ତଯା ଵିରହିତସ୍ତ୍ଵଂ ନ ତତ୍କର୍ମକରଣେ ପ୍ରଭୁଃ । ନାହଂ ପାଲଯିତୁଂ ଶକ୍ତଃ ସଂହର୍ତୁଂ ନାପି ଶଙ୍କରଃ
ସେ ଶକ୍ତି ବିନା, ତୁମେ ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ମୁଁ ପାଳନ କରିପାରିବି ନାହିଁ, ଶଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସଂହାର କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ତଦଧୀନା ଵଯଂ ସର୍ଵେ ଵର୍ତାମଃ ସତତଂ ଵିଭୋ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷେ ଚ ପରୋକ୍ଷେ ଚ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତଂ ଶୃଣୁ ସୁଵ୍ରତ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ସଦା ସେ ଶକ୍ତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଛୁ; ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଦୁହିଁରେ ଏହାର ଉଦାହରଣ ଶୁଣ, ହେ ସୁବ୍ରତ।
ଶେଷେ ସ୍ଵପିମି ପର୍ଯଙ୍କେ ପରତନ୍ତ୍ରୋ ନ ସଂଶଯଃ । ତଦଧୀନଃ ସଦୋତ୍ତିଷ୍ଠେ କାଲେ କାଲଵଶଂ ଗତଃ
ମୁଁ ଶେଷ ନାଗ ଉପରେ ଶୋଇ ରହେଉଛି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିର୍ଭର; ସେ ଶକ୍ତି ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ସମୟ ହେଲେ ଉଠେଉଛି, କାଳର ଅଧୀନ।
ତପଶ୍ଚରାମି ସତତଂ ତଦଧୀନୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ସଦା । କଦାଚିତ୍ସହ ଲକ୍ଷ୍ଯା ଚ ଵିହରାମି ଯଥାସୁଖମ୍
ମୁଁ ସଦା ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର ରହି ତପସ୍ୟା କରେଉଛି; କେବେ କେବେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଇଚ୍ଛାମତେ ବିହାର କରେଉଛି।
କଦାଚିଦ୍ଦାନଵୈଃ ସାର୍ଧଂ ସଂଗ୍ରାମଂ ପ୍ରକରୋମ୍ଯହମ୍ । ଦାରୁଣଂ ଦେହଦମନଂ ସର୍ଵଲୋକଭଯଙ୍କରମ୍
କେବେ କେବେ ମୁଁ ଦାନବମାନେ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରେଉଛି, ଯାହା ଦେହକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରେ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଭୟଭୀତ କରେ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ତଵ ଧର୍ମଜ୍ଞ ତସ୍ମିନ୍ନେକାର୍ଣଵେ ପୁରା । ପଞ୍ଚଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ବାହୁଯୁଦ୍ଧଂ ମଯା କୃତମ୍
ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ପୂର୍ବରୁ ସେ ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରରେ ତୁମେ ସ୍ୱୟଂ ଦେଖିଛ; ମୁଁ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲି।
ତୌ କର୍ଣମଲଜୌ ଦୁଷ୍ଟୌ ଦାନଵୌ ମଦଗର୍ଵିତୌ । ଦେଵ ଦେଵ୍ଯାଃ ପ୍ରସାଦେନ ନିହତୌ ମଧୁକୈଟଭୌ
କାନର ମଲ ଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ମଧୁ ଓ କୈଟଭ, ଦେବୀଙ୍କର କୃପାରେ ବିନଶ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ।
ତଦା ତ୍ଵଯା ନ କିଂ ଜ୍ଞାତଂ କାରଣଂ ତୁ ପରାତ୍ପରମ୍ । ଶକ୍ତିରୂପଂ ମହାଭାଗ କିଂ ପୃଚ୍ଛସି ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେବେ ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ ଜାଣିନଥିଲେ କି? ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମେ ପୁନିପୁନି ଶକ୍ତିର ରୂପ ବିଷୟରେ କାହିଁକି ପଚାରୁଛ?
