କୁଶାଃ ପ୍ରାଦେଶମାତ୍ରା ହି ହରିତାଃ ଶୁକସନ୍ନିଭାଃ । ଦଧାରାଗ୍ରେଽଥ ପୁଷ୍ପାଣି ନିତ୍ଯକର୍ମସମୃଦ୍ଧଯେ
ସେ ହାତର ଲମ୍ବର ହରିତ କୁଶ ଓ ତୋତା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କୁଶ ଘାସ ଏବଂ ଫୁଲ ଆଣି, ମୁନିଙ୍କ ନିତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଆଗରେ ରଖିଲେ।
ନିଦ୍ରାର୍ଥଂ କଲ୍ପଯାମାସ ସଂସ୍ତରଂ ପଲ୍ଲଵାନ୍ଵିତମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ମୁନୌ ଚାଦରସ୍ଥା ଚକାର ଵ୍ଯଜନଂ ଶନୈଃ
ସେ ଶୁଏବା ପାଇଁ ପତ୍ର ଦେଇ ଶଯ୍ୟା ତିଆରି କଲେ ଏବଂ ମୁନି ଶୋଇଥିବାବେଳେ ଆଦର ସହିତ ହଳୁହଳୁ ବାହାରିଲେ।
ହାଵଭାଵାଦିକଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଵିକାରଜନନଂ ଚ ତତ୍ । ନ ଚକାର ଜଯନ୍ତୀ ସା ଶାପଭୀତା ମୁନେସ୍ତଦା
ମୁନିଙ୍କ ଶାପର ଭୟରୁ ଜୟନ୍ତୀ କୌଣସି ଆକର୍ଷଣ କିମ୍ବା ଅଭିନୟ କରିଲେ ନାହିଁ, ଯାହା ରେ ମୁନିଙ୍କର ମନ ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇପାରେ।
ସ୍ତୁତିଂ ଚକାର ତନ୍ଵଙ୍ଗୀ ଗୀର୍ଭିସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ସୁଭାଷିଣ୍ଯନୁକୂଲାଭିଃ ପ୍ରୀତିକର୍ତ୍ରୀଭିରପ୍ଯୁତ
ସେ ସୁନ୍ଦର ଶରୀର ଥିବା ଜୟନ୍ତୀ ମହାତ୍ମା ମୁନିଙ୍କୁ ମିଠା ଓ ମଧୁର କଥାରେ ସ୍ତୁତି କରି, ତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଲେ।
ପ୍ରବୁଦ୍ଧେ ଜଲମାଦାଯ ଦଧାରାଚମନାଯ ଚ । ମନୋଽନୁକୂଲଂ ସତତଂ କୁର୍ଵନ୍ତୀ ଵ୍ଯଚରତ୍ତଦା
ମୁନି ଜାଗିଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଖ ଧୋଇବା ପାଣି ଆଣିଦେଉଥିଲେ, ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କ ମନକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପ୍ରୟାସ କରୁଥିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରୋଽପି ସେଵକାଂସ୍ତତ୍ର ପ୍ରେଷଯାମାସ ଚାତୁରଃ । ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ଜ୍ଞାତୁକାମୋ ଵୈ ମୁନେସ୍ତସ୍ଯ ଜିତାତ୍ମନଃ
ଚତୁର ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ତାଁଠାରେ ତାଙ୍କର ନିଜ ସେବକମାନେଂକୁ ପଠାଇଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ନିଜେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥିବା ମୁନିଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।
ଏଵଂ ବହୂନି ଵର୍ଷାଣି ପରିଚର୍ଯାପରାଭଵତ୍ । ନିର୍ଵିକାରା ଜିତକ୍ରୋଧା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯପରା ସତୀ
ଏଭଳି, ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ସେ ସେବାରେ ଲାଗିରହିଲେ, ମନେ କୌଣସି ରୂପାନ୍ତର ହେଲାନି, କ୍ରୋଧକୁ ଜିତିଥିଲେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟାରେ ପ୍ରତିବଦ୍ଧ ଥିଲେ।
ପୂର୍ଣେ ଵର୍ଷସହସ୍ରେ ତୁ ପରିତୁଷ୍ଟୋ ମହେଶ୍ଵରଃ । ଵରେଣ ଛନ୍ଦଯାମାସ କାଵ୍ଯଂ ପ୍ରୀତମନା ହରଃ
ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ମହାଦେବ ଖୁସି ହେଇ, କାବ୍ୟଙ୍କୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ କହିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ ଯଚ୍ଚ କିଞ୍ଚିଦପି ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵିଦ୍ଯତେ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ । ପ୍ରତିପଶ୍ଯସି ଯତ୍ସର୍ଵଂ ଯଚ୍ଚ ଵାଚ୍ଯଂ ନ କସ୍ଯଚିତ୍
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହେ ଭୃଗୁଙ୍କର ବଂଶଜ, ଯେଉଁଠି ଯାହା କିଛି ଅଛି, ତୁମେ ଯାହା ଦେଖୁଛ, ଏବଂ ଯାହା କାହାକୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—
