ଏଵଂ ଚିନ୍ତାତୁରାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ତାନୁଵାଚ ହ । ଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ନାଥ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ପଲାଯ୍ଯ ଦାନଵୋତ୍ତମାଃ
ଏପରି ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଥିବା ସେମାନେଂକୁ ଦେଖି, ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—'ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବମାନେ, ଆମ୍ଭେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ହେବ, କିମ୍ବା ଏଠାରୁ ପଳାଇଯିବାକୁ ହେବ।'
ନମୁଚିସ୍ତାନୁଵାଚାଥ ପଲାଯନପରାନିହ । ହନିଷ୍ଯତି ଜଗନ୍ମାତା ରୁଷିତା କିଲ ହେତିଭିଃ
ତାପରେ ନାମୁଚି ସେମାନେଂକୁ କହିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପଳାଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ—'ଏହି ଜଗତର ମାଆ, ଯଦି କ୍ରୋଧିତ ହେବେ, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆମ୍ଭମାନେଂକୁ ମାରିଦେବେ।'
ତଥା କୁରୁ ମହାଭାଗ ଯଥା ଦୁଃଖଂ ନ ଜାଯତେ । ଵ୍ରଜାମୋଽଦ୍ଯୈଵ ପାତାଲଂ ତାଂ ସ୍ତୁତ୍ଵା ତଦନୁଜ୍ଞଯା
ଏପରି କର, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ, ଯାହାରେ କୌଣସି ଦୁଃଖ ନ ହୁଏ। ଆସ, ଆଜି ଆମ୍ଭେ ପାତାଳକୁ ଯିବା, ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ।
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଉଵାଚ ସ୍ତୌମି ଦେଵୀଂ ମହାମାଯାଂ ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତ୍ଯନ୍ତକାରିଣୀମ୍ । ସର୍ଵେଷାଂ ଜନନୀଂ ଶକ୍ତିଂ ଭକ୍ତାନାମଭଯଙ୍କରୀମ୍
ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—ମୁଁ ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେଁ, ଯିଏ ମହାମାୟା, ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି; ସମସ୍ତଙ୍କର ଜନନୀ, ଶକ୍ତି, ଭକ୍ତମାନେଂକୁ ଭୟହୀନତା ଦେଇଥିବା।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଯା ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତସ୍ତୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦଃ ପରମାର୍ଥଵିତ୍ । ତୁଷ୍ଟାଵ ଜଗତାଂ ଧାତ୍ରୀଂ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟସ୍ତଦା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଏପରି କହି, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଓ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ହାତ ଜୋଡି ଜଗତର ମାଆଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ମାଲାସର୍ପଵଦାଭାତି ଯସ୍ଯାଂ ସର୍ଵଂ ଚରାଚରମ୍ । ସର୍ଵାଧିଷ୍ଠାନରୂପାଯୈ ତସ୍ଯୈ ହ୍ରୀଂମୂର୍ତଯେ ନମଃ
ଯାହାଙ୍କ ଉପରେ ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଜଗତ ମାଳା ସର୍ପ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ସେଇ ସମସ୍ତ ଆଧାରର ରୂପା, ହ୍ରୀଁ ମନ୍ତ୍ରର ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେଁ।
ତ୍ଵତ୍ତଃ ସର୍ଵମିଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ସ୍ଥାଵରଂ ଜଙ୍ଗମଂ ତଥା । ଅନ୍ଯେ ନିମିତ୍ତମାତ୍ରାସ୍ତେ କର୍ତାରସ୍ତଵ ନିର୍ମିତାଃ
ମା' ତୁମଠାରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ଅନ୍ୟମାନେ କେବଳ ଉପକରଣ ମାତ୍ର, ସମସ୍ତେ ତୁମେ ତିଆରି କରିଥିବା କାରଣ।
ନମୋ ଦେଵି ମହାମାଯେ ସର୍ଵେଷାଂ ଜନନୀ ସ୍ମୃତା । କୋ ଭେଦସ୍ତଵ ଦେଵେଷୁ ଦୈତ୍ଯେଷୁ ସ୍ଵକୃତେଷୁ ଚ
ନମସ୍କାର ମହାମାୟା ଦେବୀ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଜନନୀ ବୋଲି ଯାହାକୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଦେବତା, ଦାନବ କିମ୍ବା ତୁମେ ତିଆରି କରିଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ—ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଣସି ଭିନ୍ନତା ଅଛି କି?
