ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵେଲା ତଦୋଵାଚ ଶୃଣୁ ଦେଵେଶ ମେଽଖିଲମ୍ । ଦୁଃଖଂ ପୃଚ୍ଛସି ଯତ୍ତ୍ଵଂ ମେ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତୋଽସ୍ମି ମାନଦ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ସମୟରେ ଭୂମି କହିଲେ: 'ହେ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ମୋର ଦୁଃଖ ପଚାରିଛ, ତେଣୁ ମୁଁ ସବୁ କଥା କହିବି; ମୁଁ ଭାରରେ ଦବିଯାଇଛି, ହେ ମାନଦାତା।'
ଜରାସନ୍ଧୋ ମହାପାପୀ ମାଗଧେଷୁ ପତିର୍ମମ । ଶିଶୁପାଲସ୍ତଥା ଚୈଦ୍ଯଃ କାଶିରାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଜରାସନ୍ଧ ମହାପାପୀ ମାଗଧ ଦେଶରେ ମୋର ନାଥ; ଏହିପରି ଶିଶୁପାଳ ଚେଦିରାଜ ଓ କାଶୀର ପ୍ରଭଳ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ରୁକ୍ମୀ ଚ ବଲଵାନ୍କଂସୋ ନରକଶ୍ଚ ମହାବଲଃ । ଶାଲ୍ଵଃ ସୌଭପତିଃ କ୍ରୂରଃ କେଶୀ ଧେନୁକଵତ୍ସକୌ
ରୁକ୍ମୀ, ବଳଶାଳୀ କଂସ, ମହାବଳୀ ନରକ, ଦୁଷ୍ଟ ସାଉଭପତି ଶାଲ୍ବ, ଏବଂ କେଶୀ, ଧେନୁକ ଓ ବତ୍ସକ —
ସର୍ଵେ ଧର୍ମଵିହୀନାଶ୍ଚ ପରସ୍ପରଵିରୋଧିନଃ । ପାପାଚାରା ମଦୋନ୍ମତ୍ତାଃ କାଲରୂପାଶ୍ଚ ପାର୍ଥିଵାଃ
ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଧର୍ମହୀନ, ପରସ୍ପରରେ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ, ପାପ କାମରେ ଲିପ୍ତ, ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ଏବଂ ସଂହାରର ରୂପ ଧରିଥିବା ରାଜାମାନେ ।
ତୈରହଂ ପୀଡିତା ଶକ୍ର ଭାରାକ୍ରାନ୍ତାକ୍ଷମା ଵିଭୋ । କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି ଚିନ୍ତା ମେ ମହତୀ ସ୍ଥିତା
ଏମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦୁଃଖିତ, ହେ ଶକ୍ର, ପୃଥିବୀ ଅତିଭାରରେ ଦବିଗଲା; ମୁଁ କଣ କରିବି, କେଉଁଠି ଯିବି? ମୋର ମନରେ ବଡ଼ ଚିନ୍ତା ଜନ୍ମିଛି ।
ପୀଡିତାହଂ ଵରାହେଣ ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁନା । ଶକ୍ର ଜାନୀହି ହରିଣା ଦୁଃଖାଦ୍ଦୁଃଖତରଂ ଗତା
ବରାହ ଅବତାର ଭାବେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦମିତ ହୋଇଥିଲି; ହେ ଶକ୍ର, ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦୁଃଖରୁ ଆଉ ବଡ଼ ଦୁଃଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲି ବୋଲି ଜାଣ ।
ଯତୋଽହଂ ଦୁଷ୍ଟଦୈତ୍ଯେନ କଶ୍ଯପସ୍ଯାତ୍ମଜେନ ଵୈ । ହୃତାହଂ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷେଣ ମଗ୍ନା ତସ୍ମିନ୍ମହାର୍ଣଵେ
କାରଣ, କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁଅ, ଦୁଷ୍ଟ ଦାୟତ୍ୟ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ମୋତେ ଧରି ଏକ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ ବୁଡ଼ାଇଦେଇଥିଲା ।
ତଦା ସୂକରରୂପେଣ ଵିଷ୍ଣୁନା ନିହତୋଽପ୍ଯସୌ । ଉଦ୍ଧୃତାହଂ ଵରାହେଣ ସ୍ଥାପିତା ହି ସ୍ଥିରା କୃତା
ସେତେବେଳେ ବିଷ୍ଣୁ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାକୁ ମାରିଦେଲେ ଏବଂ ମୋତେ ବରାହ ଅବତାର ଉଠାଇ ମୋ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଦୃଢ଼ କରିଦେଲେ ।
