କୁତ୍ରଚିତ୍ସ୍ଥାପଯାମାସ ଦାନଵାନାଂ ଜଯାଯ ଚ । ଏଵମସ୍ମିଂଶ୍ଚ ସଂସାରେ ସୁଖଦୁଃଖାନ୍ଵିତାଃ କିଲ
ସେ ତାଙ୍କୁ କେଉଁଠି ଦାନବମାନଙ୍କ ଉପରେ ବିଜୟ ପାଇଁ ବସାଇଥିଲେ । ଏଭଳି, ଏହି ସଂସାରରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖରେ ଜଡିତ ଅଛନ୍ତି ।
ଭଵନ୍ତି ପ୍ରାଣିନଃ ସର୍ଵେ ଵିଧିତନ୍ତ୍ରନିଯନ୍ତ୍ରିତାଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ବିଧିର ନିୟମରେ ଚଳିତ ହୁଅନ୍ତି ।
ନାରାଯଣଵରଦାନମ୍ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ ଵାରାଙ୍ଗନାସ୍ତ୍ଵଯାଖ୍ଯାତା ନରନାରାଯଣାଶ୍ରମେ । ଏକଂ ନାରାଯଣଂ ଶାନ୍ତଂ କାମଯାନା ସ୍ମରାତୁରାଃ
ଜନମେଜୟ କହିଲେ: ମହାମୁନି, ଆପଣ ନର ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଅରଣ୍ୟର ଜନମାନେ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ । ସେମାନେ ଶାନ୍ତ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା କରି, କାମ ଓ ମୋହରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ।
ଶପ୍ତୁକାମସ୍ତଦା ଜାତୋ ମୁନିର୍ନାରାଯଣଶ୍ଚ ତାଃ । ନିଵାରିତୋ ନରେଣାଥ ଭ୍ରାତ୍ରା ଧର୍ମଵିଦା ନୃପ
ସେତିବେଳେ ମୁନି ନାରାୟଣ ସେମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଧର୍ମଜ୍ଞ ନର ତାଙ୍କୁ ବାଞ୍ଚିଲେ ।
କିଂ କୃତଂ ମୁନିନା ତେନ ଵ୍ଯସନେ ସମୁପସ୍ଥିତେ । ତାଭିଃ ସଂକଲ୍ପିତେନାଥ କାମାର୍ଥାଭିର୍ଭୃଶଂ ମୁନେ
ମୁନି ସେତିବେଳେ କଣ କଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଜନମାନେ କାମବଶ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଥିଲେ ?
ଶକ୍ରେଣୋତ୍ପାଦିତାଭିଶ୍ଚ ବହୁପ୍ରାର୍ଥନଯା ପୁନଃ । ଯାଚିତେନ ଵିଵାହାର୍ଥଂ କିଂ କୃତଂ ତେନ ଜିଷ୍ଣୁନା
ପୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଏବଂ ବହୁ ବିନତି ପରେ, ବିବାହ ପାଇଁ ସେମାନେ ପୁନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ ଅର୍ଜୁନ ସେମାନଙ୍କୁ ଚାହିଲେ, ତେବେ ସେ କଣ କଲେ ?
ଇତ୍ଯେତଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଚରିତଂ ତସ୍ଯ ମୋକ୍ଷଦମ୍ । ନାରାଯଣସ୍ଯ ମେ ବ୍ରୂହି ଵିସ୍ତରେଣ ପିତାମହ
ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା, ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର, ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି । ପିତାମହ, ନାରାୟଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୋତେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହନ୍ତୁ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥା ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଧର୍ମପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଵିସ୍ତରେଣ ଵଦାମି ତେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜା, ଶୁଣନ୍ତୁ, ମୁଁ ତାଙ୍କର, ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କ ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି ।
ଶପ୍ତୁକାମସ୍ତୁ ସଂଦୃଷ୍ଟୋ ନରେଣାଥ ଯଦା ହରିଃ । ଵାରିତୋଽସୌ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ମୁନିର୍ନାରାଯଣସ୍ତଦା
ହରି ଶାପ ଦେବାକୁ ଯେତେବେଳେ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସେଇ ସମୟରେ ଏକ ମଣିଷ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲା, ସେତେବେଳେ ମହାମୁନି ନାରାୟଣ ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇଲେ ଏବଂ ଶାନ୍ତ କରିଲେ।
ଶାନ୍ତକୋପସ୍ତଦୋଵାଚ ତାସ୍ତପସ୍ଵୀ ମହାମୁନିଃ । ସ୍ମିତପୂର୍ଵମିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ମଧୁରଂ ଧର୍ମନନ୍ଦନଃ
ତାପରେ ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ମୁନି, ଯାହାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ହସି ହସି ମଧୁର କଥା କହିଲେ, ଧର୍ମର ଆନନ୍ଦ ତୁମେ।
ଅସ୍ମିଞ୍ଜନ୍ମନି ଚାର୍ଵଂଗ୍ଯଃ କୃତସଂକଲ୍ପଵାନହମ୍ । ଆଵାଭ୍ଯାଞ୍ଚ ନ କର୍ତଵ୍ଯଃ ସର୍ଵଥା ଦାରସଂଗ୍ରହଃ
