ତ୍ଵନ୍ନାଭିକମଲାଜ୍ଜାତଃ କର୍ତାହମଖିଲସ୍ଯ ହ । ତ୍ଵତ୍ତଃ କୋଽପ୍ଯଧିକୋଽସ୍ତ୍ଯତ୍ର ତଂ ଦେଵଂ ବ୍ରୂହି ମାପତେ
'ମୁଁ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟା, ଆପଣଙ୍କର ନାଭିର କମଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ଏଠାରେ ଆପଣଠାରୁ ବଡ଼ କିଏ ଅଛନ୍ତି? ସେଇ ଦେବତା କିଏ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।'
ଜାନାମ୍ଯହଂ ଜଗନ୍ନାଥ ତ୍ଵମାଦିଃ ସର୍ଵକାରଣମ୍ । କର୍ତା ପାଲଯିତା ହର୍ତା ସମର୍ଥଃ ସର୍ଵକାର୍ଯକୃତ୍
'ମୁଁ ଜାଣେ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଆପଣ ସମସ୍ତର ଆଦି ଏବଂ କାରଣ; ଆପଣ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପାଳକ, ସଂହାରକ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାମ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ।'
ଇଚ୍ଛଯା ତେ ମହାରାଜ ସୃଜାମ୍ଯହମିଦଂ ଜଗତ୍ । ହରଃ ସଂହରତେ କାଲେ ସୋଽପି ତେ ଵଚନେ ସଦା
ହେ ମହାରାଜ, ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ମୁଁ ସୃଷ୍ଟି କରେଉଛି; ସମୟ ଆସିଲେ ହରା ଏହାକୁ ନଶ୍ୱ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସଦା ତୁମ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
ସୂର୍ଯୋ ଭ୍ରମତି ଚାକାଶେ ଵାଯୁର୍ଵାତି ଶୁଭାଶୁଭଃ । ଅଗ୍ନିସ୍ତପତି ପର୍ଜନ୍ଯୋ ଵର୍ଷତୀଶ ତ୍ଵଦାଜ୍ଞଯା
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶରେ ଘୂରୁଛି, ବାତାସ ଶୁଭ ଅଶୁଭ ଭାବରେ ବହୁଛି, ଅଗ୍ନି ଜଳୁଛି, ବର୍ଷା ମେଘ ବର୍ଷା କରୁଛି—ଏ ସବୁ ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ତ୍ଵଂ ତୁ ଧ୍ଯାଯସି କଂ ଦେଵଂ ସଂଶଯୋଽଯଂ ମହାନ୍ମମ । ତ୍ଵତ୍ତଃ ପରଂ ନ ପଶ୍ଯାମି ଦେଵଂ ଵୈ ଭୁଵନତ୍ରଯେ
କିନ୍ତୁ ତୁମେ କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛ? ଏହି ମୋର ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ; ତୁମଠାରୁ ଉପରେ ମୁଁ ଏହି ତିନି ଲୋକରେ କୌଣସି ଦେବତାକୁ ଦେଖୁନି।
କୃପାଂ କୃତ୍ଵା ଵଦସ୍ଵାଦ୍ଯ ଭକ୍ତୋଽସ୍ମି ତଵ ସୁଵ୍ରତ । ମହତାଂ ନୈଵ ଗୋପ୍ଯଂ ହି ପ୍ରାଯଃ କିଞ୍ଚିଦିତି ସ୍ମୃତିଃ
ଦୟା କରି ଏବେ ମୋତେ କୁହ, ମୁଁ ତୁମର ଭକ୍ତ; ମହାନ୍ମାନେ ସାଧାରଣତଃ କିଛି ଲୁଚାନ୍ତି ନାହିଁ ବୋଲି ଶ୍ରୁତିରେ କୁହାଯାଇଛି।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ହରିରାହ ପ୍ରଜାପତିମ୍ । ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକମନା ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତ୍ଵାଂ ବ୍ରଵୀମି ମନୋଗତମ୍
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ହରି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ: ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଶୁଣ, ବ୍ରହ୍ମା, ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ମନର ଭାବ କହିବି।
ଯଦ୍ଯପି ତ୍ଵାଂ ଶିଵଂ ମାଂ ଚ ସ୍ଥିତିସୃଷ୍ଟ୍ଯନ୍ତକାରଣମ୍ । ତେ ଜାନନ୍ତି ଜନାଃ ସର୍ଵେ ସଦେଵାସୁରମାନୁଷାଃ
ଯଦ୍ୟପି ସମସ୍ତ ଲୋକ—ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମାନବ—ତୁମେ, ଶିବ ଓ ମୋତେ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାରର କାରଣ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି,
ସ୍ରଷ୍ଟା ତ୍ଵଂ ପାଲକଶ୍ଚାହଂ ହରଃ ସଂହାରକାରକଃ । କୃତାଃ ଶକ୍ତ୍ଯେତି ସଂତର୍କଃ କ୍ରିଯତେ ଵେଦପାରଗୈଃ
ତୁମେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମୁଁ ପାଳକ ଓ ହରା ସଂହାରକ—ଏହିପରି ବିଚାର ବେଦଜ୍ଞମାନେ ଆମର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଜଗତ୍ସଂଜନନେ ଶକ୍ତିସ୍ତ୍ଵଯି ତିଷ୍ଠତି ରାଜସୀ । ସାତ୍ତ୍ଵିକୀ ମଯି ରୁଦ୍ରେ ଚ ତାମସୀ ପରିକୀର୍ତିତା
ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟିରେ ରାଜସିକ ଶକ୍ତି ତୁମରେ ବସିଛି; ସାତ୍ତ୍ୱିକ ମୋରେ ଓ ତାମସିକ ରୁଦ୍ରରେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତଯା ଵିରହିତସ୍ତ୍ଵଂ ନ ତତ୍କର୍ମକରଣେ ପ୍ରଭୁଃ । ନାହଂ ପାଲଯିତୁଂ ଶକ୍ତଃ ସଂହର୍ତୁଂ ନାପି ଶଙ୍କରଃ
ସେ ଶକ୍ତି ବିନା, ତୁମେ ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ମୁଁ ପାଳନ କରିପାରିବି ନାହିଁ, ଶଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସଂହାର କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ତଦଧୀନା ଵଯଂ ସର୍ଵେ ଵର୍ତାମଃ ସତତଂ ଵିଭୋ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷେ ଚ ପରୋକ୍ଷେ ଚ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତଂ ଶୃଣୁ ସୁଵ୍ରତ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ସଦା ସେ ଶକ୍ତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଛୁ; ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଦୁହିଁରେ ଏହାର ଉଦାହରଣ ଶୁଣ, ହେ ସୁବ୍ରତ।
ଶେଷେ ସ୍ଵପିମି ପର୍ଯଙ୍କେ ପରତନ୍ତ୍ରୋ ନ ସଂଶଯଃ । ତଦଧୀନଃ ସଦୋତ୍ତିଷ୍ଠେ କାଲେ କାଲଵଶଂ ଗତଃ
ମୁଁ ଶେଷ ନାଗ ଉପରେ ଶୋଇ ରହେଉଛି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିର୍ଭର; ସେ ଶକ୍ତି ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ସମୟ ହେଲେ ଉଠେଉଛି, କାଳର ଅଧୀନ।
ତପଶ୍ଚରାମି ସତତଂ ତଦଧୀନୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ସଦା । କଦାଚିତ୍ସହ ଲକ୍ଷ୍ଯା ଚ ଵିହରାମି ଯଥାସୁଖମ୍
ମୁଁ ସଦା ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର ରହି ତପସ୍ୟା କରେଉଛି; କେବେ କେବେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଇଚ୍ଛାମତେ ବିହାର କରେଉଛି।
କଦାଚିଦ୍ଦାନଵୈଃ ସାର୍ଧଂ ସଂଗ୍ରାମଂ ପ୍ରକରୋମ୍ଯହମ୍ । ଦାରୁଣଂ ଦେହଦମନଂ ସର୍ଵଲୋକଭଯଙ୍କରମ୍
କେବେ କେବେ ମୁଁ ଦାନବମାନେ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରେଉଛି, ଯାହା ଦେହକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରେ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଭୟଭୀତ କରେ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ତଵ ଧର୍ମଜ୍ଞ ତସ୍ମିନ୍ନେକାର୍ଣଵେ ପୁରା । ପଞ୍ଚଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ବାହୁଯୁଦ୍ଧଂ ମଯା କୃତମ୍
ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ପୂର୍ବରୁ ସେ ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରରେ ତୁମେ ସ୍ୱୟଂ ଦେଖିଛ; ମୁଁ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲି।
ତୌ କର୍ଣମଲଜୌ ଦୁଷ୍ଟୌ ଦାନଵୌ ମଦଗର୍ଵିତୌ । ଦେଵ ଦେଵ୍ଯାଃ ପ୍ରସାଦେନ ନିହତୌ ମଧୁକୈଟଭୌ
କାନର ମଲ ଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ମଧୁ ଓ କୈଟଭ, ଦେବୀଙ୍କର କୃପାରେ ବିନଶ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ।
ତଦା ତ୍ଵଯା ନ କିଂ ଜ୍ଞାତଂ କାରଣଂ ତୁ ପରାତ୍ପରମ୍ । ଶକ୍ତିରୂପଂ ମହାଭାଗ କିଂ ପୃଚ୍ଛସି ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେବେ ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ ଜାଣିନଥିଲେ କି? ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମେ ପୁନିପୁନି ଶକ୍ତିର ରୂପ ବିଷୟରେ କାହିଁକି ପଚାରୁଛ?
