ୍କ ସେନାର ଭାରରେ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ।
ବ୍ରହ୍ଯୋଵାଚ ନାହଂ ଶକ୍ତସ୍ତଥା ଦେଵି ଭାରାଵତରଣେ ତଵ । ଗଚ୍ଛାଵଃ ସଦନଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଚକ୍ରିଣଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ — ମୁଁ ଏଭଳି ଭାବେ ତୋର ଭାର ହଟାଇପାରିବିନି, ହେ ଦେବୀ; ଚଲ, ଆମେ ଦେବଦେବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯିବା ।
ସ ତେ ଭାରାପନୋଦଂ ଵୈ କରିଷ୍ଯତି ଜନାର୍ଦନଃ । ପୂର୍ଵଂ ମଯାପି ତେ କାର୍ଯଂ ଚିନ୍ତିତଂ ସୁଵିଚାର୍ଯ ଚ
ସେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ନିଶ୍ଚିତ ତୋର ଭାର ହଟାଇଦେବେ; ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୋର କଥାକୁ ଭଲଭାବେ ଭାବିଥିଲି ।
ତତ୍ର ଗଚ୍ଛ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯତ୍ର ଦେଵୋ ଜନାର୍ଦନଃ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵେଦକର୍ତାସୌ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ସୁରାଂଶ୍ଚ ଗାମ୍
ସୁରମଣି, ତୁମେ ସେଠାକୁ ଯାଅ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ବସୁଛନ୍ତି। ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏଭଳି କହି, ବେଦର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ।
ଜଗାମ ଵିଷ୍ଣୁସଦନଂ ହଂସାରୂଢଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ । ତୁଷ୍ଟାଵ ଵେଦଵାକ୍ଯୈଶ୍ଚ ଭକ୍ତିପ୍ରଵଣମାନସଃ
ଚାରିମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ହଂସ ଉପରେ ଚଢ଼ି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ। ଭକ୍ତିଭାବରେ ମନ ରଖି, ବେଦର ଶ୍ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ସହସ୍ରଶୀର୍ଷାସ୍ତ୍ଵମସି ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ସହସ୍ରପାତ୍ । ତ୍ଵଂ ଵେଦପୁରୁଷଃ ପୂର୍ଵଂ ଦେଵଦେଵଃ ସନାତନଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ — ଆପଣ ହଜାର ମୁଣ୍ଡ, ହଜାର ଆଖି, ହଜାର ପାଦ ଥିବା ଜଣେ। ଆପଣ ପ୍ରାଚୀନ ବେଦମୂର୍ତ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବ, ଚିରନ୍ତନ।
ଭୂତପୂର୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯଚ୍ଚ ଵର୍ତମାନଂ ଚ ଯଦ୍ଵିଭୋ । ଅମରତ୍ଵଂ ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତମସ୍ମାକଂ ଚ ରମାପତେ
ହେ ମହାଶକ୍ତି, ଆପଣ ଗତକାଲି, ଆସନ୍ତାକାଲି ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ — ସମସ୍ତ ଦିନର ଅଛନ୍ତି। ହେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି, ଆମକୁ ଅମରତ୍ୱ ଆପଣ ଦେଇଛନ୍ତି।
ଏତାଵାନ୍ମହିମା ତେଽସ୍ତି କୋ ନ ଵେତ୍ତି ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ । ତ୍ଵଂ କର୍ତାପ୍ଯଵିତା ହନ୍ତା ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଗତିରୀଶ୍ଵରଃ
