ଅଵତାରା ମୃତ୍ଯୁଲୋକେ ସନ୍ତୁ ମଚ୍ଛାପସମ୍ଭଵାଃ । ପ୍ରାଯୋ ଗର୍ଭଭଵଂ ଦୁଃଖଂ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ପାପାଜ୍ଜନାର୍ଦନ
ମୋ ଶାପରେ ତୁମର ଅବତାରମାନେ ଏହି ମୃତ୍ୟୁଲୋକରେ ହେଉ; ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ଗର୍ଭର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କର, ଏହି ପାପ ପାଇଁ, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତତସ୍ତେନାଥ ଶାପେନ ନଷ୍ଟେ ଧର୍ମେ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଲୋକସ୍ଯ ଚ ହିତାର୍ଥାଯ ଜାଯତେ ମାନୁଷେଷ୍ଵିହ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏହିପରି ଶାପ ଦ୍ୱାରା, ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମ ବାରମ୍ବାର ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସେ ଏଠାରେ ମଣିଷ ମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ରାଜୋଵାଚ ଭୂଗୁଭାର୍ଯା ହତା ତତ୍ର ଚକ୍ରେଣାମିତତେଜସା । ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯଞ୍ଚ ପୁନସ୍ତସ୍ଯ କଥଂ ଜାତଂ ମହାତ୍ମନଃ
ରାଜା ପଚାରିଲେ: ସେଠାରେ, ଭୃଗୁଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚକ୍ରରେ ହତ୍ୟା ହେଲେ; ସେ ମହାତ୍ମା ପୁନି କିପରି ଗୃହସ୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ?
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ଶପ୍ତ୍ଵା ହରିଂ ରୋଷାତ୍ତଦାଦାଯ ଶିରସ୍ତ୍ଵରନ୍ । କାଯେ ସଂଯୋଜ୍ଯ ତରସା ଭୃଗୁଃ ପ୍ରୋଵାଚ କାର୍ଯଵିତ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି କ୍ରୋଧରେ ହରିଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ, ଭୃଗୁ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉଠାଇ, ଶରୀର ସହିତ ଜୋଡିଦେଲେ ଓ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ ଜାଣି, ତାହା କଲେ।
ଅଦ୍ଯ ତ୍ଵାଂ ଵିଷ୍ଣୁନା ଦେଵି ହତାଂ ସଞ୍ଜୀଵଯାମ୍ଯହମ୍ । ଯଦି କୃତ୍ସ୍ନୋ ମଯା ଧର୍ମୋ ଜ୍ଞାଯତେ ଚରିତୋଽପି ଵା
ଆଜି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁନି ଜୀବନ୍ତ କରିବି, ଦେବୀ। ଯଦି ମୋର ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜଣାଶିବା କିମ୍ବା ଅଛି।
ତେନ ସତ୍ଯେନ ଜୀଵେତ ଯଦି ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍ । ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ଦେଵତାଃ ସର୍ଵା ମମ ତେଜୋବଲଂ ମହତ୍
ସେଇ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଯଦି ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ସେ ଜୀବନ୍ତ ହେଉ। ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମୋର ଶକ୍ତି ଓ ପୌରୁଷ୍ୟ ଦେଖନ୍ତୁ।
ଅଦ୍ଭିସ୍ତ୍ଵାଂ ପ୍ରୋକ୍ଷ୍ଯ ଶୀତାଭିର୍ଜୀଵଯାମି ତପୋବଲାତ୍ । ସତ୍ଯଂ ଶୌଚଂ ତଥା ଵେଦା ଯଦି ମେ ତପସୋ ବଲମ୍