ସର୍ଵାଭିଭାଵକତ୍ଵେନ ଭଵିଷ୍ଯସି ନ ସଂଶଯଃ । ଅଵଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ପ୍ରଜେଶଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଧିକାର କରିବାର ଶକ୍ତି ତୁମେ ପାଇବ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଅଜୟ ହେବ, ଏବଂ ପ୍ରଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ପ୍ରଭୁ ହେବ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏଵଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରାଞ୍ଛମ୍ଭୁସ୍ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ । କାଵ୍ଯସ୍ତାମଥ ସଂଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଜଯନ୍ତୀଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏପରି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଶିବ ସେଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ତାପରେ କାବ୍ୟ, ଜୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
କାସି କସ୍ଯାସି ସୁଶ୍ରୋଣି ବ୍ରୂହି କିଂ ତେ ଚିକୀର୍ଷିତମ୍ । କିମର୍ଥମିହ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା କାର୍ଯଂ ଵଦ ଵରୋରୁ ମେ
ତୁମେ କିଏ, ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିଅଳି? କାହାର ଝିଅ? କଣ ଚାହୁଁଛ? କେଉଁ କାମରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ? କଣ କରିଦେବି, ମୋତେ କହ, ହେ ମଧୁର ନାରୀ।
କିଂ ଵାଞ୍ଛସି କରୋମ୍ଯଦ୍ଯ ଦୁଷ୍କରଂ ଚେତ୍ସୁଲୋଚନେ । ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମି ତ୍ଵତ୍କୃତେନାଦ୍ଯ ଵରଂ ଵରଯ ସୁଵ୍ରତେ
ତୁମେ କଣ ଆଶା କରୁଛ? ଆଜି ମୁଁ ତାହା କରିଦେବି, ଯଦି ଦୁର୍ଲଭ ହେଉଥିବା ସହିତ। ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆଜି ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି; ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗ, ହେ ସଦ୍ବ୍ରତା।
ତତଃ ସା ତୁ ମୁନିଂ ପ୍ରାହ ଜଯନ୍ତୀ ମୁଦିତାନନା । ଚିକୀର୍ଷିତଂ ମେ ଭଗଵଂସ୍ତପସା ଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି
ତାପରେ, ଜୟନ୍ତୀ ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ: ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋର ଇଚ୍ଛା କଣ, ତାହା ଆପଣ ମୋର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବୁଝିପାରିବେ।
ଶୁକ୍ର ଉଵାଚ ଜ୍ଞାତଂ ମଯା ତଥାପି ତ୍ଵଂ ବ୍ରୂହି ଯନ୍ମନସେପ୍ସିତମ୍ । କରୋମି ସର୍ଵଥା ଭଦ୍ରଂ ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମି ପରିଚର୍ଯଯା
ଶୁକ୍ର କହିଲେ: ମୁଁ ବୁଝିଛି, ତଥାପି ତୁମେ ମନର ଇଚ୍ଛା କହ। ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭଲ କାମ କରିଦେବି, କାରଣ ତୁମର ସେବାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ।
ଜଯନ୍ତ୍ଯୁଵାଚ ଶକ୍ରସ୍ଯାହଂ ସୁତା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପିତ୍ରା ତୁଭ୍ଯଂ ସମର୍ପିତା । ଜଯନ୍ତୀ ନାମତଶ୍ଚାହଂ ଜଯନ୍ତାଵରଜା ମୁନେ
ଜୟନ୍ତୀ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଶକ୍ରଙ୍କ ଝିଅ, ମୋ ବାପା ଆପଣଙ୍କୁ ମୋତେ ଦେଇଛନ୍ତି। ମୋର ନାମ ଜୟନ୍ତୀ, ମୁଁ ଜୟନ୍ତଙ୍କ ଛୋଟ ଭଉଣୀ, ହେ ମୁନି।
ସକାମାସ୍ମି ତ୍ଵଯି ଵିଭୋ ଵାଞ୍ଛିତଂ କୁରୁ ମେଽଧୁନା । ରଂସ୍ଯେ ତ୍ଵଯା ମହାଭାଗ ଧର୍ମତଃ ପ୍ରୀତିପୂର୍ଵକମ୍
ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଚାହେଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ; ଏବେ ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ। ଧର୍ମରେ ଏବଂ ପ୍ରେମରେ, ଆପଣଙ୍କ ସହ ମୁଁ ଏକାତ୍ମତା ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ ମହାଭାଗ।
ଶୁକ୍ର ଉଵାଚ ମଯା ସହ ତ୍ଵଂ ସୁଶ୍ରୋଣି ଦଶଵର୍ଷାଣି ଭାମିନି । ସର୍ଵୈର୍ଭୂତୈରଦୃଶ୍ଯା ଚ ରମସ୍ଵେହ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ଶୁକ୍ର କହିଲେ: ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିଅଳି, ତୁମେ ଦଶ ବର୍ଷ ମୋ ସହ ଏଠାରେ ରୁହ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ରହିଲେ ତେପରି ଆନନ୍ଦ କର।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗୃହଂ ଗତ୍ଵା ଜଯନ୍ତ୍ଯାଃ ପାଣିମୁଦ୍ଵହନ୍ । ତଯା ସହାଵସଦ୍ଦେଵ୍ଯା ଦଶଵର୍ଷାଣି ଭାର୍ଗଵଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏପରି କହି, ଶୁକ୍ର ଜୟନ୍ତୀଙ୍କ ହାତ ଧରି ଘରକୁ ଗଲେ; ଭାର୍ଗବ ଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ଦେବୀଙ୍କ ସହ ବାସ କଲେ।
ଅଦୃଶ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ମାଯଯା ସଂଵୃତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ଦୈତ୍ଯାସ୍ତମାଗତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୃତାର୍ଥଂ ମନ୍ତ୍ରସଂଯୁତମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ପ୍ରଭୁ ନିଜ ମାୟାରେ ଢାକି ରହିଲେ। ଦାୟତ୍ୟମାନେ ଶୁଣିଲେ ଯେ, ସେ ଆସିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ ହୋଇଛି ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଅଛନ୍ତି।
ଅଭିଜଗ୍ମୁର୍ଗୃହେ ତସ୍ଯ ମୁଦିତାସ୍ତେ ଦିଦୃକ୍ଷଵଃ । ନାପଶ୍ଯନ୍ ରମମାଣଂ ତେ ଜଯନ୍ତ୍ଯା ସହ ସଂଯୁତମ୍
ସେମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଆସିଲେ, ଦେଖିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେନି, ଜୟନ୍ତୀଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବାରେ।
ତଦା ଵିମନସଃ ସର୍ଵେ ଜାତା ଭଗ୍ନୋଦ୍ଯମାଶ୍ଚ ତେ । ଚିନ୍ତାପରାତିଦୀନାଶ୍ଚ ଵୀକ୍ଷମାଣାଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
ତେବେ ସମସ୍ତେ ହତାଶ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଚେଷ୍ଟା ବିଫଳ ହେଲା; ଚିନ୍ତାରେ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ, ପୁଣିପୁଣି ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ତୁ ସଂଵୃତ୍ତଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ମୁର୍ଯଥାଗତମ୍ । ସ୍ଵଗୃହାନ୍ଦୈତ୍ଯଵର୍ଯାସ୍ତେ ଚିନ୍ତାଵିଷ୍ଟା ଭଯାତୁରାଃ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେନି, ସେ ଲୁଚି ରହିଥିଲେ; ତେଣୁ ସେମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଫେରିଗଲେ। ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାୟତ୍ୟମାନେ ଭୟ ଏବଂ ଚିନ୍ତାରେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ରମମାଣଂ ତଥା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶକ୍ରଃ ପ୍ରୋଵାଚ ତଂ ଗୁରୁମ୍ । ବୃହସ୍ପତିଂ ମହାଭାଗ କିଂ କର୍ତଵ୍ଯମିତଃ ପରମ୍
ଏଭଳି ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବାକୁ ଜାଣି, ଶକ୍ର ତାଙ୍କର ଗୁରୁ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏଠାରୁ ପରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ୍?'