ନୋଚେଦ୍ରସାତଲେ ସ୍ଵସ୍ଥା ସ୍ଥିତା ସ୍ଯାଂ ସୁଖଶାଯିନୀ । ନ ଶକ୍ତାସ୍ମ୍ଯଦ୍ଯ ଦେଵେଶ ଭାରଂ ଵୋଢୁଂ ଦୁରାତ୍ମନାମ୍
ନହେଲେ, ମୁଁ ତ ରସାତଳରେ ଶାନ୍ତିରେ ପଡ଼ି ରହିଥାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଏବେ, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ଭାର ମୁଁ ବହିପାରୁନି ।
ଅଗ୍ରେ ଦୁଷ୍ଟଃ ସମାଯାତି ହ୍ଯଷ୍ଟାଵିଂଶସ୍ତଥା କଲିଃ । ତଦାହଂ ପୀଡିତା ଶକ୍ର ଗନ୍ତାସ୍ମ୍ଯାଶୁ ରସାତଲମ୍
ଆଗକୁ ଆସୁଛି ଏହି ଅଷ୍ଟାବିଂଶତିତମ ଦୁଷ୍ଟ କଳି; ତେଣୁ, ହେ ଶକ୍ର, ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଶୀଘ୍ରରେ ରସାତଳକୁ ଯିବି ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଦେଵଦେଵେଶ ଦୁଃଖରୂପାର୍ଣଵସ୍ଯ ଚ । ପାରଦୋ ଭଵ ଭାରଂ ମେ ହର ପାଦୌ ନମାମି ତେ
ସେହିପାଇଁ, ହେ ଦେବଦେବ, ଏହି ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର; ମୋର ଭାର ହଟାଇଦେ, ମୁଁ ତୁମ ପାଦକୁ ଶିର ନମାଏ ।
ଇଂଦ୍ର ଉଵାଚ ଇଲେ କିଂ ତେ କରୋମ୍ଯଦ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶରଣଂ ଵ୍ରଜ । ଅହଂ ତତ୍ରାଗମିଷ୍ଯାମି ସ ତେ ଦୁଃଖଂ ହରିଷ୍ଯତି
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ — ଏ ଭୂମି, ଏବେ ମୁଁ ତୋ ପାଇଁ କଣ କରିପାରିବି? ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଅ; ମୁଁ ସେଠାକୁ ଆସିବି, ସେ ତୋର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବେ ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତ୍ଵରିତା ପୃଥ୍ଵୀ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଗତା ତଦା । ଶକ୍ରୋଽପି ପୃଷ୍ଠତଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସର୍ଵଦେଵପୁରଃସରଃ
ଏହା ଶୁଣି, ପୃଥିବୀ ତୁରନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଗଲେ; ଶକ୍ର ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ସହିତ ପଛରୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲେ ।
ସୁରଭୀମାଗତାଂ ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୋଵାଚ ପ୍ରଜାପତିଃ । ମହୀଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହାରାଜ ଧ୍ଯାନେନ ସମୁପସ୍ଥିତାମ୍
ସେଠାରେ ସୁରଭୀଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରଜାପତି କହିଲେ; ମହାରାଜ, ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥିତ ଭୂମିକୁ ଚିହ୍ନିଲେ ।
କସ୍ମାଦ୍ରୁଦସି କଲ୍ଯାଣି କିଂ ତେ ଦୁଃଖଂ ଵଦାଧୁନା । ପୀଡିତାସି ଚ କେନ ତ୍ଵଂ ପାପାଚାରେଣ ଭୂର୍ଵଦ
କାହିଁକି ତୁମେ କନ୍ଦୁଛ, ହେ ଶୁଭେ? ଏବେ ତୁମ ଦୁଃଖ କଣ, କୁହ; କିଏ ତୁମକୁ ଦୁଃଖିତ କଲା, କେଉଁ ପାପ କାରଣରେ ଏହି ଅବସ୍ଥା ହେଲା, କୁହ ।
ଧରୋଵାଚ କଲିରାଯାତି ଦୁଷ୍ଟୋଽଯଂ ବିଭେମି ତଦ୍ଭଯାଦହମ୍ । ପାପାଚାରାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତତ୍ର ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଜଗତ୍ପତେ