ଢିଳା ଜଳରେ ତୁମକୁ ସିଞ୍ଚି, ମୁଁ ମୋର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ତୁମକୁ ଜୀବନ୍ତ କରୁଛି। ଯଦି ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା ଓ ବେଦ ମୋର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଅଦ୍ଭିଃ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ଷିତା ଦେଵୀ ସଦ୍ଯଃ ସଞ୍ଜୀଵିତା ତଦା । ଉତ୍ଥିତା ପରମପ୍ରୀତା ଭୃଗୋର୍ଭାର୍ଯା ଶୁଚିସ୍ମିତା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଜଳରେ ସିଞ୍ଚିତ ହେବା ପରେ, ଦେବୀ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ସହସା ଜୀବନ୍ତ ହେଲେ; ଭୃଗୁଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପବିତ୍ର ହସ ସହିତ, ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତତସ୍ତାଂ ସର୍ଵଭୂତାନି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁପ୍ତୋତ୍ଥିତାମିଵ । ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ତଂ ତାଂ ତୁ ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ସର୍ଵତୋ ଦିଶମ୍
ତାପରେ ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘୁମୁଠୁ ଜାଗିଥିବା ପରି ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ 'ବାହ! ବାହ!' ବୋଲି ସ୍ତୁତି କରିଲେ।
ଏଵଂ ସଞ୍ଚୀଵିତା ତେନ ଭୃଗୁଣା ଵରଵର୍ଣିନୀ । ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଜଗ୍ମୁର୍ଦେଵାଃ ସେନ୍ଦ୍ରା ଵିଲୋକ୍ଯ ତତ୍
ଏଭଳି ଭୃଗୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ଜୀବନ ପାଇଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରଃ ସୁରାନଥୋଵାଚ ମୁନିନା ଜୀଵିତା ସତୀ । କାଵ୍ଯସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ତପୋ ଘୋରଂ କିଂ କରିଷ୍ଯତି ମନ୍ତ୍ରଵିତ୍
ତାପରେ ଦେବତାମାନେଂକ ନାୟକ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, 'ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ଜୀବନ ପାଇଛନ୍ତି, ଏବେ ମନ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ କାବ୍ୟ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରି ଏବେ କଣ କରିବେ?'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଗତା ନିଦ୍ରା ସୁରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଦେହେଽକ୍ଷେମମଭୂନ୍ନୃପ । ସ୍ମୃତ୍ଵା କାଵ୍ଯସ୍ଯ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ମନ୍ତ୍ରାର୍ଥମତିଦାରୁଣମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜା, ଏହି ଘଟଣା ସ୍ମରଣ କରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦେହରୁ ଘୁମ ଚାଲିଗଲା ଏବଂ ସେ ଅଶାନ୍ତ ହେଲେ, କାବ୍ୟଙ୍କ ଘଟଣା ଓ ତାଙ୍କର କଠିନ ମନ୍ତ୍ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରି।
ଵିମୃଶ୍ଯ ମନସା ଶକ୍ରୋ ଜଯନ୍ତୀଂ ସ୍ଵସୁତାଂ ତଦା । ଉଵାଚ କନ୍ଯାଂ ଚାର୍ଵଙ୍ଗୀଂ ସ୍ମିତପୂର୍ଵମିଦଂ ଵଚଃ
ମନରେ ଭାବି ଶକ୍ର ତାପରେ ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା ଜୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ହସି ହସି କହିଲେ:
ଗଚ୍ଛ ପୁତ୍ରି ମଯା ଦତ୍ତା କାଵ୍ଯାଯ ତ୍ଵଂ ତପସ୍ଵିନେ । ସମାରାଧଯ ତନ୍ଵଙ୍ଗି ମତ୍କୃତେ ତଂ ଵଶଂ କୁରୁ
‘ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ଝିଅ, ତପସ୍ବୀ କାବ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଉଛି। ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କର, ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ତୁମ ଅଧୀନ କର।’