ଗଚ୍ଛାଦ୍ଯ ଦାନଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ମାଯଯା ତ୍ଵଂ ପ୍ରଲୋଭଯ । ଅସ୍ମାକଂ କୁରୁ କାର୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ମାନଦ
ଏବେ ତୁମେ ଯାଅ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ମୋହିତ କର। ଆମର କାମ କିପରି ସଫଳ ହେବ, ଭଲଭାବେ ବୁଝିବା ପରେ, ଏହା କର। ଆମକୁ ମାନ ଦେଇଥିବା ତୁମେ, ଏହି କାମ କର।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ କାଵ୍ଯଂ ରମମାଣଂ ସୁସଂଵୃତମ୍ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତଦ୍ରୂପମାସ୍ଥାଯ ଦୈତ୍ଯାନ୍ମତି ଯଯୌ ଗୁରୁଃ
ଏହି ମଧୁର ଏବଂ ଗୁପ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ଗୁରୁ ତାହାର ଅର୍ଥ ବୁଝିଲେ, ସେ ଏହି ରୂପ ଧାରଣ କରି ଦାନବମାନେଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଗତ୍ଵା ତତ୍ରାତିଭକ୍ତ୍ଯାସୌ ଦାନଵାନ୍ସମୁପାହ୍ଵଯତ୍ । ଆଗତାସ୍ତେଽସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଦଦୃଶୁଃ କାଵ୍ଯମଗ୍ରତଃ
ସେଠାକୁ ବଡ ଭକ୍ତି ସହିତ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ସମସ୍ତ ଅସୁର ଆସି, ସେଠାରେ କାବ୍ୟଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତାଃ ସର୍ଵେ କାଵ୍ଯଂ ମତ୍ଵାତିମୋହିତାଃ । ନ ଵିଦୁସ୍ତେ ଗୁରୋର୍ମାଯାଂ କାଵ୍ଯରୂପଵିଭାଵିନୀମ୍
ସମସ୍ତେ କାବ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ଏବଂ ବହୁତ ଭାବେ ମୋହିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ ଯେ ଏହି କାବ୍ୟ ରୂପରେ ତାଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କର ମାୟା ଅଛି।
ତାନୁଵାଚ ଗୁରୁଃ କାଵ୍ଯରୂପଃ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନମାଯଯା । ସ୍ଵାଗତଂ ମମ ଯାଜ୍ଯାନାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋଽହଂ ଵୋ ହିତାଯ ଵୈ
ଗୁରୁ କାବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଏବଂ ମାୟାରେ ଲୁଚି, ସେମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ମୋ ପ୍ରିୟ ଶିଷ୍ୟମାନେ, ତୁମମାନେଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ। ମୁଁ ତୁମର ଭଲ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।'
ଅହଂ ଵୋ ବୋଧଯିଷ୍ଯାମି ଵିଦ୍ଯାଂ ପ୍ରାପ୍ତାମମାଯଯା । ତପସା ତୋଷିତଃ ଶମ୍ଭୁର୍ଯୁଷ୍ମତ୍କଲ୍ଯାଣହେତଵେ
ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଶିଖେଇବି, ଯାହା ମୁଁ ଭଳିଭାବେ ଲାଭ କରିଛି। ମୋର ତପସ୍ୟାରେ ଶିବ ଖୁସି ହୋଇ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ତୁମମାନେଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଦେଇଛନ୍ତି।