ଯଦା ଵାମନରୂପେଣ ହୃତଂ ଦେଵେନ ଵିଷ୍ଣୁନା
ଯେବେ ବାମନ ରୂପ ଧରି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ରାଜ୍ୟ ନେଇଥିଲେ,
ହୃତଂ ଯେନ ବଲେ ରାଜ୍ଯଂ ଦେଵଵାଂଛାର୍ଥ ସିଦ୍ଧଯେ
ବଳିଙ୍କଠାରୁ ରାଜ୍ୟ ନେଇଯାଇଥିଲା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ।
ଭାର୍ଗଵ ଉଵାଚ ଅଦୃଶ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଗୁପ୍ତଶ୍ଚରତି ଭୀତଵତ୍
ଭାର୍ଗବ କହିଲେ — ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ଲୁଚି ଲୁଚି ଭୟଭୀତ ଭାବେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ଏକଦା ଵାସଵେନାସୌ ବଲିର୍ଗର୍ଦଭରୂପଭାକ୍ 4.14.
ଏକଥର ବାସବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଳି ଗଧା ରୂପ ଧରିଥିଲେ।
ପୃଷ୍ଟଶ୍ଚ ବହୁଧା ତେନ ଵାସଵେନ ବଲିସ୍ତଦା
ସେ ସମୟରେ ବାସବ ବଳିଙ୍କୁ ବହୁ ପ୍ରକାରରେ ପଚାରିଥିଲେ।
ଭୋକ୍ତା ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଚ ପ୍ରଶାସିତା ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯରାଜୋ ବଲିସ୍ତଦା
ତୁମେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଭୋଗତା ଏବଂ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଶାସକ ହେବ; ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୈତ୍ୟରାଜ ବଳି
ପ୍ରୋଵାଚ ଵଚନଂ ଶକ୍ରଂ କୋଽତ୍ର ଶୋକଃ ଶତକ୍ରତୋ
ଶକ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ — ଏଠାରେ କଣ ଦୁଃଖ ଅଛି, ଶତକ୍ରତୁ?
ତଥାଽହଂ ଖରରୂପେଣ ସଂସ୍ଥିତଃ କାଲଯୋଗତଃ
ଏଭଳି, କାଳର ପ୍ରଭାବରେ ମୁଁ ଗଧା ରୂପରେ ଅଛି।
ପୀଡିତଶ୍ଚ ତଥା ହ୍ଯଦ୍ଯ ସ୍ଥିତୋଽହଂ ଖରରୂପଧୃକ୍
ଏବଂ ଆଜି ଯେପରି ଦୁଃଖିତ ହୋଇଛି, ଗଧା ରୂପ ଧରି ରହିଛି।
କାଲଃ କରୋତି ଵୈ ନୂନଂ ଯଦିଚ୍ଛତି ଯଥା ତଥା ଇତି ତୌ ବଲିଦେଵେଶୌ କୃତ୍ଵା ସଂଵିଦମୁତ୍ତମାମ୍
କାଳ ଯେମିତି ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେମିତି କାମ କରେ; ଏଭଳି, ବଳି ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ସମ୍ମତି ହେଲା।
ପ୍ରବୋଧଂ ପ୍ରାପତୁଃ କାମଂ ଯଥାସ୍ଥାନଂ ଚ ଜଗ୍ମତୁଃ
ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ସଚେତନ ହେଲେ ଏବଂ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଦୈଵାଧୀନଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ସଦେଵାସୁରମାନୁଷମ୍
ଦେବତା, ଅସୁର ଓ ମଣିଷ ସହିତ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭାଗ୍ୟର ଅଧୀନ।
ଦେଵୀକଥନେନ ଦାନଵାନାଂ ରସାତଲଂ ପ୍ରତି ଗମନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ତୁ ସୁସଂହୃଷ୍ଟୋ ବଭୂଵ ନୃପନନ୍ଦନଃ
ଭାର୍ଗବଙ୍କର ଉକ୍ତି ଶୁଣି ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ରାଜାମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ, ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦୈଵଂ ବଲିଷ୍ଠଞ୍ଚ ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ତାନୁଵାଚ ହ । କୃତେଽପି ଯୁଦ୍ଧେ ନ ଜଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି କଦାଚନ
ଭାଗ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୋଲି ଜାଣି, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ବିଜୟ ମିଳିବ ନାହିଁ।'
ତଦା ତେ ଜଯିନଃ ପ୍ରୋଚୁର୍ଦାନଵା ମଦଗର୍ଵିତାଃ । ସଂଗ୍ରାମସ୍ତୁ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯୋ ଦୈଵଂ କିଂ ନ ଵିଦାମହେ
ତେବେ ଅହଂକାରରେ ଭରିଥିବା ଦାନବମାନେ କହିଲେ—'ଯୁଦ୍ଧ ହେବା ଦରକାର, ଭାଗ୍ୟ କ’ଣ ଆମେ ଜାଣୁନାହିଁ କି?'
