ମଥୁରାମଣ୍ଡଲଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସମୃଦ୍ଧଂ କୁଲସମ୍ମତମ୍ । ଜରାସନ୍ଧଭଯାତ୍ତେନ ଦ୍ଵାରକାଗମନଂ କୃତମ୍
ମଥୁରା ମଣ୍ଡଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସମ୍ମାନିତ ଭୂମିକୁ ଛାଡ଼ି, ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ଭୟରୁ ସେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଗଲେ।
ତଦା କେନାପି ନ ଜ୍ଞାତୋ ଭଗଵାନ୍ହରିରୀଶ୍ଵରଃ । କିଞ୍ଚିତ୍ପ୍ରବ୍ରୂହି ମେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ କାରଣଂ ଵ୍ରଜଗୋପନମ୍
ସେ ସମୟରେ କେହି ମଧ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ହରିଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ବ୍ରଜରେ ଗୋପାଳ ହେବାର କାରଣ କଣ ଥିଲା, ମୋତେ କହ।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵଃ ସନ୍ଦେହା ଵାସଵୀସୁତ । ନାଶଯାଦ୍ଯ ମହାଭାଗ ସର୍ଵଜ୍ଞୋଽସି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ହେ ବାସବୀପୁତ୍ର, ଏହିପରି ଅନେକ ସନ୍ଦେହ ମୋର ମନରେ ଉପଜୁଛି। ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମେ ସବୁଜଣା, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଜି ଏହାକୁ ଦୂର କର।
ଗୋପ୍ଯସ୍ତଥୈକଃ ସନ୍ଦେହୋ ହୃଦଯାନ୍ନ ନିଵର୍ତତେ । ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯାଃ ପଞ୍ଚଭର୍ତୃତ୍ଵଂ ଲୋକେ କିଂ ନ ଜୁଗୁପ୍ସିତମ୍
ଗୋପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଏକ ସନ୍ଦେହ ମନରୁ ଯାଉନାହିଁ—ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପଞ୍ଚଟି ପତି ଥିବାକୁ ଲୋକେ କାହିଁକି ଅପମାନଜନକ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ?
ସଦାଚାରଂ ପ୍ରମାଣଂ ହି ପ୍ରଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ । ପଶୁଧର୍ମଃ କଥଂ ତୈସ୍ତୁ ସମର୍ଥୈରପି ସଂଶ୍ରିତଃ
ପଣ୍ଡିତମାନେ ନୀତିକୁ ମୂଳ୍ୟ ମାନନ୍ତି; ତେବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ କିପରି ପଶୁସ୍ୱଭାବ ଅନୁସରିଲେ?
ଭୀଷ୍ମେଣାପି କୃତଂ କିଂ ଵା ଦେଵରୂପେଣ ଭୂତଲେ । ଗୋଲକୌ ତୌ ସମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ଯତ୍ତୁ ଵଂଶସ୍ଯ ରକ୍ଷଣମ୍
ଭୀଷ୍ମ ଦେବତା ରୂପେ ପୃଥିବୀରେ କଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେଇ ଦୁଇଟି ଗୋଲକ ସୃଷ୍ଟି କରି ବଂଶକୁ କିପରି ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ?