ଯଦିଚ୍ଛଃ ପୁରୁଷୋ ଭୂତ୍ଵା ଵିଚରାମି ମହାର୍ଣଵେ । କଚ୍ଛପଃ କୋଲସିଂହଶ୍ଚ ଵାମନଶ୍ଚ ଯୁଗେ ଯୁଗେ
ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ, ମୁଁ ପୁରୁଷ ହୋଇ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ ଘୁରୁଛି—କେବେ କମ୍ବଳୀ, କେବେ ବରାହ, କେବେ ସିଂହ, କେବେ ବାମନ ରୂପେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ।
ନ କସ୍ଯାପି ପ୍ରିଯୋ ଲୋକେ ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଷୁ ସମ୍ଭଵଃ । ନାଭଵଂ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ଵାମଵରାହାଦିଷୁ ଯୋନିଷୁ
ଏହି ସଂସାରରେ କାହାରି ମନରେ ପଶୁ ଜନ୍ମ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବରାହ ଓ ଅନ୍ୟ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଇନଥିଲି।
ଵିହାଯ ଲକ୍ଷ୍ଯା ସହ ସଂଵିହାରଂ କୋ ଯାତି ମତ୍ସ୍ଯାଦିଷୁ ହୀନଯୋନିଷୁ । ଶଯ୍ଯାଂ ଚ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଗରୁଡାସନସ୍ଥଃ କରୋମି ଯୁଦ୍ଧଂ ଵିପୁଲଂ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରଃ
ଲକ୍ଷ୍ୟ ସହ ଏକତାକୁ ଛାଡି, କିଏ ମାଛ ଓ ଅନ୍ୟ ନିମ୍ନ ଜନ୍ମରେ ଯାଏ? ଶଯ୍ୟାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଗରୁଡ଼ ଆସନରେ ବସି, ମୁଁ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ କରେ।
ପୁରା ପୁରସ୍ତେଽଜ ଶିରୋ ମଦୀଯଂ ଗତଂ ଧନୁର୍ଜ୍ଯାସ୍ଖଲନାତ୍କ୍ଵ ଚାପି । ତ୍ଵଯା ତଦା ଵାଜିଶିରୋ ଗୃହୀତ୍ଵା ସଂଯୋଜିତଂ ଶିଲ୍ପିଵରେଣ ଭୂଯଃ
ହେ ଅଜନ୍ମା, ପୂର୍ବେ ମୋର ମୁଣ୍ଡ ଧନୁଷ ତାର ଖସିଯିବାରୁ ଶରୀରରୁ ଗଡ଼ିଯାଇଥିଲା; ସେବେ ତୁମେ ଘୋଡ଼ାର ମୁଣ୍ଡ ନେଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଶଳୀଙ୍କ ସହିତ ଏହାକୁ ପୁନି ଯୋଡ଼ିଥିଲେ।
ହଯାନନୋଽହଂ ପରିକୀର୍ତିତଶ୍ଚ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମେତତ୍ତଵ ଲୋକକର୍ତଃ । ଵିଡମ୍ବନେଯଂ କିଲ ଲୋକମଧ୍ଯେ କଥଂ ଭଵେଦାତ୍ମପରୋ ଯଦି ସ୍ଯାମ୍
ମୋତେ ଘୋଡ଼ାମୁଣ୍ଡିଆ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ତୁମ ପାଖରେ ସ୍ପଷ୍ଟ, ହେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ଏହା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉପହାସ; ଯଦି ମୁଁ ସ୍ୱୟଂନିର୍ଭର ହେଉଥାଏ, ଏପରି କିପରି ହେଉଥାନ୍ତି?