ନିରୁଦ୍ଯମାନାଂ ଦୈଵଂ ହି ପ୍ରଧାନମସୁରାଧିପ । କେନ ଦୃଷ୍ଟଂ କ୍ଵ ଵା ଦୃଷ୍ଟଂ କୀଦୃଶଂ କେନ ନିର୍ମିତମ୍
ହେ ଅସୁରନାୟକ, ଭାଗ୍ୟକୁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ କିଏ ଦେଖିଛି, କେଉଁଠି ଦେଖାଯାଇଛି, କେମିତି ଦେଖାଯାଏ, କିଏ ଏହାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି?
ତସ୍ମାଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ କରିଷ୍ଯାମୋ ବଲମାସ୍ଥାଯ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ଭଵାଗ୍ରେ ଦୈତ୍ଯଵର୍ଯ ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଜ୍ଞୋଽସି ମହାମତେ
ସେଥିପାଇଁ, ଏବେ ଆମେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କରି ଯୁଦ୍ଧ କରିବା। ହେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ସବୁକିଛି ଜାଣିଛ, ବୁଦ୍ଧିମାନ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତୈସ୍ତଦା ରାଜନ୍ ପ୍ରହ୍ଲାଦଃ ପ୍ରବଲାରିହା । ସେନାନୀଶ୍ଚ ତଦା ଭୂତ୍ଵା ଦେଵାନ୍ଯୁଦ୍ଧେ ସମାହ୍ଵଯତ୍
ସେମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାଜା, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ହରାଇ, ସେନାପତି ହେଲେ ଏବଂ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ।
ତେଽପି ତତ୍ରାସୁରାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂଗ୍ରାମେ ସମୁପସ୍ଥିତାନ୍ । ସର୍ଵେ ସମ୍ଭୃତସମ୍ଭାରା ଦେଵାସ୍ତାନ୍ସମଯୋଧଯନ୍
ସେଠାରେ ଅସୁରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଯୁଦ୍ଧ ଉପକରଣ ସହିତ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ସଂଗ୍ରାମସ୍ତୁ ତଦା ଘୋରଃ ଶକ୍ରପ୍ରହ୍ଲାଦଯୋରଭୂତ୍ । ପୂର୍ଣଂ ଵର୍ଷଶତଂ ତତ୍ର ମୁନୀନାଂ ଵିସ୍ମଯାଵହଃ
ତାପରେ ଶକ୍ର ଓ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ପୂରା ଶତବର୍ଷ ଚାଲିଲା ଏବଂ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପକାଇଲା।
ଵର୍ତମାନେ ମହାଯୁଦ୍ଧେ ଶୁକ୍ରେଣ ପ୍ରତିପାଲିତାଃ । ଜଯମାପୁସ୍ତଦା ଦୈତ୍ଯାଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦପ୍ରମୁଖା ନୃପ
ଏହି ମହାଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ଶୁକ୍ରଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ଦାନବମାନେ ବିଜୟ ଲାଭ କଲେ, ରାଜା।
ତଦୈଵେନ୍ଦ୍ରୋ ଗୁରୋର୍ଵାକ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଦୁଃଖଵିନାଶିନୀମ୍ । ସସ୍ମାର ମନସା ଦେଵୀଂ ମୁକ୍ତିଦାଂ ପରମାଂ ଶିଵାମ୍
ତାହାବେଳେ, ଗୁରୁଙ୍କର ଉପଦେଶରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ମନରେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ନାଶକ ଓ ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ଜଯ ଦେଵି ମହାମାଯେ ଶୂଲଧାରିଣି ଚାମ୍ବିକେ । ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାପଦ୍ମଖଡ୍ଗହସ୍ତେଽଭଯପ୍ରଦେ
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—'ଜୟ ହେଉ, ମହାମାୟା ଦେବୀ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରିଣୀ ଅମ୍ବିକା! ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ ଓ ଖଡ୍ଗ ହସ୍ତରେ ଧରି, ତୁମେ ଭୟହରା।'
ନମସ୍ତେ ଭୁଵନେଶାନି ଶକ୍ତିଦର୍ଶନନାଯିକେ । ଦଶତତ୍ତ୍ଵାତ୍ମିକେ ମାତର୍ମହାବିନ୍ଦୁସ୍ଵରୂପିଣି