ଧିଗ୍ଧର୍ମନିର୍ଣଯଃ କାମଂ ମୁନିଭିଃ ପରିଦର୍ଶିତଃ । ଯେନ କେନାପ୍ଯୁପାଯେନ ପୁତ୍ରୋତ୍ପାଦନଲକ୍ଷଣଃ
ମୁନିମାନେ ଯେପରି ଧର୍ମ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଯେପରି ଉପାୟରେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲା, ଏହା ନିନ୍ଦାନୀୟ।
ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପ୍ରତି ଵିଷ୍ଣୁଵାକ୍ଯମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଚରିତଂ ମହତ୍ । ଅଵତାରକାରଣଂ ଚୈଵ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚରିତମଦ୍ଭୁତମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ଶୁଣ, ମୁଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମହାତ୍ମ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଅବତାରର କାରଣ ଓ ଦେବୀଙ୍କ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କାହାଣୀ କହିବି।
ଧରୈକଦା ଭରାକ୍ରାନ୍ତା ରୁଦତୀ ଚାତିକର୍ଶିତା । ଗୋରୂପଧାରିଣୀ ଦୀନା ଭୀତାଗଚ୍ଛତ୍ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍
ଏକଥର ଭୂମି ଭାରରେ ଦବିଯାଇ, ଦୁଃଖରେ କ୍ଷୀଣ ଓ କନ୍ଦୁଥିବା ଦୁଃଖିତ ଗାଈ ରୂପେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଦେବଲୋକକୁ ଗଲେ।
ପୃଷ୍ଟା ଶକ୍ରେଣ କିଂ ତେଽଦ୍ଯ ଵର୍ତତେ ଭଯମିତ୍ଯଥ । କେନ ଵୈ ପୀଡିତାସି ତ୍ଵଂ କିଂ ତେ ଦୁଃଖଂ ଵସୁନ୍ଧରେ
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପଚାରିଲେ: 'ତୁମକୁ ଏଇଁ ଦିନ କଣ ଭୟ ଲାଗୁଛି? କିଏ ତୁମକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି? ତୁମର ଦୁଃଖ କଣ, ହେ ଭୂମି?'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵେଲା ତଦୋଵାଚ ଶୃଣୁ ଦେଵେଶ ମେଽଖିଲମ୍ । ଦୁଃଖଂ ପୃଚ୍ଛସି ଯତ୍ତ୍ଵଂ ମେ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତୋଽସ୍ମି ମାନଦ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ସମୟରେ ଭୂମି କହିଲେ: 'ହେ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ମୋର ଦୁଃଖ ପଚାରିଛ, ତେଣୁ ମୁଁ ସବୁ କଥା କହିବି; ମୁଁ ଭାରରେ ଦବିଯାଇଛି, ହେ ମାନଦାତା।'
ଜରାସନ୍ଧୋ ମହାପାପୀ ମାଗଧେଷୁ ପତିର୍ମମ । ଶିଶୁପାଲସ୍ତଥା ଚୈଦ୍ଯଃ କାଶିରାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଜରାସନ୍ଧ ମହାପାପୀ ମାଗଧ ଦେଶରେ ମୋର ନାଥ; ଏହିପରି ଶିଶୁପାଳ ଚେଦିରାଜ ଓ କାଶୀର ପ୍ରଭଳ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ରୁକ୍ମୀ ଚ ବଲଵାନ୍କଂସୋ ନରକଶ୍ଚ ମହାବଲଃ । ଶାଲ୍ଵଃ ସୌଭପତିଃ କ୍ରୂରଃ କେଶୀ ଧେନୁକଵତ୍ସକୌ
ରୁକ୍ମୀ, ବଳଶାଳୀ କଂସ, ମହାବଳୀ ନରକ, ଦୁଷ୍ଟ ସାଉଭପତି ଶାଲ୍ବ, ଏବଂ କେଶୀ, ଧେନୁକ ଓ ବତ୍ସକ —
ସର୍ଵେ ଧର୍ମଵିହୀନାଶ୍ଚ ପରସ୍ପରଵିରୋଧିନଃ । ପାପାଚାରା ମଦୋନ୍ମତ୍ତାଃ କାଲରୂପାଶ୍ଚ ପାର୍ଥିଵାଃ
ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଧର୍ମହୀନ, ପରସ୍ପରରେ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ, ପାପ କାମରେ ଲିପ୍ତ, ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ଏବଂ ସଂହାରର ରୂପ ଧରିଥିବା ରାଜାମାନେ ।