ତସ୍ମାନ୍ନାହଂ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରୋଽସ୍ମି ଶକ୍ତ୍ଯଧୀନୋଽସ୍ମି ସର୍ଵଥା । ତାମେଵ ଶକ୍ତିଂ ସତତଂ ଧ୍ଯାଯାମି ଚ ନିରନ୍ତରମ୍
ସେଠାରୁ ମୁଁ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତ ଦିନ ଶକ୍ତିଙ୍କ ଅଧୀନ ଅଛି। ସେଇ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ମୁଁ ସଦା ଓ ଅବିରତ ଧ୍ୟାନ କରେ।
ନାତଃ ପରତରଂ କିଞ୍ଚିଜ୍ଜାନାମି କମଲୋଦ୍ଭଵ । ନାରଦ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଂ ଵିଷ୍ଣୁନା ତେନ ପଦ୍ମଯୋନେସ୍ତୁ ସନ୍ନିଧୌ
ହେ କମଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏଠାରୁ ଉପରେ ମୁଁ କିଛି ଜାଣେନି। ନାରଦ କହିଲେ— ଏପରି ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ, କମଳଯୋନିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, କହିଥିଲେ।
ତେନ ଚାପ୍ଯହମୁକ୍ତୋଽସ୍ମି ତଥୈଵ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି କଲ୍ଯାଣ ପୁରୁଷାର୍ଥାପ୍ତିହେତଵେ
ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଏପରି କହାଯାଇଥିଲା, ହେ ମହାମୁନି। ତେଣୁ, ହେ ଶୁଭ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ—
ଅସଂଶଯଂ ହୃଦମ୍ଭୋଜେ ଭଜ ଦେଵୀପଦାମ୍ବୁଜମ୍ । ସର୍ଵଂ ଦାସ୍ଯତି ସା ଦେଵୀ ଯଦ୍ଯଦିଷ୍ଟଂ ଭଵେତ୍ତଵ
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ହୃଦୟର କମଳରେ ଦେବୀଙ୍କ ପଦକମଳକୁ ଭଜ। ଯେଉଁ ଦେବୀ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହିଁବ, ସେ ସବୁ ଦେଇଦେବେ।
ସୂତ ଉଵାଚ ନାରଦେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ । ଦେଵୀପାଦାବ୍ଜନିଷ୍ଣାତସ୍ତପସେ ପ୍ରଯଯୌ ଗିରୌ
ସୂତ କହିଲେ— ଏପରି ଭାବରେ ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶ ପାଇ, ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ, ଦେବୀଙ୍କ ପଦକମଳରେ ଲୀନ ହୋଇ, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ।
ହଯଗ୍ରୀଵାଵତାରକଥନମ୍ ଋଷଯ ଊଚୁଃ ସୂତାସ୍ମାକଂ ମନଃ କାମଂ ମଗ୍ନଂ ସଂଶଯସାଗରେ । ଯଥୋକ୍ତଂ ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଜଗଦ୍ଵିସ୍ମଯକାରକମ୍
ଘୋଡ଼ାମୁଣ୍ଡିଆ ଅବତାର କଥା। ଋଷିମାନେ କହିଲେ— ହେ ସୂତ, ଆମର ମନ ସନ୍ଦେହର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଯାଇଛି; ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ଏହା ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ କରେ।
ଯନ୍ମୂର୍ଧା ମାଧଵସ୍ଯାପି ଗତୋ ଦେହାତ୍ପୁନଃ ପରମ୍ । ହଯଗ୍ରୀଵସ୍ତତୋ ଜାତଃ ସର୍ଵକର୍ତା ଜନାର୍ଦନଃ
ମାଧବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଶରୀରରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ, ପରମ ହୋଇଗଲା; ସେଠାରୁ ଘୋଡ଼ାମୁଣ୍ଡିଆ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ।