ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏଵଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରାଞ୍ଛମ୍ଭୁସ୍ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ । କାଵ୍ଯସ୍ତାମଥ ସଂଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଜଯନ୍ତୀଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏପରି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଶିବ ସେଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ତାପରେ କାବ୍ୟ, ଜୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
କାସି କସ୍ଯାସି ସୁଶ୍ରୋଣି ବ୍ରୂହି କିଂ ତେ ଚିକୀର୍ଷିତମ୍ । କିମର୍ଥମିହ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା କାର୍ଯଂ ଵଦ ଵରୋରୁ ମେ
ତୁମେ କିଏ, ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିଅଳି? କାହାର ଝିଅ? କଣ ଚାହୁଁଛ? କେଉଁ କାମରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ? କଣ କରିଦେବି, ମୋତେ କହ, ହେ ମଧୁର ନାରୀ।
କିଂ ଵାଞ୍ଛସି କରୋମ୍ଯଦ୍ଯ ଦୁଷ୍କରଂ ଚେତ୍ସୁଲୋଚନେ । ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମି ତ୍ଵତ୍କୃତେନାଦ୍ଯ ଵରଂ ଵରଯ ସୁଵ୍ରତେ
ତୁମେ କଣ ଆଶା କରୁଛ? ଆଜି ମୁଁ ତାହା କରିଦେବି, ଯଦି ଦୁର୍ଲଭ ହେଉଥିବା ସହିତ। ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆଜି ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି; ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗ, ହେ ସଦ୍ବ୍ରତା।
ତତଃ ସା ତୁ ମୁନିଂ ପ୍ରାହ ଜଯନ୍ତୀ ମୁଦିତାନନା । ଚିକୀର୍ଷିତଂ ମେ ଭଗଵଂସ୍ତପସା ଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି
ତାପରେ, ଜୟନ୍ତୀ ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ: ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋର ଇଚ୍ଛା କଣ, ତାହା ଆପଣ ମୋର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବୁଝିପାରିବେ।
ଶୁକ୍ର ଉଵାଚ ଜ୍ଞାତଂ ମଯା ତଥାପି ତ୍ଵଂ ବ୍ରୂହି ଯନ୍ମନସେପ୍ସିତମ୍ । କରୋମି ସର୍ଵଥା ଭଦ୍ରଂ ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମି ପରିଚର୍ଯଯା
ଶୁକ୍ର କହିଲେ: ମୁଁ ବୁଝିଛି, ତଥାପି ତୁମେ ମନର ଇଚ୍ଛା କହ। ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭଲ କାମ କରିଦେବି, କାରଣ ତୁମର ସେବାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ।
ଜଯନ୍ତ୍ଯୁଵାଚ ଶକ୍ରସ୍ଯାହଂ ସୁତା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପିତ୍ରା ତୁଭ୍ଯଂ ସମର୍ପିତା । ଜଯନ୍ତୀ ନାମତଶ୍ଚାହଂ ଜଯନ୍ତାଵରଜା ମୁନେ
ଜୟନ୍ତୀ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଶକ୍ରଙ୍କ ଝିଅ, ମୋ ବାପା ଆପଣଙ୍କୁ ମୋତେ ଦେଇଛନ୍ତି। ମୋର ନାମ ଜୟନ୍ତୀ, ମୁଁ ଜୟନ୍ତଙ୍କ ଛୋଟ ଭଉଣୀ, ହେ ମୁନି।
ସକାମାସ୍ମି ତ୍ଵଯି ଵିଭୋ ଵାଞ୍ଛିତଂ କୁରୁ ମେଽଧୁନା । ରଂସ୍ଯେ ତ୍ଵଯା ମହାଭାଗ ଧର୍ମତଃ ପ୍ରୀତିପୂର୍ଵକମ୍
ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଚାହେଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ; ଏବେ ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ। ଧର୍ମରେ ଏବଂ ପ୍ରେମରେ, ଆପଣଙ୍କ ସହ ମୁଁ ଏକାତ୍ମତା ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ ମହାଭାଗ।