ଏହି ଜନ୍ମରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀମାନେ, ମୁଁ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କରିଛି; ଆମେ ଦୁଇଜଣେ କେବେ ବି ଏହି ଜୀବନରେ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ତ୍ରିଦିଵଂ କୃପାଂ କୃତ୍ଵା ମମୋପରି । ଧର୍ମଜ୍ଞା ନ ପ୍ରକୁର୍ଵନ୍ତି ଵ୍ରତଭଙ୍ଗଂ ପରସ୍ଯ ଵୈ
ତେଣୁ ମୋପରି କୃପା କରି, ତମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଫେରିଯାଅ; ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବାମାନେ କେବେ ବି ଅନ୍ୟର ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଶୃଙ୍ଗାରେଽସ୍ମିନ୍ ରସେ ନୂନଂ ସ୍ଥାଯୀଭାଵୋ ରତିଃ ସ୍ମୃତଃ । କଥଂ କରୋମି ସମ୍ବନ୍ଧଂ ତଦଭାଵେ ସୁଲୋଚନାଃ
ପ୍ରେମର ଏହି ରସରେ ମୂଳ ଭାବ ହେଉଛି ରତି; ଏହା ନଥିଲେ, ହେ ସୁନ୍ଦର ନୟନବତୀମାନେ, କିପରି ମୁଁ ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼ିପାରିବି?
କାରଣେନ ଵିନା କାର୍ଯଂ ନ ଭଵେଦିତି ନିଶ୍ଚଯଃ । କଵିଭିଃ କଥିତଂ ଶାସ୍ତ୍ରେ ସ୍ଥାଯୀଭାଵୋ ରସଃ କିଲ
କୌଣସି କାରଣ ଛଡ଼ି କୌଣସି କାମ ହୁଏନାହିଁ—ଏହି ନିଶ୍ଚୟ; କବିମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ମୂଳ ଭାବଟିଏ ହେଉଛି ରସ।
ଧନ୍ଯଃ ସୁଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗଃ ସଭାଗ୍ଯୋଽହଂ ଧରାତଲେ । ପ୍ରୀତିପାତ୍ରଂ ଯତୋ ଜାତୋ ଭଵତୀନାମକୃତ୍ରିମମ୍
ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କାରଣ ତୁମମାନେ ମୋତେ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଭାବରେ ପ୍ରେମ କରିଛ।
ଭଵତୀଭିଃ କୃପାଂ କୃତ୍ଵା ରକ୍ଷଣୀଯଂ ଵ୍ରତଂ ମମ । ଭଵିଷ୍ଯାମି ମହାଭାଗାଃ ପତିରପ୍ଯନ୍ଯଜନ୍ମନି
ତୁମମାନେ କୃପା କରି, ମୋର ବ୍ରତକୁ ରକ୍ଷା କର; ଆଉ ଜନ୍ମରେ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀମାନେ, ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କର ପତି ହେବି।
ଅଷ୍ଟାଵିଂଶେ ଵିଶାଲାକ୍ଷ୍ଯୋ ଦ୍ଵାପରେଽସ୍ମିନ୍ଧରାତଲେ । ଦେଵାନାଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଯାମି ସର୍ଵଥା
ଅଷ୍ଟାବିଂଶତିତମ ଦ୍ୱାପରରେ, ହେ ବିଶାଳନୟନୀମାନେ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପୃଥିବୀରେ ଦେବମାନଙ୍କର କାମ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେବି।
ତଦା ଭଵତ୍ଯୋ ମଦ୍ଦାରାଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜନ୍ମ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ । ଭୂପତୀନାଂ ସୁତା ଭୂତ୍ଵା ପଲୀଭାଵଂ ଗମିଷ୍ଯଥ
ସେତେବେଳେ, ତୁମମାନେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ରାଜାମାନଙ୍କର କନ୍ୟା ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇ, ମୋର ଦାରା ହେବ।
ଇତ୍ଯାଶ୍ଵାସ୍ଯ ହରିସ୍ତାସ୍ତୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯ ପରିଗ୍ରହମ୍ । ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍ସ ଭଗଵାଞ୍ଜଗ୍ମୁଶ୍ଚ ଵିଗତଜ୍ଵରାଃ
ଏଭଳି ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ହରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ ଯେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବେ; ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ କଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
ଏଵଂ ଵିସର୍ଜିତାସ୍ତେନ ଗତାଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ତଦାଙ୍ଗନାଃ । ଶକ୍ରାଯ କଥଯାମାସୁଃ କାରଣଂ ସକଲଂ ପୁନଃ
ଏଭଳି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଦାୟ ହୋଇ, ସେ ମହିଳାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାରଣଟିଏ ପୁଣିଥରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଆଶ୍ରୁତ୍ଯ ମଘଵାଂସ୍ତାଭ୍ଯୋ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ତସ୍ଯ ଵିସ୍ତରାତ୍ । ତୁଷ୍ଟାଵ ତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ନାରୀର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥୋର୍ଵଶୀଃ
ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା ଶୁଣି, ମଘବାନ୍ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଏବଂ ସେ ମହିଳାମାନେ ଓ ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ଅହୋ ଧୈର୍ଯଂ ମୁନେଃ କାମଂ ତଥୈଵ ଚ ତପୋବଲମ୍ । ଯେନୋର୍ଵଶ୍ଯଃ ସ୍ଵତପସା ତାଦୃଗ୍ରୂପାଃ ପ୍ରକଲ୍ପିତାଃ
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: 'ହେଉ, କେତେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ତପୋବଳ ଏହି ମୁନିଙ୍କର! ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଏପରି ସୁନ୍ଦର ଉର୍ବଶୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛନ୍ତି।'
ଇତି ସ୍ତୁତ୍ଵା ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ବଭୂଵ ସୁରରାଟ୍ ତତଃ । ନାରାଯଣୋଽପି ଧର୍ମାତ୍ମା ତପସ୍ଯଭିରତୋଽଭଵତ୍
ଏଭଳି ପ୍ରଶଂସା କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ଏବଂ ନାରାୟଣ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ତପସ୍ୟା କରିବାରେ ଲାଗି ରହିଲେ।
ଇତ୍ଯେତତ୍ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ମୁନେର୍ଵୃତ୍ତାନ୍ତମଦ୍ଭୁତମ୍ । ନାରାଯଣସ୍ଯ ସକଲଂ ନରସ୍ଯ ଚ ମହାମୁନେଃ
ଏଭଳି ମୁନିଙ୍କର, ନାରାୟଣ ଓ ମହାମୁନି ନରଙ୍କର ସମସ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା କଥା ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି।
ତୌ ହି କୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନୌ ଵୀରୌ ଭୂଭାରହରଣାଯ ଚ । ଜାତୌ ତୌ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୃଗୋଃ ଶାପଵଶାଦିହ
ସେଇ ଦୁଇଜଣ ଶୂରବୀର—କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ—ଭୃଗୁଙ୍କର ଶାପର ପ୍ରଭାବରେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ରାଜୋଵାଚ କୃଷ୍ଣାଵତାରଚରିତଂ ଵିସ୍ତରେଣ ଵଦସ୍ଵ ମେ । ସନ୍ଦେହୋ ମମ ଚିତ୍ତେଽସ୍ତି ତଂ ନିଵାରଯ ମାନଦ
ରାଜା କହିଲେ: 'ମୋତେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅବତାର ଘଟଣା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହ; ମୋ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଅଛି—ସେଥିପାଇଁ ଦୟାକରି ଦୂର କର।'
ଯଯୋଃ ପୁତ୍ରତ୍ଵମାପନ୍ନୌ ହର୍ଯନନ୍ତୌ ମହାବଲୌ । ଦେଵକୀଵସୁଦେଵୌ ତୌ ଦୁଃଖଭାଜୌ କଥଂ ମୁନେ
ହେ ମୁନି, ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହରି ଓ ଅନନ୍ତ, ତଥାପି ସେମାନେ କିପରି ଏତେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ?
କଂସେନ ନିଗଡେ ବଦ୍ଧୌ ପୀଡିତୌ ବହୁଵତ୍ସରାନ୍ । ଯଯୋଃ ପୁତ୍ରୋ ହରିଃ ସାକ୍ଷାତ୍ତପସା ତୋଷିତୋଽଭଵତ୍
କଂସ ତାଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷ ଧରି ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧି ଦୁଃଖ ଦେଲା; ତଥାପି ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହରି, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଜାତୋଽସୌ ମଥୁରାଯାଂ ତୁ ଗୋକୁଲେ ସ କଥଂ ଗତଃ । କଂସଂ ହତ୍ଵା ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ନିଵାସଂ କୃତଵାନ୍କଥମ୍
ସେ ମଥୁରାରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, କିନ୍ତୁ କିପରି ଗୋକୁଳକୁ ଗଲେ? ଏବଂ କଂସକୁ ମାରିବା ପରେ କିପରି ଦ୍ୱାରକାରେ ବସିବାକୁ ଆସିଲେ?
ପିତ୍ରାଦିସେଵିତଂ ଦେଶଂ ସମୃଦ୍ଧଂ ପାଵନଂ କିଲ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦେଶାନ୍ତରେଽନାର୍ଯେ ଗତଵାନ୍ସ କଥଂ ହରିଃ
ପିତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସେବା କରୁଥିବା, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ପବିତ୍ରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଦେଶକୁ ଛାଡ଼ି, ହରି କିପରି ଅନ୍ୟ ଏକ ଅସଭ୍ୟ ଦେଶକୁ ଗଲେ?