ଇନ୍ଦ୍ରଃ ସୁରାନଥୋଵାଚ ମୁନିନା ଜୀଵିତା ସତୀ । କାଵ୍ଯସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ତପୋ ଘୋରଂ କିଂ କରିଷ୍ଯତି ମନ୍ତ୍ରଵିତ୍
ତାପରେ ଦେବତାମାନେଂକ ନାୟକ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, 'ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ଜୀବନ ପାଇଛନ୍ତି, ଏବେ ମନ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ କାବ୍ୟ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରି ଏବେ କଣ କରିବେ?'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଗତା ନିଦ୍ରା ସୁରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଦେହେଽକ୍ଷେମମଭୂନ୍ନୃପ । ସ୍ମୃତ୍ଵା କାଵ୍ଯସ୍ଯ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ମନ୍ତ୍ରାର୍ଥମତିଦାରୁଣମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜା, ଏହି ଘଟଣା ସ୍ମରଣ କରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦେହରୁ ଘୁମ ଚାଲିଗଲା ଏବଂ ସେ ଅଶାନ୍ତ ହେଲେ, କାବ୍ୟଙ୍କ ଘଟଣା ଓ ତାଙ୍କର କଠିନ ମନ୍ତ୍ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରି।
ଵିମୃଶ୍ଯ ମନସା ଶକ୍ରୋ ଜଯନ୍ତୀଂ ସ୍ଵସୁତାଂ ତଦା । ଉଵାଚ କନ୍ଯାଂ ଚାର୍ଵଙ୍ଗୀଂ ସ୍ମିତପୂର୍ଵମିଦଂ ଵଚଃ
ମନରେ ଭାବି ଶକ୍ର ତାପରେ ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା ଜୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ହସି ହସି କହିଲେ:
ଗଚ୍ଛ ପୁତ୍ରି ମଯା ଦତ୍ତା କାଵ୍ଯାଯ ତ୍ଵଂ ତପସ୍ଵିନେ । ସମାରାଧଯ ତନ୍ଵଙ୍ଗି ମତ୍କୃତେ ତଂ ଵଶଂ କୁରୁ
‘ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ଝିଅ, ତପସ୍ବୀ କାବ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଉଛି। ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କର, ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ତୁମ ଅଧୀନ କର।’
ଉପଚାରୈର୍ମୁନିଂ ତୈସ୍ତୈଃ ସମାରାଧ୍ଯ ମନଃପ୍ରିଯୈଃ । ଭଯଂ ମେ ତରସା ଗତ୍ଵା ହର ତତ୍ର ଵରାଶ୍ରମେ
‘ମୁନିଙ୍କୁ ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରିବ, ସେଠି ତୁମେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭଳି ସେବା କରି, ମୋ ଭୟକୁ ଶୀଘ୍ର ଦୂର କର।’
ସା ପିତୁର୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତ୍ରାଗଚ୍ଛନ୍ମନୋରମା । ତମପଶ୍ଯଦ୍ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ପିବନ୍ତଂ ଧୂମମାଶ୍ରମେ
ପିତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ମନୋହରା ଜୟନ୍ତୀ ସେଠାକୁ ଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଆଖିରେ ମୁନିଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଧୂଆଁ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ତସ୍ଯ ଦେହଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ସ୍ମୃତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ପିତୁସ୍ତଦା । କଦଲୀଦଲମାଦାଯ ଵୀଜଯାମାସ ତଂ ମୁନିମ୍
ତାଙ୍କର ଦେହ ଦେଖି ଓ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ ସ୍ମରଣ କରି, ସେ କଦଳୀ ପତ୍ର ନେଇ ମୁନିଙ୍କୁ ବାହାରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ନିର୍ମଲଂ ଶୀତଲଂ ଵାରି ସମାନୀଯ ସୁଵାସିତମ୍ । ପାନାଯ କଲ୍ପଯାମାସ ଭକ୍ତ୍ଯା ପରମଯା ଲଘୁ
ସେ ଶୁଦ୍ଧ, ଢଣ୍ଡା ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ପାଣି ଆଣି, ଅତି ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ପାନ କରିବାକୁ ତୟାରି କଲେ।
ଛାଯାଂ ଵସ୍ତ୍ରାତପତ୍ରେଣ ଭାସ୍କରେ ମଧ୍ଯଗେ ସତି । ରଚଯାମାସ ତନ୍ଵଙ୍ଗୀ ସ୍ଵଯଂ ଧର୍ମେ ସ୍ଥିତା ସତୀ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଥିବାବେଳେ, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଶରୀର ଥିବା ଜୟନ୍ତୀ ଜଣେ ବସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ପତ୍ର ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଛାୟା ତିଆରି କଲେ।
ଫଲାନ୍ଯାନୀଯ ଦିଵ୍ଯାନି ପକ୍ଵାନି ମଧୁରାଣି ଚ । ମୁମୋଚାଗ୍ରେ ମୁନେସ୍ତସ୍ଯ ଭକ୍ଷାର୍ଥଂ ଵିହିତାନି ଚ
ସେ ଦିବ୍ୟ, ପକ୍କା ଓ ମିଠା ଫଳ ଆଣି, ମୁନିଙ୍କ ଆଗରେ ରଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ଇଚ୍ଛା କରି ଭୋଜନ କରିପାରିବେ।
କୁଶାଃ ପ୍ରାଦେଶମାତ୍ରା ହି ହରିତାଃ ଶୁକସନ୍ନିଭାଃ । ଦଧାରାଗ୍ରେଽଥ ପୁଷ୍ପାଣି ନିତ୍ଯକର୍ମସମୃଦ୍ଧଯେ
ସେ ହାତର ଲମ୍ବର ହରିତ କୁଶ ଓ ତୋତା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କୁଶ ଘାସ ଏବଂ ଫୁଲ ଆଣି, ମୁନିଙ୍କ ନିତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଆଗରେ ରଖିଲେ।
ନିଦ୍ରାର୍ଥଂ କଲ୍ପଯାମାସ ସଂସ୍ତରଂ ପଲ୍ଲଵାନ୍ଵିତମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ମୁନୌ ଚାଦରସ୍ଥା ଚକାର ଵ୍ଯଜନଂ ଶନୈଃ
ସେ ଶୁଏବା ପାଇଁ ପତ୍ର ଦେଇ ଶଯ୍ୟା ତିଆରି କଲେ ଏବଂ ମୁନି ଶୋଇଥିବାବେଳେ ଆଦର ସହିତ ହଳୁହଳୁ ବାହାରିଲେ।
ହାଵଭାଵାଦିକଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଵିକାରଜନନଂ ଚ ତତ୍ । ନ ଚକାର ଜଯନ୍ତୀ ସା ଶାପଭୀତା ମୁନେସ୍ତଦା
ମୁନିଙ୍କ ଶାପର ଭୟରୁ ଜୟନ୍ତୀ କୌଣସି ଆକର୍ଷଣ କିମ୍ବା ଅଭିନୟ କରିଲେ ନାହିଁ, ଯାହା ରେ ମୁନିଙ୍କର ମନ ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇପାରେ।
ସ୍ତୁତିଂ ଚକାର ତନ୍ଵଙ୍ଗୀ ଗୀର୍ଭିସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ସୁଭାଷିଣ୍ଯନୁକୂଲାଭିଃ ପ୍ରୀତିକର୍ତ୍ରୀଭିରପ୍ଯୁତ
ସେ ସୁନ୍ଦର ଶରୀର ଥିବା ଜୟନ୍ତୀ ମହାତ୍ମା ମୁନିଙ୍କୁ ମିଠା ଓ ମଧୁର କଥାରେ ସ୍ତୁତି କରି, ତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଲେ।
ପ୍ରବୁଦ୍ଧେ ଜଲମାଦାଯ ଦଧାରାଚମନାଯ ଚ । ମନୋଽନୁକୂଲଂ ସତତଂ କୁର୍ଵନ୍ତୀ ଵ୍ଯଚରତ୍ତଦା
ମୁନି ଜାଗିଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଖ ଧୋଇବା ପାଣି ଆଣିଦେଉଥିଲେ, ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କ ମନକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପ୍ରୟାସ କରୁଥିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରୋଽପି ସେଵକାଂସ୍ତତ୍ର ପ୍ରେଷଯାମାସ ଚାତୁରଃ । ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ଜ୍ଞାତୁକାମୋ ଵୈ ମୁନେସ୍ତସ୍ଯ ଜିତାତ୍ମନଃ
ଚତୁର ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ତାଁଠାରେ ତାଙ୍କର ନିଜ ସେବକମାନେଂକୁ ପଠାଇଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ନିଜେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥିବା ମୁନିଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।
ଏଵଂ ବହୂନି ଵର୍ଷାଣି ପରିଚର୍ଯାପରାଭଵତ୍ । ନିର୍ଵିକାରା ଜିତକ୍ରୋଧା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯପରା ସତୀ
ଏଭଳି, ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ସେ ସେବାରେ ଲାଗିରହିଲେ, ମନେ କୌଣସି ରୂପାନ୍ତର ହେଲାନି, କ୍ରୋଧକୁ ଜିତିଥିଲେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟାରେ ପ୍ରତିବଦ୍ଧ ଥିଲେ।
ପୂର୍ଣେ ଵର୍ଷସହସ୍ରେ ତୁ ପରିତୁଷ୍ଟୋ ମହେଶ୍ଵରଃ । ଵରେଣ ଛନ୍ଦଯାମାସ କାଵ୍ଯଂ ପ୍ରୀତମନା ହରଃ
ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ମହାଦେବ ଖୁସି ହେଇ, କାବ୍ୟଙ୍କୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ କହିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ ଯଚ୍ଚ କିଞ୍ଚିଦପି ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵିଦ୍ଯତେ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ । ପ୍ରତିପଶ୍ଯସି ଯତ୍ସର୍ଵଂ ଯଚ୍ଚ ଵାଚ୍ଯଂ ନ କସ୍ଯଚିତ୍
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହେ ଭୃଗୁଙ୍କର ବଂଶଜ, ଯେଉଁଠି ଯାହା କିଛି ଅଛି, ତୁମେ ଯାହା ଦେଖୁଛ, ଏବଂ ଯାହା କାହାକୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—
ସର୍ଵାଭିଭାଵକତ୍ଵେନ ଭଵିଷ୍ଯସି ନ ସଂଶଯଃ । ଅଵଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ପ୍ରଜେଶଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଧିକାର କରିବାର ଶକ୍ତି ତୁମେ ପାଇବ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଅଜୟ ହେବ, ଏବଂ ପ୍ରଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ପ୍ରଭୁ ହେବ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏଵଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରାଞ୍ଛମ୍ଭୁସ୍ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ । କାଵ୍ଯସ୍ତାମଥ ସଂଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଜଯନ୍ତୀଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏପରି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଶିବ ସେଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ତାପରେ କାବ୍ୟ, ଜୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
କାସି କସ୍ଯାସି ସୁଶ୍ରୋଣି ବ୍ରୂହି କିଂ ତେ ଚିକୀର୍ଷିତମ୍ । କିମର୍ଥମିହ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା କାର୍ଯଂ ଵଦ ଵରୋରୁ ମେ
ତୁମେ କିଏ, ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିଅଳି? କାହାର ଝିଅ? କଣ ଚାହୁଁଛ? କେଉଁ କାମରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ? କଣ କରିଦେବି, ମୋତେ କହ, ହେ ମଧୁର ନାରୀ।
କିଂ ଵାଞ୍ଛସି କରୋମ୍ଯଦ୍ଯ ଦୁଷ୍କରଂ ଚେତ୍ସୁଲୋଚନେ । ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମି ତ୍ଵତ୍କୃତେନାଦ୍ଯ ଵରଂ ଵରଯ ସୁଵ୍ରତେ
ତୁମେ କଣ ଆଶା କରୁଛ? ଆଜି ମୁଁ ତାହା କରିଦେବି, ଯଦି ଦୁର୍ଲଭ ହେଉଥିବା ସହିତ। ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆଜି ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି; ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗ, ହେ ସଦ୍ବ୍ରତା।
ତତଃ ସା ତୁ ମୁନିଂ ପ୍ରାହ ଜଯନ୍ତୀ ମୁଦିତାନନା । ଚିକୀର୍ଷିତଂ ମେ ଭଗଵଂସ୍ତପସା ଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି
ତାପରେ, ଜୟନ୍ତୀ ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ: ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋର ଇଚ୍ଛା କଣ, ତାହା ଆପଣ ମୋର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବୁଝିପାରିବେ।
ଶୁକ୍ର ଉଵାଚ ଜ୍ଞାତଂ ମଯା ତଥାପି ତ୍ଵଂ ବ୍ରୂହି ଯନ୍ମନସେପ୍ସିତମ୍ । କରୋମି ସର୍ଵଥା ଭଦ୍ରଂ ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମି ପରିଚର୍ଯଯା
ଶୁକ୍ର କହିଲେ: ମୁଁ ବୁଝିଛି, ତଥାପି ତୁମେ ମନର ଇଚ୍ଛା କହ। ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭଲ କାମ କରିଦେବି, କାରଣ ତୁମର ସେବାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ।
ଜଯନ୍ତ୍ଯୁଵାଚ ଶକ୍ରସ୍ଯାହଂ ସୁତା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପିତ୍ରା ତୁଭ୍ଯଂ ସମର୍ପିତା । ଜଯନ୍ତୀ ନାମତଶ୍ଚାହଂ ଜଯନ୍ତାଵରଜା ମୁନେ
ଜୟନ୍ତୀ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଶକ୍ରଙ୍କ ଝିଅ, ମୋ ବାପା ଆପଣଙ୍କୁ ମୋତେ ଦେଇଛନ୍ତି। ମୋର ନାମ ଜୟନ୍ତୀ, ମୁଁ ଜୟନ୍ତଙ୍କ ଛୋଟ ଭଉଣୀ, ହେ ମୁନି।
ସକାମାସ୍ମି ତ୍ଵଯି ଵିଭୋ ଵାଞ୍ଛିତଂ କୁରୁ ମେଽଧୁନା । ରଂସ୍ଯେ ତ୍ଵଯା ମହାଭାଗ ଧର୍ମତଃ ପ୍ରୀତିପୂର୍ଵକମ୍
ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଚାହେଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ; ଏବେ ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ। ଧର୍ମରେ ଏବଂ ପ୍ରେମରେ, ଆପଣଙ୍କ ସହ ମୁଁ ଏକାତ୍ମତା ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ ମହାଭାଗ।
ଶୁକ୍ର ଉଵାଚ ମଯା ସହ ତ୍ଵଂ ସୁଶ୍ରୋଣି ଦଶଵର୍ଷାଣି ଭାମିନି । ସର୍ଵୈର୍ଭୂତୈରଦୃଶ୍ଯା ଚ ରମସ୍ଵେହ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ଶୁକ୍ର କହିଲେ: ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିଅଳି, ତୁମେ ଦଶ ବର୍ଷ ମୋ ସହ ଏଠାରେ ରୁହ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ରହିଲେ ତେପରି ଆନନ୍ଦ କର।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗୃହଂ ଗତ୍ଵା ଜଯନ୍ତ୍ଯାଃ ପାଣିମୁଦ୍ଵହନ୍ । ତଯା ସହାଵସଦ୍ଦେଵ୍ଯା ଦଶଵର୍ଷାଣି ଭାର୍ଗଵଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏପରି କହି, ଶୁକ୍ର ଜୟନ୍ତୀଙ୍କ ହାତ ଧରି ଘରକୁ ଗଲେ; ଭାର୍ଗବ ଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ଦେବୀଙ୍କ ସହ ବାସ କଲେ।
ଅଦୃଶ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ମାଯଯା ସଂଵୃତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ଦୈତ୍ଯାସ୍ତମାଗତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୃତାର୍ଥଂ ମନ୍ତ୍ରସଂଯୁତମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ପ୍ରଭୁ ନିଜ ମାୟାରେ ଢାକି ରହିଲେ। ଦାୟତ୍ୟମାନେ ଶୁଣିଲେ ଯେ, ସେ ଆସିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ ହୋଇଛି ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଅଛନ୍ତି।