ଯଦିଚ୍ଛଃ ପୁରୁଷୋ ଭୂତ୍ଵା ଵିଚରାମି ମହାର୍ଣଵେ । କଚ୍ଛପଃ କୋଲସିଂହଶ୍ଚ ଵାମନଶ୍ଚ ଯୁଗେ ଯୁଗେ
ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ, ମୁଁ ପୁରୁଷ ହୋଇ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ ଘୁରୁଛି—କେବେ କମ୍ବଳୀ, କେବେ ବରାହ, କେବେ ସିଂହ, କେବେ ବାମନ ରୂପେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ।
ନ କସ୍ଯାପି ପ୍ରିଯୋ ଲୋକେ ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଷୁ ସମ୍ଭଵଃ । ନାଭଵଂ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ଵାମଵରାହାଦିଷୁ ଯୋନିଷୁ
ଏହି ସଂସାରରେ କାହାରି ମନରେ ପଶୁ ଜନ୍ମ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବରାହ ଓ ଅନ୍ୟ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଇନଥିଲି।
ଵିହାଯ ଲକ୍ଷ୍ଯା ସହ ସଂଵିହାରଂ କୋ ଯାତି ମତ୍ସ୍ଯାଦିଷୁ ହୀନଯୋନିଷୁ । ଶଯ୍ଯାଂ ଚ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଗରୁଡାସନସ୍ଥଃ କରୋମି ଯୁଦ୍ଧଂ ଵିପୁଲଂ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରଃ
ଲକ୍ଷ୍ୟ ସହ ଏକତାକୁ ଛାଡି, କିଏ ମାଛ ଓ ଅନ୍ୟ ନିମ୍ନ ଜନ୍ମରେ ଯାଏ? ଶଯ୍ୟାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଗରୁଡ଼ ଆସନରେ ବସି, ମୁଁ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ କରେ।
ପୁରା ପୁରସ୍ତେଽଜ ଶିରୋ ମଦୀଯଂ ଗତଂ ଧନୁର୍ଜ୍ଯାସ୍ଖଲନାତ୍କ୍ଵ ଚାପି । ତ୍ଵଯା ତଦା ଵାଜିଶିରୋ ଗୃହୀତ୍ଵା ସଂଯୋଜିତଂ ଶିଲ୍ପିଵରେଣ ଭୂଯଃ
ହେ ଅଜନ୍ମା, ପୂର୍ବେ ମୋର ମୁଣ୍ଡ ଧନୁଷ ତାର ଖସିଯିବାରୁ ଶରୀରରୁ ଗଡ଼ିଯାଇଥିଲା; ସେବେ ତୁମେ ଘୋଡ଼ାର ମୁଣ୍ଡ ନେଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଶଳୀଙ୍କ ସହିତ ଏହାକୁ ପୁନି ଯୋଡ଼ିଥିଲେ।
ହଯାନନୋଽହଂ ପରିକୀର୍ତିତଶ୍ଚ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମେତତ୍ତଵ ଲୋକକର୍ତଃ । ଵିଡମ୍ବନେଯଂ କିଲ ଲୋକମଧ୍ଯେ କଥଂ ଭଵେଦାତ୍ମପରୋ ଯଦି ସ୍ଯାମ୍
ମୋତେ ଘୋଡ଼ାମୁଣ୍ଡିଆ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ତୁମ ପାଖରେ ସ୍ପଷ୍ଟ, ହେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ଏହା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉପହାସ; ଯଦି ମୁଁ ସ୍ୱୟଂନିର୍ଭର ହେଉଥାଏ, ଏପରି କିପରି ହେଉଥାନ୍ତି?