ଆପଣଙ୍କର ଏତେ ମହିମା, ଏହି ତିନି ଜଗତରେ କିଏ ଜାଣେ ନାହିଁ? ଆପଣ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପାଳକ ଓ ସଂହାରକ; ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଈଶ୍ୱର।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତୀଡିତଃ ପ୍ରଭୁର୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ । ଦର୍ଶନଞ୍ଚ ଦଦୌ ତେଭ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମାଦିଭ୍ଯୋଽମଲାଶଯଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏଭଳି ସ୍ତୁତି ଶୁଣି, ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିଜ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ପବିତ୍ର ଥିଲା।
ପପ୍ରଚ୍ଛ ସ୍ଵାଗତଂ ଦେଵାନ୍ପ୍ରସନ୍ନଵଦନୋ ହରିଃ । ତତସ୍ତ୍ଵାଗମନେ ତେଷାଂ କାରଣଞ୍ଚ ସଵିସ୍ତରମ୍
ହରି ହସମୁଖେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ସ୍ବାଗତ କଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଆସିବାର କାରଣ ସବୁ ବିସ୍ତାରରେ ପଚାରିଲେ।
ତମୁଵାଚାବ୍ଜଜୋ ନତ୍ଵା ଧରାଦୁଃଖଞ୍ଚ ସଂସ୍ମରନ୍ । ଭାରାଵତରଣଂ ଵିଷ୍ଣୋ କର୍ତଵ୍ଯଂ ତେ ଜନାର୍ଦନ
ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ଶିର ନମାଇ ଓ ପୃଥିବୀର ଦୁଃଖ ସ୍ମରଣ କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ — ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଆପଣ ମାଟିର ଭାର କମାଇବା ଦାୟିତ୍ୱ ନିଅ।
ଭୁଵି ଧୃତ୍ଵାଵତାରଂ ତ୍ଵଂ ଦ୍ଵାପରାନ୍ତେ ସମାଗତେ । ହତ୍ଵା ଦୁଷ୍ଟାନ୍ନୃପାନୁର୍ଵ୍ଯା ହର ଭାରଂ ଦଯାନିଧେ
ଦ୍ୱାପରଯୁଗ ଶେଷରେ ଆପଣ ଭୂମିରେ ଅବତାର ନେଇ, ଦୟାର ସାଗର, ଦୁଷ୍ଟ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ୱନ କରି, ପୃଥିବୀର ଭାର ହରନ୍ତୁ।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ ନାହଂ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଏଵାତ୍ର ନ ବ୍ରହ୍ମା ନ ଶିଵସ୍ତଥା । ନେନ୍ଦ୍ରୋଽଗ୍ନିର୍ନ ଯମସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟା ନ ସୂର୍ଯୋ ଵରୁଣସ୍ତଥା
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ — ଏଠାରେ ମୁଁ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଯମ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବରୁଣ — କେହି ମଧ୍ୟ ନୁହନ୍ତି।
ଯୋଗମାଯାଵଶେ ସର୍ଵମିଦଂ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଦିସ୍ତମ୍ବପର୍ଯନ୍ତଂ ଗ୍ରଥିତଂ ଗୁଣସୂତ୍ରତଃ
ଯୋଗମାୟାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ, ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଗୋଟିଏ ଘାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଗୁଣର ଡୋରରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଛି।
ଯଥା ସା ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ପୂର୍ଵଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛତି ସୁଵ୍ରତ । ତଥା କରୋତି ସୁହିତା ଵଯଂ ସର୍ଵେଽପି ତଦ୍ଵଶାଃ
ସେ ଯୋଗମାୟା ଯେପରି ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କାମ କରିବାକୁ ଚାହେ, ସେପରି କରନ୍ତି; ଆମେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ଆଞ୍ଚଳରେ ଅଛୁ।
ଯଦ୍ଯହଂ ସ୍ଯାଂ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରୋ ଵୈ ଚିନ୍ତଯନ୍ତୁ ଧିଯା କିଲ । କୁତୋଽଭଵଂ ମତ୍ସ୍ଯଵପୁଃ କଚ୍ଛପୋ ଵା ମହାର୍ଣଵେ
ଯଦି ମୁଁ ସ୍ୱାଧୀନ ହେଉଥାଏ, ତେବେ ମନେ କରନ୍ତୁ — ମୁଁ କିପରି ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ ମାଛ କିମ୍ବା କଛୁଆ ହେଇଥିଲି?
ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଷୁ କୋ ଭୋଗଃ କା କୀର୍ତିଃ କିଂ ସୁଖଂ ପୁନଃ । କିଂ ପୁଣ୍ଯଂ କିଂ ଫଲଂ ତତ୍ର କ୍ଷୁଦ୍ରଯୋନିଗତସ୍ଯ ମେ
ପଶୁପକ୍ଷୀ ଜନ୍ମରେ ମୋ ପାଇଁ କଣ ଭୋଗ, କଣ ମହିମା, କଣ ସୁଖ, କଣ ପୁଣ୍ୟ, କଣ ଫଳ ଅଛି?
କୋଲୋ ଵାଥ ନୃସିଂହୋ ଵା ଵାମନୋ ଵାଭଵଂ କୁତଃ । ଜମଦଗ୍ନିସୁତଃ କସ୍ମାତ୍ସମ୍ଭଵେଯଂ ପିତାମହ
ମୁଁ କିପରି ବରାହ, ନୃସିଂହ, ବାମନ ହେଲି? ପିତାମହ, କିପରି ମୁଁ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ହେଇ ଜନ୍ମ ନେଲି?
ନୃଶଂସଂ ଵା କଥଂ କର୍ମ କୃତଵାନସ୍ମି ଭୂତଲେ । କ୍ଷତଜୈସ୍ତୁ ହ୍ରଦାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପୂରଯେଯଂ କଥଂ ପୁନଃ
ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ କିପରି ଏମିତି କ୍ରୁର କାର୍ଯ୍ୟ କଲି? ପୁଣି କିପରି ରକ୍ତରେ ସମସ୍ତ ପୋଖରୀ ପୂରିଦେଲି?
ତତ୍କଥଂ ଜମଦଗ୍ନେଶ୍ଚ ପୁତ୍ରୋ ଭୂତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍ହତଵାନାଜୌ ନିର୍ଦଯୋ ଗର୍ଭଗାନପି
ତେବେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଭାବେ ମାରିଦେଲି, ଗର୍ଭସ୍ଥ ଥିବାମାନେକୁ ମଧ୍ୟ।
ରାମୋ ଭୂତ୍ଵାଥ ଦେଵେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରାଵିଶଦ୍ଦଣ୍ଡକଂ ଵନମ୍ । ପଦାତିଶ୍ଚୀରଵାସାଶ୍ଚ ଜଟାଵଲ୍କଲଵାନ୍ପୁନଃ
ପରେ ମୁଁ ଦେବମାନେଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ର ରାମ ହୋଇ, ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟକୁ ପଦେପଦେ ଚାଲିଗଲି, ଚୀରବସ୍ତ୍ର ଓ ଜଟା ଧାରଣ କଲି।
ଅସହାଯୋ ହ୍ଯପାଥେଯୋ ଭୀଷଣେ ନିର୍ଜନେ ଵନେ । କୁର୍ଵନ୍ନାଖେଟକଂ ତତ୍ର ଵ୍ଯଚରଂ ଵିଗତତ୍ରପଃ
ମୁଁ ଏକାକି ଏବଂ କୌଣସି ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ବିନା, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଜଙ୍ଗଳ ମଧ୍ୟରେ ଏକାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ନିର୍ଲଜ୍ଜ ଭାବରେ ଶିକାର କରି ଘୁରୁଥିଲି।
ନ ଜ୍ଞାତଵାନ୍ମୃଗଂ ହୈମଂ ମାଯଯା ପିହିତସ୍ତଦା । ଉଟଜେ ଜାନକୀଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ନିର୍ଗତସ୍ତତ୍ପଦାନୁଗଃ
ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ମାୟାରେ ଢାକା ଥିବା ସୁନା ହରିଣକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲିନି; ଉଟେରେ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ତାହାର ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ କରି ବାହାରିଗଲି।