ନମସ୍କାର ହେଉ, ଜଗତ୍ର ମା, ଶକ୍ତି ଦର୍ଶନର ଆରମ୍ଭକାରିଣୀ, ଦଶତତ୍ତ୍ୱର ମୂର୍ତ୍ତି, ମା, ମହାବିନ୍ଦୁ ରୂପିଣୀ।
ମହାକୁଣ୍ଡଲିନୀରୂପେ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦରୂପିଣି । ପ୍ରାଣାଗ୍ନିହୋତ୍ରଵିଦ୍ଯେ ତେ ନମୋ ଦୀପଶିଖାତ୍ମିକେ
ମହାକୁଣ୍ଡଳିନୀ ରୂପ, ସତ୍-ଚିତ୍-ଆନନ୍ଦ ମୂର୍ତ୍ତି, ପ୍ରାଣାଗ୍ନିହୋତ୍ର ବିଦ୍ୟାର ଜ୍ଞାନି, ଦୀପଶିଖା ସ୍ୱରୂପିଣୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ପଞ୍ଚକୋଶାନ୍ତରଗତେ ପୁଚ୍ଛବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପିଣି । ଆନନ୍ଦକଲିକେ ମାତଃ ସର୍ଵୋପନିଷଦର୍ଚିତେ
ପଞ୍ଚକୋଶ ଭିତରେ ବସିଥିବା, ପୁଛରେ ବ୍ରହ୍ମ ରୂପିଣୀ, ଆନନ୍ଦ ମଞ୍ଜୁଳି, ସମସ୍ତ ଉପନିଷଦର ପୂଜିତ ମା।
ମାତଃ ପ୍ରସୀଦ ସୁମୁଖୀ ଭଵ ହୀନସତ୍ତ୍ଵାଂ- ସ୍ତ୍ରାଯସ୍ଵ ନୋ ଜନନି ଦୈତ୍ଯପରାଜିତାନ୍ ଵୈ । ତ୍ଵଂ ଦେଵି ନଃ ଶରଣଦା ଭୁଵନେ ପ୍ରମାଣା ଶକ୍ତାସି ଦୁଃଖଶମନେଽଖିଲଵୀର୍ଯଯୁକ୍ତେ
ମା, ଦୟା କର, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ହାତରେ ପରାଜିତ ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କର। ଦେବୀ, ତୁମେ ଆମର ଶରଣ ଓ ଜଗତର ଆଧାର, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଥିବା ଦୁଃଖ ନାଶିନୀ।
ଧ୍ଯାଯନ୍ତି ଯେଽପି ସୁଖିନୋ ନିତରାଂ ଭଵନ୍ତି ଦୁଃଖାନ୍ଵିତାଵିଗତଶୋକଭଯାସ୍ତଥାନ୍ଯେ । ମୋକ୍ଷାର୍ଥିନୋ ଵିଗତମାନଵିମୁକ୍ତସଙ୍ଗାଃ ସଂସାରଵାରିଧିଜଲଂ ପ୍ରତରନ୍ତି ସନ୍ତଃ
ଯେଉଁମାନେ ମାତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବହୁତ ସୁଖୀ ହୁଅନ୍ତି; ଦୁଃଖ ଓ ଭୟରେ ପୀଡିତ ଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ମୋକ୍ଷ ଚାହାଁଥିବା, ଅହଂକାର ଓ ଆସକ୍ତି ଛାଡିଥିବା ମହାନମାନେ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି।
ତ୍ଵଂ ଦେଵି ଵିଶ୍ଵଜନନି ପ୍ରଥିତପ୍ରଭାଵା ସଂରକ୍ଷଣାର୍ଥମୁଦିତାର୍ତିହରପ୍ରତାପା । ସଂହର୍ତୁମେତଦଖିଲଂ କିଲ କାଲରୂପା କୋ ଵେତ୍ତି ତେଽମ୍ବ ଚରିତଂ ନନୁ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧିଃ
ହେ ଦେବୀ, ଆପଣି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମାଆ, ଆପଣଙ୍କର ଶକ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଆପଣ ଉଦ୍ୟତ ହୁଅନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କ ତେଜରେ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୁଏ। କିନ୍ତୁ, ଯେତେବେଳେ ଆପଣ କାଳର ରୂପ ଧରି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ସଂହାର କରନ୍ତି, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ କିଏ ବୁଝିପାରିବ, ମାଆ? ମୁଁ ଯେପରି ମନ୍ଦ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକ, ଆପଣଙ୍କ ଚରିତ୍ରକୁ କେମିତି ବୁଝିପାରିବି?
ବ୍ରହ୍ମା ହରଶ୍ଚ ହରିଦଶ୍ଵରଥୋ ହରିଶ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଯମୋଽଥ ଵରୁଣୋଽଗ୍ନିସମୀରଣୌ ଚ । ଜ୍ଞାତୁଂ କ୍ଷମା ନ ମୁନଯୋଽପି ମହାନୁଭାଵା ଯସ୍ଯାଃ ପ୍ରଭାଵମତୁଲଂ ନିଗମାଗମାଶ୍ଚ
ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ଦେବତାଙ୍କ ରଥଚାଳକ, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ—ଏମାନେ, କିମ୍ବା ବଡ଼ ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ, ଯାହାଙ୍କ ମହିମା ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ସେଇ ଦେବୀଙ୍କର ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତିକୁ ବୁଝିପାରିନାହାନ୍ତି।