ଵିହାଯ ଲକ୍ଷ୍ଯା ସହ ସଂଵିହାରଂ କୋ ଯାତି ମତ୍ସ୍ଯାଦିଷୁ ହୀନଯୋନିଷୁ । ଶଯ୍ଯାଂ ଚ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଗରୁଡାସନସ୍ଥଃ କରୋମି ଯୁଦ୍ଧଂ ଵିପୁଲଂ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରଃ
ଲକ୍ଷ୍ୟ ସହ ଏକତାକୁ ଛାଡି, କିଏ ମାଛ ଓ ଅନ୍ୟ ନିମ୍ନ ଜନ୍ମରେ ଯାଏ? ଶଯ୍ୟାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଗରୁଡ଼ ଆସନରେ ବସି, ମୁଁ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ କରେ।
ପୁରା ପୁରସ୍ତେଽଜ ଶିରୋ ମଦୀଯଂ ଗତଂ ଧନୁର୍ଜ୍ଯାସ୍ଖଲନାତ୍କ୍ଵ ଚାପି । ତ୍ଵଯା ତଦା ଵାଜିଶିରୋ ଗୃହୀତ୍ଵା ସଂଯୋଜିତଂ ଶିଲ୍ପିଵରେଣ ଭୂଯଃ
ହେ ଅଜନ୍ମା, ପୂର୍ବେ ମୋର ମୁଣ୍ଡ ଧନୁଷ ତାର ଖସିଯିବାରୁ ଶରୀରରୁ ଗଡ଼ିଯାଇଥିଲା; ସେବେ ତୁମେ ଘୋଡ଼ାର ମୁଣ୍ଡ ନେଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଶଳୀଙ୍କ ସହିତ ଏହାକୁ ପୁନି ଯୋଡ଼ିଥିଲେ।
ହଯାନନୋଽହଂ ପରିକୀର୍ତିତଶ୍ଚ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମେତତ୍ତଵ ଲୋକକର୍ତଃ । ଵିଡମ୍ବନେଯଂ କିଲ ଲୋକମଧ୍ଯେ କଥଂ ଭଵେଦାତ୍ମପରୋ ଯଦି ସ୍ଯାମ୍
ମୋତେ ଘୋଡ଼ାମୁଣ୍ଡିଆ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ତୁମ ପାଖରେ ସ୍ପଷ୍ଟ, ହେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ଏହା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉପହାସ; ଯଦି ମୁଁ ସ୍ୱୟଂନିର୍ଭର ହେଉଥାଏ, ଏପରି କିପରି ହେଉଥାନ୍ତି?
ତସ୍ମାନ୍ନାହଂ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରୋଽସ୍ମି ଶକ୍ତ୍ଯଧୀନୋଽସ୍ମି ସର୍ଵଥା । ତାମେଵ ଶକ୍ତିଂ ସତତଂ ଧ୍ଯାଯାମି ଚ ନିରନ୍ତରମ୍
ସେଠାରୁ ମୁଁ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତ ଦିନ ଶକ୍ତିଙ୍କ ଅଧୀନ ଅଛି। ସେଇ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ମୁଁ ସଦା ଓ ଅବିରତ ଧ୍ୟାନ କରେ।
ନାତଃ ପରତରଂ କିଞ୍ଚିଜ୍ଜାନାମି କମଲୋଦ୍ଭଵ । ନାରଦ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଂ ଵିଷ୍ଣୁନା ତେନ ପଦ୍ମଯୋନେସ୍ତୁ ସନ୍ନିଧୌ
ହେ କମଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏଠାରୁ ଉପରେ ମୁଁ କିଛି ଜାଣେନି। ନାରଦ କହିଲେ— ଏପରି ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ, କମଳଯୋନିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, କହିଥିଲେ।
ତେନ ଚାପ୍ଯହମୁକ୍ତୋଽସ୍ମି ତଥୈଵ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି କଲ୍ଯାଣ ପୁରୁଷାର୍ଥାପ୍ତିହେତଵେ
ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଏପରି କହାଯାଇଥିଲା, ହେ ମହାମୁନି। ତେଣୁ, ହେ ଶୁଭ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ—
ଅସଂଶଯଂ ହୃଦମ୍ଭୋଜେ ଭଜ ଦେଵୀପଦାମ୍ବୁଜମ୍ । ସର୍ଵଂ ଦାସ୍ଯତି ସା ଦେଵୀ ଯଦ୍ଯଦିଷ୍ଟଂ ଭଵେତ୍ତଵ
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ହୃଦୟର କମଳରେ ଦେବୀଙ୍କ ପଦକମଳକୁ ଭଜ। ଯେଉଁ ଦେବୀ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହିଁବ, ସେ ସବୁ ଦେଇଦେବେ।
ସୂତ ଉଵାଚ ନାରଦେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ । ଦେଵୀପାଦାବ୍ଜନିଷ୍ଣାତସ୍ତପସେ ପ୍ରଯଯୌ ଗିରୌ