ମାତୁଃ ପୁତ୍ରେଷୁ କୋ ଭେଦୋଽପ୍ଯଶୁଭେଷୁ ଶୁଭେଷୁ ଚ । ତଥୈଵ ଦେଵେଷ୍ଵସ୍ମାସୁ ନ କର୍ତଵ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯାଧୁନା
ମା' ଜଣେ ମା' ପାଇଁ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସନ୍ତାନ—ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ—ମଧ୍ୟରେ କଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ। ସେହିପରି, ଦେବୀ, ଏବେ ଦେବତା ଓ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ କୌଣସି ଭେଦ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯାଦୃଶାସ୍ତାଦୃଶା ମାତଃ ସୁତାସ୍ତେ ଦାନଵାଃ କିଲ । ଯତସ୍ତ୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵଜନନୀ ପୁରାଣେଷୁ ପ୍ରକୀର୍ତିତା
ମା', ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ତୁମ ସନ୍ତାନ, ସେପରି ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସନ୍ତାନ। କାରଣ, ପୁରାଣରେ ତୁମକୁ ବିଶ୍ୱର ଜନନୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
ତେଽପି ସ୍ଵାର୍ଥପରା ନୂନଂ ଯଥୈଵ ଵଯମପ୍ଯୁତ । ନାନ୍ତରଂ ଦୈତ୍ଯସୁରଯୋର୍ଭେଦୋଽଯଂ ମୋହସମ୍ଭଵଃ
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆମ ପରି ନିଜ ଲାଭ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି। ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରକୃତ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ—ଏହି ଭେଦ ମାତ୍ର ମୋହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ଧନଦାରାଦିଭୋଗେଷୁ ଵଯଂ ସକ୍ତା ଦିଵାନିଶମ୍ । ତଥୈଵ ଦେଵା ଦେଵେଶି କୋ ଭେଦୋଽସୁରଦେଵଯୋଃ
ଧନ, ଝିଅମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୋଗବିଲାସରେ ଆମେ ଦିନ ରାତି ଲାଗି ରହୁଛୁ। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି। ଦେବୀ, ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଣସି ଭିନ୍ନତା ଅଛି କି?
ତେଽପି କଶ୍ଯପଦାଯାଦା ଵଯଂ ତତ୍ସମ୍ଭଵାଃ କିଲ । କୁତୋ ଵିରୋଧସମ୍ଭୂତିର୍ଜାତା ମାତସ୍ତଵାଧୁନା
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ କଶ୍ୟପଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ଆମେ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠାରୁ ଜନ୍ମିଛୁ। ମା', ଏହି ଶତ୍ରୁତା ଏବେ କିପରି ତୁମ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହେଲା?
ନ ତଥା ଵିହିତଂ ମାତସ୍ତ୍ଵଯି ସର୍ଵସମୁଦ୍ଭଵେ । ସାମ୍ଯତୈଵ ତ୍ଵଯା ସ୍ଥାପ୍ଯା ଦେଵେଷ୍ଵସ୍ମାସୁ ଚୈଵ ହି
ମା', ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିବା ତୁମେ ଏପରି ଭେଦ କରିବା ନିୟମ କରିନାହାଁ। ତୁମେ ଦେବତା ଓ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ସମତା ରଖିବା ଉଚିତ୍।
ଗୁଣଵ୍ଯତିକରାତ୍ସର୍ଵେ ସମୁତ୍ପନ୍ନାଃ ସୁରାସୁରାଃ । ଗୁଣାନ୍ଵିତା ଭଵେଯୁସ୍ତେ କଥଂ ଦେହଭୃତୋଽମରାଃ
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବ ଗୁଣମାନଙ୍କ ମିଶ୍ରଣରୁ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି। ଦେହଧାରୀ ଥିବାବେଳେ, ଅମର ହେଲେ ମଧ୍ୟ କିପରି ଗୁଣ ଛାଡ଼ି ରହିପାରିବେ?
କାମଃ କ୍ରୋଧଶ୍ଚ ଲୋଭଶ୍ଚ ସର୍ଵଦେହେଷୁ ସଂସ୍ଥିତାଃ । ଵର୍ତନ୍ତେ ସର୍ଵଦା ତସ୍ମାତ୍ କୋଽଵିରୋଧୀ ଭଵେଞ୍ଚନଃ
କାମ, କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେହରେ ଥାଏ। ସେମାନେ ସଦା କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ତେଣୁ କିଏ ଏହି ବିରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇପାରିବ?