ଶୁକ୍ର ଉଵାଚ ମଯା ସହ ତ୍ଵଂ ସୁଶ୍ରୋଣି ଦଶଵର୍ଷାଣି ଭାମିନି । ସର୍ଵୈର୍ଭୂତୈରଦୃଶ୍ଯା ଚ ରମସ୍ଵେହ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ଶୁକ୍ର କହିଲେ: ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିଅଳି, ତୁମେ ଦଶ ବର୍ଷ ମୋ ସହ ଏଠାରେ ରୁହ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ରହିଲେ ତେପରି ଆନନ୍ଦ କର।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗୃହଂ ଗତ୍ଵା ଜଯନ୍ତ୍ଯାଃ ପାଣିମୁଦ୍ଵହନ୍ । ତଯା ସହାଵସଦ୍ଦେଵ୍ଯା ଦଶଵର୍ଷାଣି ଭାର୍ଗଵଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏପରି କହି, ଶୁକ୍ର ଜୟନ୍ତୀଙ୍କ ହାତ ଧରି ଘରକୁ ଗଲେ; ଭାର୍ଗବ ଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ଦେବୀଙ୍କ ସହ ବାସ କଲେ।
ଅଦୃଶ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ମାଯଯା ସଂଵୃତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ଦୈତ୍ଯାସ୍ତମାଗତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୃତାର୍ଥଂ ମନ୍ତ୍ରସଂଯୁତମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ପ୍ରଭୁ ନିଜ ମାୟାରେ ଢାକି ରହିଲେ। ଦାୟତ୍ୟମାନେ ଶୁଣିଲେ ଯେ, ସେ ଆସିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ ହୋଇଛି ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଅଛନ୍ତି।
ଅଭିଜଗ୍ମୁର୍ଗୃହେ ତସ୍ଯ ମୁଦିତାସ୍ତେ ଦିଦୃକ୍ଷଵଃ । ନାପଶ୍ଯନ୍ ରମମାଣଂ ତେ ଜଯନ୍ତ୍ଯା ସହ ସଂଯୁତମ୍
ସେମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଆସିଲେ, ଦେଖିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେନି, ଜୟନ୍ତୀଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବାରେ।
ତଦା ଵିମନସଃ ସର୍ଵେ ଜାତା ଭଗ୍ନୋଦ୍ଯମାଶ୍ଚ ତେ । ଚିନ୍ତାପରାତିଦୀନାଶ୍ଚ ଵୀକ୍ଷମାଣାଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
ତେବେ ସମସ୍ତେ ହତାଶ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଚେଷ୍ଟା ବିଫଳ ହେଲା; ଚିନ୍ତାରେ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ, ପୁଣିପୁଣି ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ତୁ ସଂଵୃତ୍ତଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ମୁର୍ଯଥାଗତମ୍ । ସ୍ଵଗୃହାନ୍ଦୈତ୍ଯଵର୍ଯାସ୍ତେ ଚିନ୍ତାଵିଷ୍ଟା ଭଯାତୁରାଃ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେନି, ସେ ଲୁଚି ରହିଥିଲେ; ତେଣୁ ସେମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଫେରିଗଲେ। ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାୟତ୍ୟମାନେ ଭୟ ଏବଂ ଚିନ୍ତାରେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ରମମାଣଂ ତଥା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶକ୍ରଃ ପ୍ରୋଵାଚ ତଂ ଗୁରୁମ୍ । ବୃହସ୍ପତିଂ ମହାଭାଗ କିଂ କର୍ତଵ୍ଯମିତଃ ପରମ୍
ଏଭଳି ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବାକୁ ଜାଣି, ଶକ୍ର ତାଙ୍କର ଗୁରୁ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏଠାରୁ ପରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ୍?'