ସୂତ କହିଲେ— ଏପରି ଭାବରେ ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶ ପାଇ, ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ, ଦେବୀଙ୍କ ପଦକମଳରେ ଲୀନ ହୋଇ, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ।
ହଯଗ୍ରୀଵାଵତାରକଥନମ୍ ଋଷଯ ଊଚୁଃ ସୂତାସ୍ମାକଂ ମନଃ କାମଂ ମଗ୍ନଂ ସଂଶଯସାଗରେ । ଯଥୋକ୍ତଂ ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଜଗଦ୍ଵିସ୍ମଯକାରକମ୍
ଘୋଡ଼ାମୁଣ୍ଡିଆ ଅବତାର କଥା। ଋଷିମାନେ କହିଲେ— ହେ ସୂତ, ଆମର ମନ ସନ୍ଦେହର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଯାଇଛି; ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ଏହା ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ କରେ।
ଯନ୍ମୂର୍ଧା ମାଧଵସ୍ଯାପି ଗତୋ ଦେହାତ୍ପୁନଃ ପରମ୍ । ହଯଗ୍ରୀଵସ୍ତତୋ ଜାତଃ ସର୍ଵକର୍ତା ଜନାର୍ଦନଃ
ମାଧବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଶରୀରରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ, ପରମ ହୋଇଗଲା; ସେଠାରୁ ଘୋଡ଼ାମୁଣ୍ଡିଆ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ।
ଵେଦୋଽପି ସ୍ତୌତି ଯଂ ଦେଵଂ ଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ଯଦାଶ୍ରଯାଃ । ଆଦିଦେଵୋ ଜଗନ୍ନାଥଃ ସର୍ଵକାରଣକାରଣଃ
ଯିଏଁକୁ ବେଦମଧ୍ୟ ସ୍ତୁତି କରେ, ଯାହାଙ୍କ ଉପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିର୍ଭର କରନ୍ତି; ସେ ପ୍ରାଚୀନ ଦେବତା, ବିଶ୍ୱନାଥ, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ।
ତସ୍ଯାପି ଵଦନଂ ଛିନ୍ନଂ ଦୈଵଯୋଗାତ୍କଥଂ ତଦା । ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥଯାଶୁ ତ୍ଵଂ ଵିସ୍ତରେଣ ମହାମତେ
ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ କିପରି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲା? ଏହି ସବୁ କଥା ଆମକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହ, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧି।
ସୂତ ଉଵାଚ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ସାଵଧାନାଃ ସମନ୍ତତଃ । ଚରିତଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମତେଜସଃ
ସୂତ କହିଲେ— ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଚାରିପାଖରୁ ଧ୍ୟାନଦେଇ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତା, ପରମ ତେଜସ୍ୱୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚରିତ୍ର।
କଦାଚିଦ୍ଦାରୁଣଂ ଯୁଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ଦେଵଃ ସନାତନଃ । ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ପରିଶ୍ରାନ୍ତୋ ଜନାର୍ଦନଃ
କେବେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଶାଶ୍ୱତ ଦେବତା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ସମେ ଦେଶେ ଶୁଭେ ସ୍ଥାନେ କୃତ୍ଵା ପଦ୍ମାସନଂ ଵିଭୁଃ । ଅଵଲମ୍ବ୍ଯ ଧନୁଃ ସଜ୍ଯଂ କଣ୍ଠଦେଶେ ଧରାସ୍ଥିତମ୍