ଉପଚାରୈର୍ମୁନିଂ ତୈସ୍ତୈଃ ସମାରାଧ୍ଯ ମନଃପ୍ରିଯୈଃ । ଭଯଂ ମେ ତରସା ଗତ୍ଵା ହର ତତ୍ର ଵରାଶ୍ରମେ
‘ମୁନିଙ୍କୁ ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରିବ, ସେଠି ତୁମେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭଳି ସେବା କରି, ମୋ ଭୟକୁ ଶୀଘ୍ର ଦୂର କର।’
ସା ପିତୁର୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତ୍ରାଗଚ୍ଛନ୍ମନୋରମା । ତମପଶ୍ଯଦ୍ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ପିବନ୍ତଂ ଧୂମମାଶ୍ରମେ
ପିତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ମନୋହରା ଜୟନ୍ତୀ ସେଠାକୁ ଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଆଖିରେ ମୁନିଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଧୂଆଁ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ତସ୍ଯ ଦେହଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ସ୍ମୃତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ପିତୁସ୍ତଦା । କଦଲୀଦଲମାଦାଯ ଵୀଜଯାମାସ ତଂ ମୁନିମ୍
ତାଙ୍କର ଦେହ ଦେଖି ଓ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ ସ୍ମରଣ କରି, ସେ କଦଳୀ ପତ୍ର ନେଇ ମୁନିଙ୍କୁ ବାହାରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ନିର୍ମଲଂ ଶୀତଲଂ ଵାରି ସମାନୀଯ ସୁଵାସିତମ୍ । ପାନାଯ କଲ୍ପଯାମାସ ଭକ୍ତ୍ଯା ପରମଯା ଲଘୁ
ସେ ଶୁଦ୍ଧ, ଢଣ୍ଡା ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ପାଣି ଆଣି, ଅତି ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ପାନ କରିବାକୁ ତୟାରି କଲେ।
ଛାଯାଂ ଵସ୍ତ୍ରାତପତ୍ରେଣ ଭାସ୍କରେ ମଧ୍ଯଗେ ସତି । ରଚଯାମାସ ତନ୍ଵଙ୍ଗୀ ସ୍ଵଯଂ ଧର୍ମେ ସ୍ଥିତା ସତୀ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଥିବାବେଳେ, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଶରୀର ଥିବା ଜୟନ୍ତୀ ଜଣେ ବସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ପତ୍ର ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଛାୟା ତିଆରି କଲେ।
ଫଲାନ୍ଯାନୀଯ ଦିଵ୍ଯାନି ପକ୍ଵାନି ମଧୁରାଣି ଚ । ମୁମୋଚାଗ୍ରେ ମୁନେସ୍ତସ୍ଯ ଭକ୍ଷାର୍ଥଂ ଵିହିତାନି ଚ
ସେ ଦିବ୍ୟ, ପକ୍କା ଓ ମିଠା ଫଳ ଆଣି, ମୁନିଙ୍କ ଆଗରେ ରଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ଇଚ୍ଛା କରି ଭୋଜନ କରିପାରିବେ।
କୁଶାଃ ପ୍ରାଦେଶମାତ୍ରା ହି ହରିତାଃ ଶୁକସନ୍ନିଭାଃ । ଦଧାରାଗ୍ରେଽଥ ପୁଷ୍ପାଣି ନିତ୍ଯକର୍ମସମୃଦ୍ଧଯେ
ସେ ହାତର ଲମ୍ବର ହରିତ କୁଶ ଓ ତୋତା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କୁଶ ଘାସ ଏବଂ ଫୁଲ ଆଣି, ମୁନିଙ୍କ ନିତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଆଗରେ ରଖିଲେ।
ନିଦ୍ରାର୍ଥଂ କଲ୍ପଯାମାସ ସଂସ୍ତରଂ ପଲ୍ଲଵାନ୍ଵିତମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ମୁନୌ ଚାଦରସ୍ଥା ଚକାର ଵ୍ଯଜନଂ ଶନୈଃ
ସେ ଶୁଏବା ପାଇଁ ପତ୍ର ଦେଇ ଶଯ୍ୟା ତିଆରି କଲେ ଏବଂ ମୁନି ଶୋଇଥିବାବେଳେ ଆଦର ସହିତ ହଳୁହଳୁ ବାହାରିଲେ।
ହାଵଭାଵାଦିକଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଵିକାରଜନନଂ ଚ ତତ୍ । ନ ଚକାର ଜଯନ୍ତୀ ସା ଶାପଭୀତା ମୁନେସ୍ତଦା
ମୁନିଙ୍କ ଶାପର ଭୟରୁ ଜୟନ୍ତୀ କୌଣସି ଆକର୍ଷଣ କିମ୍ବା ଅଭିନୟ କରିଲେ ନାହିଁ, ଯାହା ରେ ମୁନିଙ୍କର ମନ ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇପାରେ।
ସ୍ତୁତିଂ ଚକାର ତନ୍ଵଙ୍ଗୀ ଗୀର୍ଭିସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ସୁଭାଷିଣ୍ଯନୁକୂଲାଭିଃ ପ୍ରୀତିକର୍ତ୍ରୀଭିରପ୍ଯୁତ
ସେ ସୁନ୍ଦର ଶରୀର ଥିବା ଜୟନ୍ତୀ ମହାତ୍ମା ମୁନିଙ୍କୁ ମିଠା ଓ ମଧୁର କଥାରେ ସ୍ତୁତି କରି, ତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଲେ।
ପ୍ରବୁଦ୍ଧେ ଜଲମାଦାଯ ଦଧାରାଚମନାଯ ଚ । ମନୋଽନୁକୂଲଂ ସତତଂ କୁର୍ଵନ୍ତୀ ଵ୍ଯଚରତ୍ତଦା
ମୁନି ଜାଗିଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଖ ଧୋଇବା ପାଣି ଆଣିଦେଉଥିଲେ, ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କ ମନକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପ୍ରୟାସ କରୁଥିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରୋଽପି ସେଵକାଂସ୍ତତ୍ର ପ୍ରେଷଯାମାସ ଚାତୁରଃ । ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ଜ୍ଞାତୁକାମୋ ଵୈ ମୁନେସ୍ତସ୍ଯ ଜିତାତ୍ମନଃ
ଚତୁର ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ତାଁଠାରେ ତାଙ୍କର ନିଜ ସେବକମାନେଂକୁ ପଠାଇଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ନିଜେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥିବା ମୁନିଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।
ଏଵଂ ବହୂନି ଵର୍ଷାଣି ପରିଚର୍ଯାପରାଭଵତ୍ । ନିର୍ଵିକାରା ଜିତକ୍ରୋଧା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯପରା ସତୀ
ଏଭଳି, ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ସେ ସେବାରେ ଲାଗିରହିଲେ, ମନେ କୌଣସି ରୂପାନ୍ତର ହେଲାନି, କ୍ରୋଧକୁ ଜିତିଥିଲେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟାରେ ପ୍ରତିବଦ୍ଧ ଥିଲେ।
ପୂର୍ଣେ ଵର୍ଷସହସ୍ରେ ତୁ ପରିତୁଷ୍ଟୋ ମହେଶ୍ଵରଃ । ଵରେଣ ଛନ୍ଦଯାମାସ କାଵ୍ଯଂ ପ୍ରୀତମନା ହରଃ
ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ମହାଦେବ ଖୁସି ହେଇ, କାବ୍ୟଙ୍କୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ କହିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ ଯଚ୍ଚ କିଞ୍ଚିଦପି ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵିଦ୍ଯତେ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ । ପ୍ରତିପଶ୍ଯସି ଯତ୍ସର୍ଵଂ ଯଚ୍ଚ ଵାଚ୍ଯଂ ନ କସ୍ଯଚିତ୍
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହେ ଭୃଗୁଙ୍କର ବଂଶଜ, ଯେଉଁଠି ଯାହା କିଛି ଅଛି, ତୁମେ ଯାହା ଦେଖୁଛ, ଏବଂ ଯାହା କାହାକୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—
ସର୍ଵାଭିଭାଵକତ୍ଵେନ ଭଵିଷ୍ଯସି ନ ସଂଶଯଃ । ଅଵଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ପ୍ରଜେଶଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଧିକାର କରିବାର ଶକ୍ତି ତୁମେ ପାଇବ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଅଜୟ ହେବ, ଏବଂ ପ୍ରଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ପ୍ରଭୁ ହେବ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।