ଗଚ୍ଛାଦ୍ଯ ଦାନଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ମାଯଯା ତ୍ଵଂ ପ୍ରଲୋଭଯ । ଅସ୍ମାକଂ କୁରୁ କାର୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ମାନଦ
ଏବେ ତୁମେ ଯାଅ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ମୋହିତ କର। ଆମର କାମ କିପରି ସଫଳ ହେବ, ଭଲଭାବେ ବୁଝିବା ପରେ, ଏହା କର। ଆମକୁ ମାନ ଦେଇଥିବା ତୁମେ, ଏହି କାମ କର।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ କାଵ୍ଯଂ ରମମାଣଂ ସୁସଂଵୃତମ୍ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତଦ୍ରୂପମାସ୍ଥାଯ ଦୈତ୍ଯାନ୍ମତି ଯଯୌ ଗୁରୁଃ
ଏହି ମଧୁର ଏବଂ ଗୁପ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ଗୁରୁ ତାହାର ଅର୍ଥ ବୁଝିଲେ, ସେ ଏହି ରୂପ ଧାରଣ କରି ଦାନବମାନେଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଗତ୍ଵା ତତ୍ରାତିଭକ୍ତ୍ଯାସୌ ଦାନଵାନ୍ସମୁପାହ୍ଵଯତ୍ । ଆଗତାସ୍ତେଽସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଦଦୃଶୁଃ କାଵ୍ଯମଗ୍ରତଃ
ସେଠାକୁ ବଡ ଭକ୍ତି ସହିତ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ସମସ୍ତ ଅସୁର ଆସି, ସେଠାରେ କାବ୍ୟଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତାଃ ସର୍ଵେ କାଵ୍ଯଂ ମତ୍ଵାତିମୋହିତାଃ । ନ ଵିଦୁସ୍ତେ ଗୁରୋର୍ମାଯାଂ କାଵ୍ଯରୂପଵିଭାଵିନୀମ୍
ସମସ୍ତେ କାବ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ଏବଂ ବହୁତ ଭାବେ ମୋହିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ ଯେ ଏହି କାବ୍ୟ ରୂପରେ ତାଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କର ମାୟା ଅଛି।
ତାନୁଵାଚ ଗୁରୁଃ କାଵ୍ଯରୂପଃ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନମାଯଯା । ସ୍ଵାଗତଂ ମମ ଯାଜ୍ଯାନାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋଽହଂ ଵୋ ହିତାଯ ଵୈ
ଗୁରୁ କାବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଏବଂ ମାୟାରେ ଲୁଚି, ସେମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ମୋ ପ୍ରିୟ ଶିଷ୍ୟମାନେ, ତୁମମାନେଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ। ମୁଁ ତୁମର ଭଲ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।'
ଅହଂ ଵୋ ବୋଧଯିଷ୍ଯାମି ଵିଦ୍ଯାଂ ପ୍ରାପ୍ତାମମାଯଯା । ତପସା ତୋଷିତଃ ଶମ୍ଭୁର୍ଯୁଷ୍ମତ୍କଲ୍ଯାଣହେତଵେ
ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଶିଖେଇବି, ଯାହା ମୁଁ ଭଳିଭାବେ ଲାଭ କରିଛି। ମୋର ତପସ୍ୟାରେ ଶିବ ଖୁସି ହୋଇ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ତୁମମାନେଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଦେଇଛନ୍ତି।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରୀତମନସୋ ଜାତାସ୍ତେ ଦାନଵୋତ୍ତମାଃ । କୃତକାର୍ଯଂ ଗୁରୁଂ ମତ୍ଵା ଜହୃଷୁସ୍ତେ ଵିମୋହିତାଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବମାନେ ଅନେକ ଖୁସି ହେଲେ। ଗୁରୁ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର କାମ ସଫଳ ହେଲା ବୋଲି ଭାବି, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଯଦିଓ ମୋହିତ ଥିଲେ।
ପ୍ରଣେମୁସ୍ତେ ମୁଦା ଯୁକ୍ତା ନିରାତଙ୍କା ଗତଵ୍ଯଥାଃ । ଦେଵେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଭଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତସ୍ଥୁଃ ସର୍ଵେ ନିରାମଯାଃ
ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଣାମ କରି, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି, ନିର୍ଭୟ ଏବଂ ନିରାମୟ ହୋଇ ରହିଲେ। ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ନେଇ ଭୟ ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତେ ଶାନ୍ତିରେ ରହିଲେ।
ଶୁକ୍ରରୂପେଣ ଗୁରୁଣା ଦୈତ୍ଯଵଞ୍ଚନାଵର୍ଣନମ୍ ରାଜୋଵାଚ କିଂ କୃତଂ ଗୁରୁଣା ପଶ୍ଚାଦ୍ଭୃଗୁରୂପେଣ ଵର୍ତତା । ଛଲେନୈଵ ହି ଦୈତ୍ଯାନାଂ ପୌରୋହିତ୍ଯେନ ଧୀମତା
ଶୁକ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କରି ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ଠକାଯିବାର ବିବରଣୀ। ରାଜା ପଚାରିଲେ: ଗୁରୁ ଭୃଗୁ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପରେ କଣ କଲେ? ତିନି ଚତୁର ହୋଇ ଦାନବମାନେଙ୍କର ପୂରୋହିତ ହୋଇ, କେବଳ ଚାଳ କଲେ କିପରି?