ସେଇ ଶୁଭ ସ୍ଥାନରେ, ପ୍ରଭୁ ପଦ୍ମାସନ ତିଆରି କଲେ, ଧନୁଷକୁ ତଣି ଗଳା ଉପରେ ରଖି, ଭୂମିରେ ବସିଲେ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ଭାରଂ ଧନୁଷ୍କୋଟ୍ଯାଂ ନିଦ୍ରାମାପ ରମାପତିଃ । ଶ୍ରାନ୍ତତ୍ଵାଦ୍ଦୈଵଯୋଗାଚ୍ଚ ଜାତସ୍ତତ୍ରାତିନିଦ୍ରିତଃ
ଧନୁଷର ଟିପରେ ଭାର ଦେଇ, ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି ଘୁମିଗଲେ; କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ, ସେଠାରେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଲୀନ ହେଲେ।
ତଦା କାଲେନ କିଯତା ଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ସଵାସଵାଃ । ବ୍ରହ୍ମେଶସହିତାଃ ସର୍ଵେ ଯଜ୍ଞଂ କର୍ତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତାଃ
ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶିବ ସହିତ, ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଗତାଃ ସର୍ଵେଽଥ ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଦେଵଂ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ଦେଵକାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ମଖାନାମଧିପଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ସମସ୍ତେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଯାଇ, ଦେବତାଙ୍କ କାମ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ, ଯଜ୍ଞର ମାଲିକ ପ୍ରଭୁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ।
ଅଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ତଦା ତତ୍ର ଜ୍ଞାନଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଵିଲୋକ୍ଯ ତେ । ଯତ୍ରାସ୍ତେ ଭଗଵାନ୍ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଜଗ୍ମୁସ୍ତତ୍ର ତଦା ସୁରାଃ
ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଜାଣିଲେ କେଉଁଠି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେଠାକୁ ଯାଇଲେ।
ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ତଦେଶାନଂ ଯୋଗନିଦ୍ରାଵଶଂ ଗତମ୍ । ଵିଚେତନଂ ଵିଭୁଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ତତ୍ରାସାଂଚକ୍ରିରେ ସୁରାଃ
ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ବିଷ୍ଣୁ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ଚୁପଚାପ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ସ୍ଥିତେଷୁ ସର୍ଵଦେଵେଷୁ ନିଦ୍ରାସୁପ୍ତେ ଜଗତ୍ପତୌ । ଚିନ୍ତାମାପୁଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମରୁଦ୍ରପୁରୋଗମାଃ
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ ଏବଂ ଜଗତପତି ନିଦ୍ରାରେ ଥିବା ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ରୁଦ୍ର ଆଦି ଦେବତାମାନେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ।
ତାନୁଵାଚ ତତଃ ଶକ୍ରଃ କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସୁରୋତ୍ତମାଃ । ନିଦ୍ରାଭଙ୍ଗଃ କଥଂ କାର୍ଯଶ୍ଚିନ୍ତଯନ୍ତୁ ସୁରୋତ୍ତମାଃ
ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, 'ଉତ୍ତମ ଦେବଗଣ, ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ? ନିଦ୍ରା ଭଙ୍ଗ କିପରି କରିବାଯିବ, ଏହା ଭାବନ୍ତୁ ଉତ୍ତମ ଦେବମାନେ।'
ତମୁଵାଚ ତଦା ଶମ୍ଭୁର୍ନିଦ୍ରାଭଙ୍ଗେଽସ୍ତି ଦୂଷଣମ୍ । କାର୍ଯଂ ଚୈଵ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ସୁରସତ୍ତମାଃ
ତେବେ ଶିବ କହିଲେ, 'ନିଦ୍ରା ଭଙ୍ଗ କରିବାରେ ଦୋଷ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଯଜ୍ଞର କାମ ହେବା ଦରକାର, ହେ ଉତ୍ତମ ଦେବମାନେ।'
ଉତ୍ପାଦିତା ତଦା ଵମ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମଣା ପରମେଷ୍ଠିନା । ତଯା ଭକ୍ଷଯିତୁଂ ତତ୍ର ଧନୁଷୋଽଗ୍ରଂ ଧରାସ୍ଥିତମ୍
ତାପରେ ପରମେଶ୍ୱର ବ୍ରହ୍ମା ଏକ ଭୂଇଁପୋକା ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ସେହିପୋକା ଦ୍ୱାରା ଭୂମିରେ ରହିଥିବା ଧନୁଷର ଆଗ ଭାଗ ଖାଇବାକୁ ଠାରାଇଲେ।
ଭକ୍ଷିତେଽଗ୍ରେ ତଦା ନିମ୍ନଂ ଗମିଷ୍ଯତି ଶରାସନମ୍ । ତଦା ନିଦ୍ରାଵିମୁକ୍ତୋଽସୌ ଦେଵଦେଵୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯେତେବେଳେ ଆଗ ଭାଗ ଖାଇଦେବ, ଧନୁଷ ତଳକୁ ଯିବ; ତାହାପରେ ଦେବଦେବ ବିଷ୍ଣୁ ନିଦ୍ରାରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ।
ଦେଵକାର୍ଯଂ ତଦା ସର୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ । ସ ଵମ୍ରୀଂ ସଂଦିଦେଶାଥ ଦେଵଦେଵଃ ସନାତନଃ
ତାହାପରେ ଦେବମାନେର ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ ହେବ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏବଂ ସନାତନ ଦେବଦେବ ଭୂଇଁପୋକାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ।
ତମୁଵାଚ ତଦା ଵମ୍ରୀ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ମାପତେଃ । ନିଦ୍ରାଭଙ୍ଗଃ କଥଂ କାର୍ଯୋ ଦେଵସ୍ଯ ଜଗତାଂ ଗୁରୋଃ
ତେବେ ଭୂଇଁପୋକା ଦେବଦେବଙ୍କୁ ପଚାରିଲା, 'ଜଗତର ଗୁରୁ ଦେବଙ୍କର ନିଦ୍ରା କିପରି ଭଙ୍ଗ କରିବି?'
ନିଦ୍ରାଭଙ୍ଗଃ କଥାଚ୍ଛେଦୋ ଦମ୍ପତ୍ଯୋଃ ପ୍ରୀତିଭେଦନମ୍ । ଶିଶୁମାତୃଵିଭେଦଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାସମଂ ସ୍ମୃତମ୍
ନିଦ୍ରା ଭଙ୍ଗ, କଥା ମଧ୍ୟରେ ବିଚ୍ଛେଦ, ଦମ୍ପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭାଙ୍ଗା, ଏବଂ ଶିଶୁ-ମାଆ ମଧ୍ୟରେ ବିଚ୍ଛେଦ—ଏସବୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ସମାନ ପାପ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ତତ୍କଥଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ କରୋମି ସୁଖନାଶନମ୍ । କିଂ ଫଲଂ ଭକ୍ଷଣାଦ୍ଦେଵ ଯେନ ପାପଂ କରୋମ୍ଯହମ୍
ତେବେ ମୁଁ କିପରି ଦେବଦେବଙ୍କର ସୁଖ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବି? ମୁଁ ଏହି ପାପ କରି ଖାଇଲେ କଣ ଫଳ ମିଳିବ?
ସର୍ଵଃ ସ୍ଵାର୍ଥଵଶୋ ଲୋକଃ କୁରୁତେ ପାତକଂ କିଲ । ତସ୍ମାଦହଂ କରିଷ୍ଯାମି ସ୍ଵାର୍ଥମେଵ ପ୍ରଭକ୍ଷଣମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଅନେକ ପାପ କରନ୍ତି; ଏହିଠାରୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନିଜ କାମ ପାଇଁ ଏହା କରିବି ଏବଂ ଖାଇବି।