ତ୍ଵଯା ମିଥୋ ଵିରୋଧୋଽଯଂ କଲ୍ପିତଃ କିଲ କୌତୁକାତ୍ । ମନ୍ଯାମହେ ଵିଭେଦେନ ନୂନଂ ଯୁଦ୍ଧଦିଦୃକ୍ଷଯା
ମା', ଏହି ପରସ୍ପର ବିରୋଧ ତୁମେ ମଜା ପାଇଁ ଗଠିତ କରିଛ। ଆମେ ଭାବୁଛୁ ତୁମେ ଭେଦ ଦେଖାଇ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
ଅନ୍ଯଥା ଖଲୁ ଭ୍ରାତୄଣାଂ ଵିରୋଧଃ କୀଦୃଶୋଽନଘେ । ତ୍ଵଂ ଚେନ୍ନେଚ୍ଛସି ଚାମୁଣ୍ଡେ ଵୀକ୍ଷିତୁଂ କଲହଂ କିଲ
ଅନ୍ୟଥା, ଭଉଣୀଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ବିରୋଧ ହେବ? ଚାମୁଣ୍ଡେ, ଯଦି ତୁମେ ବିବାଦ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁନଥାନ୍ତି, ଏପରି କିଛି ହେବ ନଥାନ୍ତା।
ଜାନାମି ଧର୍ମଂ ଧର୍ମଜ୍ଞେ ଵେଦ୍ମି ଚାହଂ ଶତକ୍ରତୁମ୍ । ତଥାପି କଲହୋଽସ୍ମାକଂ ଭୋଗାର୍ଥଂ ଦେଵି ସର୍ଵଦା
ମୁଁ ଧର୍ମକୁ ଜାଣେ, ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ଦେବୀ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ। ତଥାପି, ମା', ଭୋଗ ପାଇଁ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ସବୁବେଳେ ବିବାଦ ହୁଏ।
ଏକଃ କୋଽପି ନ ଶାସ୍ତାସ୍ତି ସଂସାରେ ତ୍ଵାଂ ଵିନାମ୍ବିକେ । ସ୍ପୃହାଵତସ୍ତୁ କଃ କର୍ତୁଂ କ୍ଷମତେ ଵଚନଂ ବୁଧଃ
ଏହି ସଂସାରରେ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ଶାସନ କରିପାରେ ନାହିଁ, ଅମ୍ବିକେ। ଯିଏ ଆଶାରେ ଭରିଥାଏ, ସେ କିପରି ଅନ୍ୟର କଥା ଶୁଣିବ?
ଦେଵାସୁରୈରଯଂ ସିନ୍ଧୁର୍ମଥିତଃ ସମଯେ କ୍ଵଚିତ୍ । ଵିଷ୍ଣୁନା ଵିହିତୋ ଭେଦଃ ସୁଧାରତ୍ନଚ୍ଛଲେନ ଵୈ
ଏକଥର ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଏକାଠି ମହାସାଗର ମଥନ କରିଥିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ଚତୁରାଇରେ ଅମୃତ ଓ ମଣିର ଉପଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଭେଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।
ତ୍ଵଯାସୌ କଲ୍ପିତଃ ଶୌରିଃ ପାଲକତ୍ଵେ ଜଗଦ୍ଗୁରୁଃ । ତେନ ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସ୍ଵଯଂ ଲୋଭାଦ୍ ଗୃହୀତାମରସୁନ୍ଦରୀ
ମା', ତୁମେ ଏହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷକ ବାନ୍ଧିଥିଲ। ସେ ଲୋଭରେ ଅମରସୁନ୍ଦରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ନିଜେ ନେଇଥିଲେ।
ଐରାଵତସ୍ତଥେନ୍ଦ୍ରେଣ ପାରିଜାତୋଽଥ କାମଧୁକ୍ । ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵାଃ ସୁରୈଃ ସର୍ଵଂ ଗୃହୀତଂ ଵୈଷ୍ଣଵେଚ୍ଛଯା
ଇନ୍ଦ୍ର ଏଇରାବତକୁ ନେଇଥିଲେ, ପାରିଜାତ ଗଛ ଓ କାମଧେନୁ ଗାଈ ମଧ୍ୟ। ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ନେଇଥିଲେ।
ଅନଯଂ ତାଦୃଶଂ କୃତ୍ଵା ଜାତା ଦେଵାସ୍ତୁ ସାଧଵଃ । (ଅନ୍ଯାଯିନଃ ସୁରା ନୂନଂ ପଶ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଧର୍ମଲକ୍ଷଣମ୍ ।)