ଭୂମି କହିଲେ — ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କଳି ଆସୁଛି, ତାହାର ଭୟରେ ମୁଁ ଭୟଭୀତ; ସେଠାରେ, ହେ ଜଗତ୍ପତି, ଲୋକେ ପାପ କାମରେ ଲିପ୍ତ ହେବେ ।
ରାଜାନଶ୍ଚ ଦୁରାଚାରାଃ ପରସ୍ପରଵିରୋଧିନଃ । ଚୌରକର୍ମରତାଃ ସର୍ଵେ ରାକ୍ଷସାଃ ପୂର୍ଣଵୈରିଣଃ
ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ରର, ପରସ୍ପରରେ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତେ ଚୋରି କାମରେ ଲାଗିଥିବା, ରାକ୍ଷସମାନ, ଶତ୍ରୁତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବେ ।
ତାନ୍ହତ୍ଵା ନୃପତୀନ୍ଭାରଂ ହର ମେଽଦ୍ଯ ପିତାମହ । ପୀଡିତାସ୍ମି ମହାରାଜ ସୈନ୍ଯଭାରେଣ ଭୂଭୃତାମ୍
ସେଇ ରାଜାମାନେକୁ ମାରି, ମୋର ଭାର ଏବେ ହଟାଇଦିଅ, ହେ ପିତାମହ; ମହାରାଜ, ଭୂମିଧରମାନଙ୍କ ସେନାର ଭାରରେ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ।
ବ୍ରହ୍ଯୋଵାଚ ନାହଂ ଶକ୍ତସ୍ତଥା ଦେଵି ଭାରାଵତରଣେ ତଵ । ଗଚ୍ଛାଵଃ ସଦନଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଚକ୍ରିଣଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ — ମୁଁ ଏଭଳି ଭାବେ ତୋର ଭାର ହଟାଇପାରିବିନି, ହେ ଦେବୀ; ଚଲ, ଆମେ ଦେବଦେବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯିବା ।
ସ ତେ ଭାରାପନୋଦଂ ଵୈ କରିଷ୍ଯତି ଜନାର୍ଦନଃ । ପୂର୍ଵଂ ମଯାପି ତେ କାର୍ଯଂ ଚିନ୍ତିତଂ ସୁଵିଚାର୍ଯ ଚ
ସେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ନିଶ୍ଚିତ ତୋର ଭାର ହଟାଇଦେବେ; ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୋର କଥାକୁ ଭଲଭାବେ ଭାବିଥିଲି ।
ତତ୍ର ଗଚ୍ଛ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯତ୍ର ଦେଵୋ ଜନାର୍ଦନଃ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵେଦକର୍ତାସୌ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ସୁରାଂଶ୍ଚ ଗାମ୍
ସୁରମଣି, ତୁମେ ସେଠାକୁ ଯାଅ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ବସୁଛନ୍ତି। ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏଭଳି କହି, ବେଦର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ।
ଜଗାମ ଵିଷ୍ଣୁସଦନଂ ହଂସାରୂଢଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ । ତୁଷ୍ଟାଵ ଵେଦଵାକ୍ଯୈଶ୍ଚ ଭକ୍ତିପ୍ରଵଣମାନସଃ
ଚାରିମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ହଂସ ଉପରେ ଚଢ଼ି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ। ଭକ୍ତିଭାବରେ ମନ ରଖି, ବେଦର ଶ୍ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ସହସ୍ରଶୀର୍ଷାସ୍ତ୍ଵମସି ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ସହସ୍ରପାତ୍ । ତ୍ଵଂ ଵେଦପୁରୁଷଃ ପୂର୍ଵଂ ଦେଵଦେଵଃ ସନାତନଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ — ଆପଣ ହଜାର ମୁଣ୍ଡ, ହଜାର ଆଖି, ହଜାର ପାଦ ଥିବା ଜଣେ। ଆପଣ ପ୍ରାଚୀନ ବେଦମୂର୍ତ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବ, ଚିରନ୍ତନ।