ଗୁରୁଃ ସୁରାଣାମନିଶଂ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାନିଧିସ୍ତଥା । ସୁତୋଽଙ୍ଗିରସ ଏଵାସୌ ସ କଥଂ ଛଲକୃନ୍ମୁନିଃ
ଦେବତାମାନେଙ୍କର ଗୁରୁ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଭଣ୍ଡାର, ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ପୁଅ। ଏମିତି ଏକ ମହାପୁରୁଷ କିପରି ଠକା କାମ କଲେ?
ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ସତ୍ଯଂ ଧର୍ମସ୍ଯ କାରଣମ୍ । କଥିତଂ ମୁନିଭିର୍ଯେନ ପରମାତ୍ମାପି ଲଭ୍ଯତେ
ସମସ୍ତ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରେ ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି— ସତ୍ୟ ହେଉଛି ଧର୍ମର ମୂଳ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପରମାତ୍ମାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ।
ଵାଚସ୍ପତିସ୍ତଥା ମିଥ୍ଯାଵକ୍ତା ଚେଦ୍ଦାନଵାନ୍ପ୍ରତି । କଃ ସତ୍ଯଵକ୍ତା ସଂସାରେ ଭଵିଷ୍ଯତି ଗୃହାଶ୍ରମୀ
ଯଦି ସ୍ୱୟଂ ବୃହସ୍ପତି, ବାଣୀର ଦେବତା, ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ମିଥ୍ୟା କହନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ସଂସାରରେ ଘରେ ଘରେ କିଏ ସତ୍ୟ କହିବ?
ଆହାରାଦଧିକଂ ଭୋଜ୍ଯଂ ଜ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଵିଭଵେଽପି ନ । ତଦର୍ଥଂ ମୁନଯୋ ମିଥ୍ଯା ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ କଥଂ ମୁନେ
ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସମ୍ପଦ ମଧ୍ୟରେ ଖାଦ୍ୟ କେବଳ ଯେତେ ଖାଇବାକୁ ହୁଏ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ନୁହେଁ। ତେବେ ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଲାଗି ମୁନିମାନେ କିପରି ମିଥ୍ୟା କଥା କହନ୍ତି?
ଶବ୍ଦପ୍ରମାଣମୁଚ୍ଛେଦଂ ଶିଷ୍ଟାଭାଵେ ଗତଂ ନ କିମ୍ । ଛଲକର୍ମପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଵାଵିଗୀତତ୍ଵଂ ଗୁରୌ କଥମ୍
ଶିଷ୍ଟମାନେ ନଥିଲେ ଶବ୍ଦର ପ୍ରମାଣ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏନି କି? ତେବେ ଗୁରୁ ଯଦି ଚାଳ କାମ କରନ୍ତି, ସେ କିପରି ଅପବାଦରୁ ଦୂରେ ରହିପାରିବେ?
ଦେଵାଃ ସତ୍ତ୍ଵସମୁଦ୍ଭୂତା ରାଜସା ମାନଵାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ତିର୍ଯଞ୍ଚସ୍ତାମସାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଉତ୍ପତ୍ତୌ ମୁନିଭିଃ କିଲ
ଦେବତାମାନେ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରୁ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ରଜ ଗୁଣରୁ, ଓ ପଶୁମାନେ ତମ ଗୁଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ— ଏହିପରି ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ଅମରାଣାଂ ଗୁରୁଃ ସାକ୍ଷାନ୍ମିଥ୍ଯାଵାଦୀ ସ୍ଵଯଂ ଯଦି । ତଦା କଃ ସତ୍ଯଵକ୍ତା ସ୍ଯାଦ୍ରାଜସସ୍ତାମସଃ ପୁନଃ
ଯଦି ଅମରମାନେଙ୍କର ଗୁରୁ ମିଥ୍ୟା କଥା କହନ୍ତି, ତେବେ ରଜ ଓ ତମ ଗୁଣର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ କିଏ ସତ୍ୟ କହିବେ?