ତୈରହଂ ପୀଡିତା ଶକ୍ର ଭାରାକ୍ରାନ୍ତାକ୍ଷମା ଵିଭୋ । କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି ଚିନ୍ତା ମେ ମହତୀ ସ୍ଥିତା
ଏମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦୁଃଖିତ, ହେ ଶକ୍ର, ପୃଥିବୀ ଅତିଭାରରେ ଦବିଗଲା; ମୁଁ କଣ କରିବି, କେଉଁଠି ଯିବି? ମୋର ମନରେ ବଡ଼ ଚିନ୍ତା ଜନ୍ମିଛି ।
ପୀଡିତାହଂ ଵରାହେଣ ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁନା । ଶକ୍ର ଜାନୀହି ହରିଣା ଦୁଃଖାଦ୍ଦୁଃଖତରଂ ଗତା
ବରାହ ଅବତାର ଭାବେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦମିତ ହୋଇଥିଲି; ହେ ଶକ୍ର, ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦୁଃଖରୁ ଆଉ ବଡ଼ ଦୁଃଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲି ବୋଲି ଜାଣ ।
ଯତୋଽହଂ ଦୁଷ୍ଟଦୈତ୍ଯେନ କଶ୍ଯପସ୍ଯାତ୍ମଜେନ ଵୈ । ହୃତାହଂ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷେଣ ମଗ୍ନା ତସ୍ମିନ୍ମହାର୍ଣଵେ
କାରଣ, କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁଅ, ଦୁଷ୍ଟ ଦାୟତ୍ୟ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ମୋତେ ଧରି ଏକ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ ବୁଡ଼ାଇଦେଇଥିଲା ।
ତଦା ସୂକରରୂପେଣ ଵିଷ୍ଣୁନା ନିହତୋଽପ୍ଯସୌ । ଉଦ୍ଧୃତାହଂ ଵରାହେଣ ସ୍ଥାପିତା ହି ସ୍ଥିରା କୃତା
ସେତେବେଳେ ବିଷ୍ଣୁ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାକୁ ମାରିଦେଲେ ଏବଂ ମୋତେ ବରାହ ଅବତାର ଉଠାଇ ମୋ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଦୃଢ଼ କରିଦେଲେ ।
ନୋଚେଦ୍ରସାତଲେ ସ୍ଵସ୍ଥା ସ୍ଥିତା ସ୍ଯାଂ ସୁଖଶାଯିନୀ । ନ ଶକ୍ତାସ୍ମ୍ଯଦ୍ଯ ଦେଵେଶ ଭାରଂ ଵୋଢୁଂ ଦୁରାତ୍ମନାମ୍
ନହେଲେ, ମୁଁ ତ ରସାତଳରେ ଶାନ୍ତିରେ ପଡ଼ି ରହିଥାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଏବେ, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ଭାର ମୁଁ ବହିପାରୁନି ।
ଅଗ୍ରେ ଦୁଷ୍ଟଃ ସମାଯାତି ହ୍ଯଷ୍ଟାଵିଂଶସ୍ତଥା କଲିଃ । ତଦାହଂ ପୀଡିତା ଶକ୍ର ଗନ୍ତାସ୍ମ୍ଯାଶୁ ରସାତଲମ୍
ଆଗକୁ ଆସୁଛି ଏହି ଅଷ୍ଟାବିଂଶତିତମ ଦୁଷ୍ଟ କଳି; ତେଣୁ, ହେ ଶକ୍ର, ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଶୀଘ୍ରରେ ରସାତଳକୁ ଯିବି ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଦେଵଦେଵେଶ ଦୁଃଖରୂପାର୍ଣଵସ୍ଯ ଚ । ପାରଦୋ ଭଵ ଭାରଂ ମେ ହର ପାଦୌ ନମାମି ତେ
ସେହିପାଇଁ, ହେ ଦେବଦେବ, ଏହି ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର; ମୋର ଭାର ହଟାଇଦେ, ମୁଁ ତୁମ ପାଦକୁ ଶିର ନମାଏ ।
ଇଂଦ୍ର ଉଵାଚ ଇଲେ କିଂ ତେ କରୋମ୍ଯଦ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶରଣଂ ଵ୍ରଜ । ଅହଂ ତତ୍ରାଗମିଷ୍ଯାମି ସ ତେ ଦୁଃଖଂ ହରିଷ୍ଯତି
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ — ଏ ଭୂମି, ଏବେ ମୁଁ ତୋ ପାଇଁ କଣ କରିପାରିବି? ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଅ; ମୁଁ ସେଠାକୁ ଆସିବି, ସେ ତୋର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବେ ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତ୍ଵରିତା ପୃଥ୍ଵୀ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଗତା ତଦା । ଶକ୍ରୋଽପି ପୃଷ୍ଠତଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସର୍ଵଦେଵପୁରଃସରଃ
ଏହା ଶୁଣି, ପୃଥିବୀ ତୁରନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଗଲେ; ଶକ୍ର ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ସହିତ ପଛରୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲେ ।
ସୁରଭୀମାଗତାଂ ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୋଵାଚ ପ୍ରଜାପତିଃ । ମହୀଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହାରାଜ ଧ୍ଯାନେନ ସମୁପସ୍ଥିତାମ୍
ସେଠାରେ ସୁରଭୀଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରଜାପତି କହିଲେ; ମହାରାଜ, ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥିତ ଭୂମିକୁ ଚିହ୍ନିଲେ ।
କସ୍ମାଦ୍ରୁଦସି କଲ୍ଯାଣି କିଂ ତେ ଦୁଃଖଂ ଵଦାଧୁନା । ପୀଡିତାସି ଚ କେନ ତ୍ଵଂ ପାପାଚାରେଣ ଭୂର୍ଵଦ
କାହିଁକି ତୁମେ କନ୍ଦୁଛ, ହେ ଶୁଭେ? ଏବେ ତୁମ ଦୁଃଖ କଣ, କୁହ; କିଏ ତୁମକୁ ଦୁଃଖିତ କଲା, କେଉଁ ପାପ କାରଣରେ ଏହି ଅବସ୍ଥା ହେଲା, କୁହ ।
ଧରୋଵାଚ କଲିରାଯାତି ଦୁଷ୍ଟୋଽଯଂ ବିଭେମି ତଦ୍ଭଯାଦହମ୍ । ପାପାଚାରାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତତ୍ର ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଜଗତ୍ପତେ
ଭୂମି କହିଲେ — ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କଳି ଆସୁଛି, ତାହାର ଭୟରେ ମୁଁ ଭୟଭୀତ; ସେଠାରେ, ହେ ଜଗତ୍ପତି, ଲୋକେ ପାପ କାମରେ ଲିପ୍ତ ହେବେ ।
ରାଜାନଶ୍ଚ ଦୁରାଚାରାଃ ପରସ୍ପରଵିରୋଧିନଃ । ଚୌରକର୍ମରତାଃ ସର୍ଵେ ରାକ୍ଷସାଃ ପୂର୍ଣଵୈରିଣଃ
ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ରର, ପରସ୍ପରରେ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତେ ଚୋରି କାମରେ ଲାଗିଥିବା, ରାକ୍ଷସମାନ, ଶତ୍ରୁତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବେ ।
ତାନ୍ହତ୍ଵା ନୃପତୀନ୍ଭାରଂ ହର ମେଽଦ୍ଯ ପିତାମହ । ପୀଡିତାସ୍ମି ମହାରାଜ ସୈନ୍ଯଭାରେଣ ଭୂଭୃତାମ୍
ସେଇ ରାଜାମାନେକୁ ମାରି, ମୋର ଭାର ଏବେ ହଟାଇଦିଅ, ହେ ପିତାମହ; ମହାରାଜ, ଭୂମିଧରମାନଙ୍କ ସେନାର ଭାରରେ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ।
ବ୍ରହ୍ଯୋଵାଚ ନାହଂ ଶକ୍ତସ୍ତଥା ଦେଵି ଭାରାଵତରଣେ ତଵ । ଗଚ୍ଛାଵଃ ସଦନଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଚକ୍ରିଣଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ — ମୁଁ ଏଭଳି ଭାବେ ତୋର ଭାର ହଟାଇପାରିବିନି, ହେ ଦେବୀ; ଚଲ, ଆମେ ଦେବଦେବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯିବା ।
ସ ତେ ଭାରାପନୋଦଂ ଵୈ କରିଷ୍ଯତି ଜନାର୍ଦନଃ । ପୂର୍ଵଂ ମଯାପି ତେ କାର୍ଯଂ ଚିନ୍ତିତଂ ସୁଵିଚାର୍ଯ ଚ
ସେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ନିଶ୍ଚିତ ତୋର ଭାର ହଟାଇଦେବେ; ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୋର କଥାକୁ ଭଲଭାବେ ଭାବିଥିଲି ।