ଭୂତପୂର୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯଚ୍ଚ ଵର୍ତମାନଂ ଚ ଯଦ୍ଵିଭୋ । ଅମରତ୍ଵଂ ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତମସ୍ମାକଂ ଚ ରମାପତେ
ହେ ମହାଶକ୍ତି, ଆପଣ ଗତକାଲି, ଆସନ୍ତାକାଲି ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ — ସମସ୍ତ ଦିନର ଅଛନ୍ତି। ହେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି, ଆମକୁ ଅମରତ୍ୱ ଆପଣ ଦେଇଛନ୍ତି।
ଏତାଵାନ୍ମହିମା ତେଽସ୍ତି କୋ ନ ଵେତ୍ତି ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ । ତ୍ଵଂ କର୍ତାପ୍ଯଵିତା ହନ୍ତା ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଗତିରୀଶ୍ଵରଃ
ଆପଣଙ୍କର ଏତେ ମହିମା, ଏହି ତିନି ଜଗତରେ କିଏ ଜାଣେ ନାହିଁ? ଆପଣ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପାଳକ ଓ ସଂହାରକ; ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଈଶ୍ୱର।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତୀଡିତଃ ପ୍ରଭୁର୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ । ଦର୍ଶନଞ୍ଚ ଦଦୌ ତେଭ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମାଦିଭ୍ଯୋଽମଲାଶଯଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏଭଳି ସ୍ତୁତି ଶୁଣି, ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିଜ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ପବିତ୍ର ଥିଲା।
ପପ୍ରଚ୍ଛ ସ୍ଵାଗତଂ ଦେଵାନ୍ପ୍ରସନ୍ନଵଦନୋ ହରିଃ । ତତସ୍ତ୍ଵାଗମନେ ତେଷାଂ କାରଣଞ୍ଚ ସଵିସ୍ତରମ୍
ହରି ହସମୁଖେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ସ୍ବାଗତ କଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଆସିବାର କାରଣ ସବୁ ବିସ୍ତାରରେ ପଚାରିଲେ।
ତମୁଵାଚାବ୍ଜଜୋ ନତ୍ଵା ଧରାଦୁଃଖଞ୍ଚ ସଂସ୍ମରନ୍ । ଭାରାଵତରଣଂ ଵିଷ୍ଣୋ କର୍ତଵ୍ଯଂ ତେ ଜନାର୍ଦନ
ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ଶିର ନମାଇ ଓ ପୃଥିବୀର ଦୁଃଖ ସ୍ମରଣ କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ — ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଆପଣ ମାଟିର ଭାର କମାଇବା ଦାୟିତ୍ୱ ନିଅ।
ଭୁଵି ଧୃତ୍ଵାଵତାରଂ ତ୍ଵଂ ଦ୍ଵାପରାନ୍ତେ ସମାଗତେ । ହତ୍ଵା ଦୁଷ୍ଟାନ୍ନୃପାନୁର୍ଵ୍ଯା ହର ଭାରଂ ଦଯାନିଧେ
ଦ୍ୱାପରଯୁଗ ଶେଷରେ ଆପଣ ଭୂମିରେ ଅବତାର ନେଇ, ଦୟାର ସାଗର, ଦୁଷ୍ଟ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ୱନ କରି, ପୃଥିବୀର ଭାର ହରନ୍ତୁ।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ ନାହଂ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଏଵାତ୍ର ନ ବ୍ରହ୍ମା ନ ଶିଵସ୍ତଥା । ନେନ୍ଦ୍ରୋଽଗ୍ନିର୍ନ ଯମସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟା ନ ସୂର୍ଯୋ ଵରୁଣସ୍ତଥା
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ — ଏଠାରେ ମୁଁ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଯମ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବରୁଣ — କେହି ମଧ୍ୟ ନୁହନ୍ତି।