ଏପରି ଅନ୍ୟାୟ କରି ଦେବତାମାନେ ସାଧୁ ହେଲେ। (ମା', ଦେଖ, ଦେବତାମାନେ କିପରି ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିଲେ—ଏହି ହେଉଛି ଧର୍ମର ଚିହ୍ନ।)
ନୂନଂ ଦୈତ୍ଯାଃ ପରାଭୂଵନ୍ପଶ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଧର୍ମଲକ୍ଷଣମ୍ । କ୍ଵ ଧର୍ମଃ କୀଦୃଶୋ ଧର୍ମଃ କ୍ଵ କାର୍ଯଂ କ୍ଵ ଚ ସାଧୁତା
ନିଶ୍ଚୟ ଦାନବମାନେ ହାରିଗଲେ—ତୁମେ ଦେଖ, ଧର୍ମର ଚିହ୍ନ କେଉଁଠି ଅଛି? ଏହି ଧର୍ମ କଣ? କେଉଁଠି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, କେଉଁଠି ଭଲମନୋଭାବ?
କଥଯାମି ଚ କସ୍ଯାଗ୍ରେ ସିଦ୍ଧଂ ମୈମାଂସିକଂ ମତମ୍ । ତାର୍କିକା ଯୁକ୍ତିଵାଦଜ୍ଞା ଵିଧିଜ୍ଞା ଵେଦଵାଦକାଃ
ମୁଁ ଏହି ମୈମାଂସିକ ମତ କାହା ସମ୍ମୁଖରେ ରଖିବି? ତର୍କ କରୁଥିବା, ଯୁକ୍ତି ଜାଣିଥିବା, ବିଧି ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବେଦ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ—
ଉକ୍ତାଃ ସକର୍ତୃକଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଵିଵଦନ୍ତେ ଜଡାତ୍ମକାଃ । କର୍ତା ଭଵତି ଚେଦସ୍ମିନ୍ସଂସାରେ ଵିତତେ କିଲ
ଏମାନେ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ସଂସାର କୃତ୍ରିମ ଏବଂ କୌଣସି କର୍ତ୍ତା ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଏମାନେ ନିଜେ ମୂଢ଼ ହୋଇ ଆପସରେ ତର୍କ କରନ୍ତି। ଏହି ବିଶାଳ ସଂସାରରେ ଯଦି କୌଣସି କର୍ତ୍ତା ଅଛି—
ଵିରୋଧଃ କୀଦୃଶସ୍ତତ୍ର ଚୈକକର୍ମଣି ଵୈ ମିଥଃ । ଵେଦେ ନୈକମତିଃ କସ୍ମାଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରେଷ୍ଵପି ତଥା ପୁନଃ
ତେବେ ଏକ କାମରେ କେମିତି ଏମିତି ବିରୋଧ ହେଉଛି? ବେଦରେ କିଏଁ ଏକ ମତ ନାହିଁ, ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କାହିଁକି?
ନୈକଵାକ୍ଯଂ ଵଚସ୍ତେଷାମପି ଵେଦଵିଦାଂ ପୁନଃ । ଯତଃ ସ୍ଵାର୍ଥପରଂ ସର୍ଵଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍
ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକ ମତରେ ନୁହଁନ୍ତି; କାରଣ ସାରା ସଂସାର, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ସବୁ ନିଜ ଲାଭ ପାଇଁ ଲାଗିରହିଛି।
ନିଃସ୍ପୃହଃ କୋଽପି ସଂସାରେ ନ ଭଵେନ୍ନ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଶଶିନାଥ ଗୁରୋର୍ଭାର୍ଯା ହୃତା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ବଲାଦପି
ଏହି ସଂସାରରେ କେହି ନିର୍ଲୋଭ ଥିଲେ ନାହିଁ, ହେବେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଚନ୍ଦ୍ର ଗୁରୁଙ୍କର ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ଜାଣିସାରି ଜୋର କରି ନେଇଥିଲେ।