ତସ୍ମାନ୍ନାହଂ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରୋଽସ୍ମି ଶକ୍ତ୍ଯଧୀନୋଽସ୍ମି ସର୍ଵଥା । ତାମେଵ ଶକ୍ତିଂ ସତତଂ ଧ୍ଯାଯାମି ଚ ନିରନ୍ତରମ୍
ସେଠାରୁ ମୁଁ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତ ଦିନ ଶକ୍ତିଙ୍କ ଅଧୀନ ଅଛି। ସେଇ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ମୁଁ ସଦା ଓ ଅବିରତ ଧ୍ୟାନ କରେ।
ନାତଃ ପରତରଂ କିଞ୍ଚିଜ୍ଜାନାମି କମଲୋଦ୍ଭଵ । ନାରଦ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଂ ଵିଷ୍ଣୁନା ତେନ ପଦ୍ମଯୋନେସ୍ତୁ ସନ୍ନିଧୌ
ହେ କମଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏଠାରୁ ଉପରେ ମୁଁ କିଛି ଜାଣେନି। ନାରଦ କହିଲେ— ଏପରି ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ, କମଳଯୋନିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, କହିଥିଲେ।
ତେନ ଚାପ୍ଯହମୁକ୍ତୋଽସ୍ମି ତଥୈଵ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି କଲ୍ଯାଣ ପୁରୁଷାର୍ଥାପ୍ତିହେତଵେ
ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଏପରି କହାଯାଇଥିଲା, ହେ ମହାମୁନି। ତେଣୁ, ହେ ଶୁଭ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ—
ଅସଂଶଯଂ ହୃଦମ୍ଭୋଜେ ଭଜ ଦେଵୀପଦାମ୍ବୁଜମ୍ । ସର୍ଵଂ ଦାସ୍ଯତି ସା ଦେଵୀ ଯଦ୍ଯଦିଷ୍ଟଂ ଭଵେତ୍ତଵ
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ହୃଦୟର କମଳରେ ଦେବୀଙ୍କ ପଦକମଳକୁ ଭଜ। ଯେଉଁ ଦେବୀ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହିଁବ, ସେ ସବୁ ଦେଇଦେବେ।
ସୂତ ଉଵାଚ ନାରଦେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ । ଦେଵୀପାଦାବ୍ଜନିଷ୍ଣାତସ୍ତପସେ ପ୍ରଯଯୌ ଗିରୌ
ସୂତ କହିଲେ— ଏପରି ଭାବରେ ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶ ପାଇ, ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ, ଦେବୀଙ୍କ ପଦକମଳରେ ଲୀନ ହୋଇ, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ।
ହଯଗ୍ରୀଵାଵତାରକଥନମ୍ ଋଷଯ ଊଚୁଃ ସୂତାସ୍ମାକଂ ମନଃ କାମଂ ମଗ୍ନଂ ସଂଶଯସାଗରେ । ଯଥୋକ୍ତଂ ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଜଗଦ୍ଵିସ୍ମଯକାରକମ୍
ଘୋଡ଼ାମୁଣ୍ଡିଆ ଅବତାର କଥା। ଋଷିମାନେ କହିଲେ— ହେ ସୂତ, ଆମର ମନ ସନ୍ଦେହର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଯାଇଛି; ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ଏହା ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ କରେ।
ଯନ୍ମୂର୍ଧା ମାଧଵସ୍ଯାପି ଗତୋ ଦେହାତ୍ପୁନଃ ପରମ୍ । ହଯଗ୍ରୀଵସ୍ତତୋ ଜାତଃ ସର୍ଵକର୍ତା ଜନାର୍ଦନଃ
ମାଧବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଶରୀରରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ, ପରମ ହୋଇଗଲା; ସେଠାରୁ ଘୋଡ଼ାମୁଣ୍ଡିଆ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ।
ଵେଦୋଽପି ସ୍ତୌତି ଯଂ ଦେଵଂ ଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ଯଦାଶ୍ରଯାଃ । ଆଦିଦେଵୋ ଜଗନ୍ନାଥଃ ସର୍ଵକାରଣକାରଣଃ
ଯିଏଁକୁ ବେଦମଧ୍ୟ ସ୍ତୁତି କରେ, ଯାହାଙ୍କ ଉପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିର୍ଭର କରନ୍ତି; ସେ ପ୍ରାଚୀନ ଦେବତା, ବିଶ୍ୱନାଥ, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ।
ତସ୍ଯାପି ଵଦନଂ ଛିନ୍ନଂ ଦୈଵଯୋଗାତ୍କଥଂ ତଦା । ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥଯାଶୁ ତ୍ଵଂ ଵିସ୍ତରେଣ ମହାମତେ
ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ କିପରି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲା? ଏହି ସବୁ କଥା ଆମକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହ, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧି।
ସୂତ ଉଵାଚ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ସାଵଧାନାଃ ସମନ୍ତତଃ । ଚରିତଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମତେଜସଃ
ସୂତ କହିଲେ— ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଚାରିପାଖରୁ ଧ୍ୟାନଦେଇ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତା, ପରମ ତେଜସ୍ୱୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚରିତ୍ର।
କଦାଚିଦ୍ଦାରୁଣଂ ଯୁଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ଦେଵଃ ସନାତନଃ । ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ପରିଶ୍ରାନ୍ତୋ ଜନାର୍ଦନଃ
କେବେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଶାଶ୍ୱତ ଦେବତା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ସମେ ଦେଶେ ଶୁଭେ ସ୍ଥାନେ କୃତ୍ଵା ପଦ୍ମାସନଂ ଵିଭୁଃ । ଅଵଲମ୍ବ୍ଯ ଧନୁଃ ସଜ୍ଯଂ କଣ୍ଠଦେଶେ ଧରାସ୍ଥିତମ୍
ସେଇ ଶୁଭ ସ୍ଥାନରେ, ପ୍ରଭୁ ପଦ୍ମାସନ ତିଆରି କଲେ, ଧନୁଷକୁ ତଣି ଗଳା ଉପରେ ରଖି, ଭୂମିରେ ବସିଲେ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ଭାରଂ ଧନୁଷ୍କୋଟ୍ଯାଂ ନିଦ୍ରାମାପ ରମାପତିଃ । ଶ୍ରାନ୍ତତ୍ଵାଦ୍ଦୈଵଯୋଗାଚ୍ଚ ଜାତସ୍ତତ୍ରାତିନିଦ୍ରିତଃ
ଧନୁଷର ଟିପରେ ଭାର ଦେଇ, ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି ଘୁମିଗଲେ; କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ, ସେଠାରେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଲୀନ ହେଲେ।
ତଦା କାଲେନ କିଯତା ଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ସଵାସଵାଃ । ବ୍ରହ୍ମେଶସହିତାଃ ସର୍ଵେ ଯଜ୍ଞଂ କର୍ତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତାଃ
ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶିବ ସହିତ, ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଗତାଃ ସର୍ଵେଽଥ ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଦେଵଂ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ଦେଵକାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ମଖାନାମଧିପଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ସମସ୍ତେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଯାଇ, ଦେବତାଙ୍କ କାମ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ, ଯଜ୍ଞର ମାଲିକ ପ୍ରଭୁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ।
ଅଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ତଦା ତତ୍ର ଜ୍ଞାନଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଵିଲୋକ୍ଯ ତେ । ଯତ୍ରାସ୍ତେ ଭଗଵାନ୍ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଜଗ୍ମୁସ୍ତତ୍ର ତଦା ସୁରାଃ
ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଜାଣିଲେ କେଉଁଠି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେଠାକୁ ଯାଇଲେ।
ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ତଦେଶାନଂ ଯୋଗନିଦ୍ରାଵଶଂ ଗତମ୍ । ଵିଚେତନଂ ଵିଭୁଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ତତ୍ରାସାଂଚକ୍ରିରେ ସୁରାଃ
ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ବିଷ୍ଣୁ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ଚୁପଚାପ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।